II SA/Wa 426/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesorzy WSA Joanna Kube, WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Artur Kowalewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2005 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2004 r. nr [...] 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2004 r. nr [...], odmawiającą Z. K. przyznania renty w drodze wyjątku z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że nie stwierdzono istnienia dwóch z czterech przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia, bowiem z akt sprawy wynika, że dochód przypadający na osobę w rodzinie nie wskazuje, aby wnioskodawca pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania. Ponadto, brak uprawnień do świadczenia ustawowego nie został spowodowany szczególnymi okolicznościami. W okresie od [...] grudnia 1998 r. do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy we wrześniu 2003 r., czyli przez prawie 5 lat nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia, za który opłacono składki na ubezpieczenie społeczne, a we wskazanym okresie wnioskodawca był zdolny do wykonywania zatrudnienia. Prezes ZUS wyjaśnił, że za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. K. wniósł "o ustalenie prawa do renty z powodu całkowitej niezdolności do pracy". W uzasadnieniu podał, że posiada ponad 30-letni okres ubezpieczenia, który wystarcza do otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy, a nadto w ostatnim dziesięcioleciu przed orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy jego staż ubezpieczeniowy wynosi 4 lata 9 miesięcy i 25 dni, tka więc do pełnych pięciu lat zabrakło mu 2 miesiące i 5 dni. Podniósł również, że po ustaniu zatrudnienia w 1998 r. zarejestrował się jako bezrobotny, uczestniczył w programie aktywnego poszukiwania pracy, której poszukiwał także na własną rękę, lecz pracodawcy nie chcą zatrudniać osób w jego wieku, a w L. istnieje bardzo duże bezrobocie. Skarżący wskazał ponadto, że w listopadzie 2001 r. uległ [...], podjął leczenie w Poradni [...], lecz każdy nawrót tej choroby uniemożliwiał podjęcie pracy, leczył się również szpitalnie w 2002 r. Zarzucił również, że lekarz orzecznik ZUS orzekł całkowitą niezdolność do pracy od września 2003 r., czyli od pojawienia się [...] o charakterze [...], natomiast nie wziął pod uwagę wcześniejszych długich okresów niezdolności do pracy spowodowanych odnawiającymi się [...], co znajduje potwierdzenie w dokumentacji przedłożonej orzecznikowi. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie powołując się na ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ustawy emerytalno-rentowej. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył, w szczególności, przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazują na to przede wszystkim uzasadnienia obydwu decyzji organu. Sprowadzają się one w znacznej części do przytoczenia okoliczności faktycznych, które nie mają bezpośredniego związku z przesłankami orzekania w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku, określanymi w omawianym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes ZUS podał mianowicie, że skarżący od [...] grudnia 1998 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy we wrześniu 2003 r., tj. przez 4 lata 9 miesięcy i 14 dni nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia, za który opłacano składki na ubezpieczenie społeczne. Natomiast w świetle przepisu art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazana przerwa w zatrudnieniu nie ma znaczenia, bowiem w stosunku do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy co najmniej 25 lat dla mężczyzny, nie stosuje się przepisu art. 57 ust. 1 pkt 3 dotyczącego okresów, w jakich powstała niezdolność do pracy. Organ nie odniósł się również do podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących jego [...] i związanego z tym leczenia, w tym szpitalnego oraz ewentualnego związku tej choroby z czasową niezdolnością do pracy. Jest to ważne o tyle, że skarżącemu do uzyskania renty w zwykłym trybie zabrakło jedynie 2 miesiące i 5 dni stażu ubezpieczeniowego do 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu, a okoliczność powyższa winna być przez organ zbadana pod kątem ewentualnego wystąpienia szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jeśli chodzi zaś o kwestię przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, która zdaniem organu nie występuje w rozpatrywanej sprawie, to należy stwierdzić, że nie została ona należycie zbadana. Organ ograniczył się jedynie do podania, że skarżący takowe posiada. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący utrzymuje się ze świadczeń rodziców w podeszłym wieku (82 i 84 lata), które wynoszą łącznie 2083,49 zł brutto miesięcznie. Prezes ZUS nie pokusił się o dokładne zbadanie, czy te świadczenia zapewniają niezbędne środki utrzymania dla skarżącego, jeśli wziąć pod uwagę, że osoby w wieku jego rodziców są z reguły schorowane i przeznaczają dużą część swoich dochodów na leczenie. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Prezes ZUS winien, w pierwszej kolejności, wnikliwie zbadać sytuację skarżącego pod kątem niezbędnych środków utrzymania oraz kwestię przesłanki szczególnych okoliczności z uwzględnieniem stażu ubezpieczeniowego, wieku i sygnalizowanych okresów niezdolności do pracy spowodowanej odmrożeniami. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O zakresie wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy.