II SA/Wa 406/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Sędziowie WSA Andrzej Góraj Eugeniusz Wasilewski (spr.) Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2013 r. sprawy ze skargi małoletniej N. J. – reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej N. J., po zmarłym ojcu W. J.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w ww. przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak spełnienia choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności zatem bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Konieczne jest zatem zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu nie stwierdził istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W sprawie nie wykazano bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu. Organ podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż w 10 – leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, zostało udowodnione jedynie 2 lata, 3 miesiące i 27 dni tych okresów. Od [...] marca 1993 r. do [...] kwietnia 2002 r. oraz od [...] listopada 2004 r. do [...] stycznia 2008 r. ubezpieczony nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W tych okresach nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2009 r. W. J. został uznany za czasowo niezdolnego do pracy od dnia [...] września 2009 r. do dnia [...] września 2012 r. Orzeczona częściowa niezdolność do pracy i występujące u ojca dziecka schorzenia ograniczały, a nie uniemożliwiały całkowicie wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Organ wskazał, że W. J. dwukrotnie odmówił podjęcia pracy, zaproponowanej przez Powiatowy Urząd Pracy w C., zatem nie przejawiał z wystarczającą determinacją aktywności jako osoba bezrobotna. Prezes Zakładu podał, że trudna sytuacja panująca na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji, nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy. Odmienna interpretacja prowadziłaby do przyznawania świadczenia w drodze wyjątku jako swoistej rekompensaty wszystkim osobom, które niezależnie od przyczyn braku zatrudnienia, nie wypracowały odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego. Formalna rejestracja w urzędzie pracy świadczy tylko o spełnieniu przez daną osobę przesłanek do przyznania statusu bezrobotnego. Aby ewentualnie można było uznać bezrobocie za szczególną okoliczność, określoną w art. 83 powyższej ustawy, należałoby wykazać aktywność w poszukiwaniu pracy, sama rejestracja o takiej aktywności nie przesądza. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. J. wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji. W ocenie skarżącej organ, ponownie rozpoznając sprawę, nie dokonał wnikliwej analizy wpływu stanu zdrowia ojca dziecka na możliwość podjęcia zatrudnienia. Decyzje organu zostały wydane bez zastosowania się do wytycznych, zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 729/12, co powoduje, że wydane decyzje naruszają podstawowe zasady zawarte w przepisach k.p.a. Skarżąca wskazała, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podała obszerną dokumentację dotyczącą wpływu schorzenia na możliwości wykonywania pracy zarobkowej, załączyła również dokumentację potwierdzającą ten wpływ, tj. opinię biegłego sądowego z dnia [...] lutego 2007 r. oraz orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2005 r. i [...] czerwca 2008 r. Ponadto zarzuciła, że w sprawie został naruszony art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., mówiący o wyłączeniu od udziału w postępowaniu pracownika organu administracji publicznej. Podniosła, że zaskarżone decyzje zostały wydane przez tych samych pracowników organu, których decyzje zostały wcześniej uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2012 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, Prezes Zakładu wskazał, że w niniejszej sprawie dokonana przez skarżącą interpretacja okoliczności szczególnych nie może mieć zastosowania. Organ nie może w żaden sposób uznać istnienia niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia w okresie, w którym, zgodnie z ustaleniami orzeczniczymi, niezdolność ta jeszcze nie istniała. Organ wskazał, że sama choroba nie jest równoznaczna z istnieniem jakiejkolwiek niezdolności do pracy, podobnie jak nie świadczy o niej istniejący - najwcześniej od 2005 r. - lekki stopień niepełnosprawności ojca dziecka. Moment pojawienia się choroby nie może być uznany za datę, od której usprawiedliwiony ze względu na stan zdrowia jest brak wszelkiej aktywności zawodowej. Skarżąca ponownie powołuje się na aktywność męża w poszukiwaniu zatrudnienia, lecz nie przedstawia na ten fakt żadnych dowodów. W latach 1993-2008 zmarły mąż skarżącej pozostawał w ubezpieczeniu łącznie przez 2 lata i 4 miesiące w ciągu lat 15, a ewentualne kłopoty z jego stanem zdrowia skarżąca sygnalizowała jako pojawiające się dopiero od 2002 r. Nie ma zatem żadnego uzasadnienia przerwa w ubezpieczeniu w okresie 1993 - 2002. Organ ustalił ponadto, iż aktywność na rynku pracy ojca dziecka ograniczała się do rejestracji w charakterze bezrobotnego. Uczestniczył on wprawdzie w kursie przygotowującym do podjęcia działalności gospodarczej, ale nie ma żadnych śladów, by choć próbował wykorzystać wiedzę na nim zdobytą. Dwukrotnie odmówił podjęcia pracy, wskazanej mu przez Powiatowy Urząd Pracy. Organ podkreślił, że niemożliwe jest, aby jednoczenie mąż skarżącej był osobą niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia i, w tym samym czasie, był osobą zdolną i gotową do podejmowania pracy, uczestniczącą w kursach zawodowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy zauważyć, iż zaskarżona decyzja została wydana na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy po uprawomocnieniu się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 729/12, którym zostały uchylone poprzednio wydane w sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. i z dnia [...] stycznia 2012 r. o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Oznacza to, iż organ, rozpoznając sprawę po wyroku uchylającym poprzednio wydaną w sprawie decyzję - stosownie do art. 153 p.p.s.a. - był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w tymże orzeczeniu Sądu, związanie to odnosi się również do Sądu obecnie orzekającego w sprawie. W powołanym wyroku Sąd wskazał, iż rozpoznając sprawę ponownie Prezes ZUS powinien dokonać wnikliwej analizy wpływu stanu zdrowia ojca dziecka na możliwość podjęcia zatrudnienia w kontekście potraktowania tego stanu jako okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Do tych wytycznych, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zastosował się, rozpoznając ponownie sprawę. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyczerpująco ustalił wszystkie okoliczności faktyczne sprawy oraz dokonał obiektywnej ich oceny. Z okoliczności sprawy, jak słusznie stwierdził organ, wynika, że nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających brak nabycia uprawnień do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym przez zmarłego ojca małoletniej N. J.. Za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie, należy uznać wyłącznie zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00 oraz z dnia 11 października 2000 r., sygn. akt II SA 954/00, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że ojciec dziecka posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 23 lata, 10 miesięcy, i 27 dni. W ocenianym okresie 10 lat przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy na 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych zostało udowodnione tylko 2 lata, 3 miesiące i 27 dni tych okresów. W okresach od [...] marca 1993 r. do [...] kwietnia 2002 r. oraz od [...] listopada 2004 r. do [...] stycznia 2008 r., w łącznym okresie ponad 12 lat, ojciec dziecka nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz emerytalnym i rentowym. Ojciec dziecka był częściowo niezdolny do pracy od [...] września 2009 r. do [...] września 2012 r., przy czym niezdolność ta, jak słusznie stwierdził organ, nie uniemożliwiała mu wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności, lecz jedynie ograniczała. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że ojciec dziecka nie wykazywał aktywności w zatrudnieniu, skoro jako osoba bezrobotna dwukrotnie odmówił przyjęcia zaproponowanej mu pracy przez Powiatowy Urząd Pracy w C.. Z pisma tego urzędu z dnia [...] listopada 2012 r. wynika bowiem, że W. J. w dniu [...] listopada 1991 r. otrzymał ofertę pracy na stanowisku [...] dla [...] , jednak odmówił podjęcia pracy. Nie zgłosił się do zakładu pracy "[...]" w C. celem podjęcia zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych od dnia [...] lipca 1992 r. Z pisma tego wynika również, że wymieniony korzystał ze szkoleń zawodowych m.in. w okresie od dnia [...] października 2005 r. do dnia [...] listopada 2005 r., odbył kurs obsługi komputera, który ukończył z wynikiem pozytywnym, natomiast w okresie od dnia [...] maja 2007 r. do dnia [...] czerwca 2007 r. uczestniczył w kursie Przygotowanie do prowadzenia własnej działalności gospodarczej kończąc go z wynikiem bardzo dobrym. W ocenie Sądu okoliczność zarejestrowania ojca dziecka jako bezrobotnego, pobieranie przez niego zasiłku dla bezrobotnych oraz udział w szkoleniach zawodowych organizowanych przez Powiatowy Urząd Pracy w C. stanowiła o jego zdolności do pracy i gotowości do jej podjęcia, tym samym wykluczała jego całkowitą niezdolność do pracy. Odnosząc się do zarzutu skargi, że poprzednie decyzje uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2012 r., jak i decyzje kontrolowane w niniejszym postępowaniu, zostały wydane przez tych samych pracowników organu, zauważyć należy, iż godnie z treścią art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Z przepisu tego wynika, że reguła w nim określona ma zastosowanie w sytuacji, w której pracownik organu brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wniesionym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Inaczej ujmując, przepis ten odnosi się do przypadku, gdy ten sam pracownik organu brał udział w wydaniu zarówno decyzji w pierwszej, jak i w drugiej instancji. W niniejszej sprawie, taka sytuacja nie zachodzi, tym samym powyższy zarzut nie jest zasadny. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni prawa materialnego, stwierdzając brak podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wobec niespełnienia wskazanych wyżej przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zaskarżoną decyzję podjął w następstwie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z poszanowaniem reguł procesowych (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), zaś podjęte rozstrzygnięcie należycie uzasadnił, uwzględniając wymogi z art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił.