II SA/Wa 411/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska WSA Ewa Pisula - Dąbrowska (spraw.) Protokolant: Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2006 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, oddala skargę Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2005 r., odmawiającą przyznania K. N. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto, wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z czym w pierwszej kolejności organ bada uprawnienia jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ww. ustawy odnosi się do osoby zmarłej. W toku postępowania stwierdzono, iż ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego ojca K. N. przed dniem powstania niezdolności do pracy przypada na dzień 30 września 2001 r. oraz, że z materiału zebranego w sprawie nie wynika, aby po tej dacie ubezpieczony nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Niezdolność do pracy orzeczeniem lekarza orzecznika została stwierdzona w dniu [...] lipca 2004 r., w którym lekarz orzecznik ustalił, że całkowita niezdolność do pracy istnieje od 1 kwietnia 2004 r., czyli po upływie 2 lat, 6 miesięcy i 2 dni od ustania zatrudnienia. Dlatego też, zdaniem organu nie można było przyjąć, że ojciec dziecka nie nabył uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Ponadto, organ stwierdził, iż na przestrzeni pracy zawodowej ojca dziecka występują przerwy w okresach od [...]12.1976 r. do [...]06.1978 r. oraz od [...]03.1991 r. do [...]03.1995 r. mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia, zaś łączny udokumentowany okres ubezpieczenia ojca skarżącej K. N. wyniósł 22 lata 9 miesięcy i 12 dni i jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego, który w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy miał 52 lata. Wskazał, iż zarówno trudna sytuacja na rynku pracy i trudności ze znalezieniem zatrudnienia, jak również podejmowanie zajęć zarobkowych bez zgłoszenia ubezpieczenia i odprowadzania składek nie mogą zostać uznane za szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Odnosząc się do przesłanki niezbędnych kosztów utrzymania organ stwierdził, iż miesięczny dochód na członka rodziny wynosi [...] zł, co nie pozwala na przyjęcie, iż K. N. pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. N. zwróciła uwagę na fakt długotrwałej choroby [...] ojca S. N. oraz jego udokumentowany okres blisko 23 lat ubezpieczenia i opłacania składek. Ponadto wskazała, iż rzeczywisty dochód na jednego członka rodziny, po potrąceniu podatku wynosi [...] zł a nie [...] jak twierdzi Prezes ZUS. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż ojciec K. N. nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Jednocześnie, z akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby nieuzyskanie tego świadczenia spowodowane było zaistnieniem okoliczności o charakterze szczególnym Przez okoliczności takie rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które pomimo zamiaru i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu, sama trudna sytuacja na rynku pracy nie może zostać uznana za szczególną okoliczność uzasadniającą przyznanie powyższego świadczenia. Zdaniem Sądu, nie stanowi również szczególnej okoliczności, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty na podstawie ustawy fakt, iż ojciec skarżącej w okresie od ustania zatrudnienia do stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy poszukiwał zatrudnienia. Podnoszone w skardze zarzuty dotyczące sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodatkowo podzielić należy ocenę dokonaną przez organ, iż kwota [...] zł. (brutto) na członka rodziny nie pozwala na przyjęcie, iż skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.