II SA/Wa 428/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie WSA Jacek Fronczyk WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Protokolant Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2010 r. sprawy ze skargi Rzecznika Dyscyplinarnego przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia dyscyplinarnego oddala skargę Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2009 r., sygn. akt [...] Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej, działając na podstawie art. 437 § 1 kodeksu postępowania karnego uchyliła orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] z dnia [...] września 2009 r. sygn. akt [...] o uznaniu obwinionej H. S. winną popełnienia zarzucanych jej czynów i wymierzeniu kary dyscyplinarnej łącznej nagany oraz uniewinniła obwinioną z zarzucanych jej czynów. W motywach uzasadnienia organ wskazał, że H. S. została obwiniona o to, że: 1. nie wykonała polecenia służbowego, polegającego na zgłoszeniu się do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w celu ustalenia dalszej przydatności do służby niezwłocznie po długotrwałym zwolnieniu lekarskim, trwającym od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] lipca 2008 r., 2. nie usprawiedliwiła nieobecności w służbie w dniach [...] lipca 2008 r., czym naruszyła art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.). W ocenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej, popełnienie przez obwinioną zarzucanych czynów budzi poważne wątpliwości, bowiem zarówno pierwszy, jak i drugi zarzut nie został udowodniony. Zdaniem organu twierdzenia strony skarżącej, że obwiniona nie stawiła się w dniu [...] czerwca 2008 r. do komisji lekarskiej, w celu określenia dalszej przydatności do służby, opierają się na domysłach bez przedstawienia wiarygodnego dowodu, że w tym dniu obwiniona tego nie zrobiła. Organ wskazał, że zgodnie ze stawianym przez Rzecznika Dyscyplinarnego zarzutem, polecenie przełożonych obwiniona powinna zrealizować "....niezwłocznie po długotrwałym zwolnieniu lekarskim....". Jednocześnie stwierdził, że przyjmując ten zapis wprost należy przyznać, że obwiniona mogła nie dostosować się do polecenia Komendanta Powiatowego PSP w K. i [...] Komendanta Wojewódzkiego PSP w [...]. W ocenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym PSP nie jest to argument wystarczający do uznania obwinionej winnej zarzucanego jej czynu. Organ wskazał też, że również drugi stawiany obwinionej zarzut budzi wiele wątpliwości. W ocenie organu, ze wskazanego w oskarżeniu okresu nieobecności należy usunąć dni [...] i [...] lipca 2008 r., ponieważ w dniu [...] lipca obwiniona stawiła się w Komendzie Powiatowej PSP w K., a w dniu [...] lipca - w Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, co obie strony w zgromadzonych materiałach potwierdzają. Dla Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej niezrozumiałe było również postępowanie Komendanta Powiatowego PSP w K., wobec orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], zalecającego obwinionej urlop zdrowotny w dniach od [...] lipca 2008 r. do [...] stycznia 2009 r. Zdaniem organu nie było żadnego interesu służby, aby odwlekać w czasie realizację tego zalecenia, dlatego obwiniona mogła być przekonana, że urlop taki otrzyma niezwłocznie po zakończeniu zwolnienia lekarskiego. Jednocześnie organ stwierdził, że obwiniona legitymuje się zaświadczeniem lekarskim, w którym lekarz stwierdził niezdolność do pracy z powodu choroby w okresie od dnia [...].07 do dnia [...].07.2008 r. Ponadto z dokumentów wynika, że obwiniona zwracała się do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w celu uzyskania zwolnienia lekarskiego, w celu usprawiedliwienia nieobecności w służbie lecz otrzymała odpowiedź, że byłoby to "dublowanie udzielonych dni wolnych". Powyższa okoliczność znajduje potwierdzenie w piśmie [...] z dnia [...] lipca 2008 r. Organ podkreślił również, że obwiniona pozostawała w tym czasie pod stałą opieką Poradni [...], co wynika ze skierowania [...] na badania lekarsko -specjalistyczne z dnia [...] czerwca 2008 r. Nadto stwierdził, że nie pozostawała bierna w okresie zarzucanej nieusprawiedliwionej nieobecności w służbie, lecz stale podejmowała próby "wyjścia" z zaistniałej sytuacji poprzez pośpieszne raporty o urlop na żądanie oraz opiekę nad dzieckiem, co mogło być przyczyną jej dezorientacji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie wniósł Rzecznik Dyscyplinarny przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...], zarzucając naruszenie przepisów zarówno prawa materialnego, jak i postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi Rzecznik Dyscyplinarny wskazał, że wniósł obszerną odpowiedź na odwołanie obwinionej od orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] z dnia [...] września 2009 r., która nie została doręczona obwinionej przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną ani przed rozprawą, ani w czasie jej trwania, nie była też przedmiotem rozpatrzenia na rozprawie. Ponadto zarzucił, że organ odwoławczy oparł swoje orzeczenie na dokumencie, który po zastrzeżeniu przez obwinioną tajemnicy lekarskiej został jedynie fragmentarycznie odczytany Rzecznikowi Dyscyplinarnemu. Okoliczność ta spowodowała, że nie mógł zapoznać się z treścią tego dokumentu oraz wypowiedzieć się co do jego treści. Ponadto wskazał, że Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przeprowadziła postępowanie dowodowe co do istoty sprawy, czym naruszyła art. 425 § 1 kpk, który stanowi, że sąd odwoławczy nie może przeprowadzić postępowania dowodowego co do istoty sprawy. Naruszyła również - zdaniem skarżącego - § 2 tego przepisu, zgodnie z którym sąd odwoławczy może jednak w wyjątkowych wypadkach, uznając potrzebę uzupełnienia przewodu sądowego, przeprowadzić dowód na rozprawie, jeżeli przyczyni się to do przyspieszenia postępowania, a nie jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości lub w znacznej części - poprzez niewyjaśnienie dlaczego zdecydowała na przeprowadzenie nowego dowodu i na czym polegała jego wyjątkowość oraz potrzeba uzupełnienia przewodu sądowego. Rzecznik Dyscyplinarny zarzucił ponadto, że organ po ogłoszeniu orzeczenia nie wskazał ustnie najważniejszych powodów jego wydania, czym naruszył art. 418 § 3 kpk w związku z art. 124n ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym PSP zapoznała się szczegółowo z całą dokumentacją przedmiotowej sprawy, w tym ze stanowiskiem Rzecznika Dyscyplinarnego. Podkreślił, że strony na rozprawie nie wnosiły o odczytanie odpowiedzi na odwołanie, a niedoręczenie obwinionej powyższego dokumentu nie wpłynęło na rozstrzygnięcie - korzystne dla obwinionej. Wskazał również, że uznano potrzebę uzupełnienia przewodu poprzez doprecyzowanie i uzupełnienie istotnego dowodu, jakim jest karta skierowania do badań lekarsko - specjalistycznych nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. Nadto wyjaśnił, że Rzecznik Dyscyplinarny został zapoznany z treścią dokumentu podczas rozprawy i nie wnosił zastrzeżeń. Podniósł ponadto, że w trakcie rozprawy nie złożono nowego dowodu i nie naruszono art. 452 § 1 kpk. Natomiast po zakończeniu postępowania, przewodniczący składu orzekającego ogłosił orzeczenie i poinformował strony, że uzasadnienie orzeczenia zostanie sporządzone w terminie 7 dni i doręczone stronom za potwierdzeniem odbioru. Uczestnik postępowania H. S. w piśmie z dnia [...] marca 2010 r., nie zgadzając się z zarzutami skargi, wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie z ostrożności procesowej przypomnieć należy, iż Rzecznik Dyscyplinarny posiada legitymację do wniesienia przedmiotowej skargi. W tej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z dnia 5 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1314/06, który stwierdził, że "skoro rzecznikowi dyscyplinarnemu, podobnie jak obwinionemu i jego obrońcy, przysługuje prawo kwestionowania orzeczenia dyscyplinarnego I instancji w drodze odwołania, to rozwiązanie to przesądza o tym, iż postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem o charakterze kontradyktoryjnym, toczącym się przed komisją dyscyplinarną. Z tego powodu uznać trzeba, że rzecznik dyscyplinarny podobnie jak obwiniony musi być uznany za stronę postępowania dyscyplinarnego w rozumieniu art. 124 j ustawy. W przeciwnym wypadku rzecznik dyscyplinarny bez uzasadnionej przyczyny pozbawiony zostałby prawa do sądu, a zwrócić trzeba uwagę na to, że ze względu na istotę postępowania dyscyplinarnego nie może on być utożsamiany z organem orzekającym w postępowaniu dyscyplinarnym - komisją dyscyplinarną." Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego przez Rzecznika orzeczenia uniewinniającego H. S., Sąd zważył. Zgodnie z art. 115 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68 ze zm.), strażak odpowiada dyscyplinarnie za zawinione, nienależyte wykonywanie obowiązków służbowych oraz za czyny sprzeczne ze złożonym ślubowaniem (ust. 1). Strażak odpowiada dyscyplinarnie również za popełnione przestępstwa lub wykroczenia, niezależnie od odpowiedzialności karnej (ust. 2). Wykładnia tego przepisu nie nasuwa wątpliwości, iż strażak odpowiada dyscyplinarnie za działania zawinione. Warunkiem wstępnym było zatem wykazanie, że taki zawiniony charakter miały czyny, zarzucane funkcjonariuszowi w postępowaniu dyscyplinarnym. W ocenie Sądu zasadnie organ II instancji uznał, że brak jest dowodów na okoliczność winy zarzuconych funkcjonariuszowi czynów. W rozpatrywanej sprawie H. S. przebywała na długotrwałym zwolnieniu lekarskim ([...].06.2007 – [...].07.2008 r. okoliczność bezsporna). Stawiany jej przez Rzecznika Dyscyplinarnego zarzut niepoddania się badaniom lekarskim nie może zostać zakwalifikowany, jako działanie "zawinione", w rozumieniu art. 115 ust.1 ustawy o PSP. Powyższego zarzutu nie można też zakwalifikować jako działania, naruszającego art. 30 ust. 1 zd. 2 cytowanej ustawy. Stosownie do tego przepisu, strażak podejmując służbę w Państwowej Straży Pożarnej ślubuje m.in. wykonywać powierzone zadania, przestrzegać prawa, dyscypliny służbowej oraz wykonywać polecenia przełożonych, strzec tajemnicy państwowej i służbowej, a także honoru, godności i dobrego imienia służby oraz przestrzegać zasad etyki zawodowej. Sam fakt przebywania na długotrwałym zwolnieniu lekarskim i niepoddanie się w tym czasie badaniom na okoliczność przydatności do służby, nie może zostać zaliczony do kategorii przewinień, uzasadniających odpowiedzialność dyscyplinarną. Zwrócić szczególną uwagę należy na brak spójności pomiędzy zarzucanym funkcjonariuszowi czynem, a uzasadnieniem zaprezentowanym przez Rzecznika Dyscyplinarnego. H. S. obwiniono za to, że bezpośrednio po długotrwałym zwolnieniu ([...].06.2007 – [...].07.2008 r.) nie zgłosiła się na badania lekarskie. Uzasadnienie popełnionego czynu przywołuje zaś fakty niezgłoszenia się na badania w okresie wcześniejszym, to jest w czasie, kiedy przebywała ona na zwolnieniu lekarskim. Brak spójności w tym zakresie jest rażący. Zauważyć w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 124n cytowanej ustawy, do spraw nieuregulowanych, dotyczących postępowania dyscyplinarnego funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Art. 4 kpk stanowi, iż organ prowadzący postępowanie jest obowiązany badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego. Natomiast zgodnie z art. 5 § 2 kpk, nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. Powyższa zasada (in dubio pro reo) w ocenie Sądu nie była należycie przestrzegana przez Rzecznika dyscyplinarnego. Dlatego też za w pełni prawidłowe uznać należało orzeczenie organu II instancji Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej, który uchylił orzeczenie organu I instancji i uniewinnił obwinioną H. S. od zarzucanych jej czynów. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny, czy istniały podstawy faktyczne i prawne do ukarania jej karą dyscyplinarną. Ukaranie nastąpiło wskutek uznania przez Komisję Dyscyplinarną przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...], że nie wykonała ona polecenia służbowego, polegającego na zgłoszeniu się do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, w celu ustalenia dalszej przydatności do służby niezwłocznie po długotrwałym zwolnieniu lekarskim oraz nie usprawiedliwiła swojej nieobecności w służbie w dniach [...] lipca 2008 r., czym naruszyła art. 115 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Zdaniem Sądu zgodzić należy się z oceną organu II instancji - Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż popełnienie przez obwinioną H. S. zarzucanych jej czynów budzi wątpliwości. Jak wynika z akt postępowania dyscyplinarnego, obwiniona w dacie, gdy otrzymała polecenie zgłoszenia się do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA, zlecenie nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. (k-74), nadal przebywała na zwolnieniu lekarskim. W datach skierowania na badania, tj. w dniu [...] marca 2008 r. oraz w dniu [...] czerwca 2008 r. również przebywała na ciągłym zwolnieniu lekarskim (do dnia [...] lipca 2008 r.). Niewątpliwie więc powyższa okoliczność uniemożliwiła obwinionej dokonanie badań, w celu ustalenia dalszej przydatności do służby. Za bezpodstawny uznać należało też zarzut Rzecznika, że obwiniona nie usprawiedliwiła swojej nieobecności w służbie w dniach [...] i [...] lipca 2008 r. Jak wynika bowiem z zebranego w sprawie materiału, H. S. w dniu [...] lipca stawiła się w Komendzie Powiatowej PSP w K., a w dniu [...] lipca - w Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w [...]. Podkreślić w tym miejscu należy, iż właśnie ta Komisja orzeczeniem z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] (w trakcie zwolnienia lekarskiego, które trwało do dnia [...] lipca 2008 r.) zaleciła konieczność udzielenia obwinionej urlopu zdrowotnego na kolejny rok tj. w dniach od [...] lipca 2008 r. do dnia [...] stycznia 2009 r. Oczywistym jest więc, że po takim stwierdzeniu Komisji obwiniona nie tylko miała prawo przypuszczać, ale mogła być przekonana, że urlop zdrowotny otrzyma niezwłocznie tuż po zakończeniu zwolnienia lekarskiego. Brak rozstrzygnięć w tym zakresie przez stosowne organy nie może prowadzić do wniosku, że winę za zaistniałą sytuację ponosi wyłącznie H. S. - osoba chora, zakwalifikowana do dalszego leczenia. Podniesione w skardze przez Rzecznika Dyscyplinarnego zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim stwierdzić należy, iż Rzecznik dokonał nieprawidłowej wykładni zasady in dubio pro reo. A mianowicie w ogóle nie wziął pod uwagę wątpliwości związanych z brakiem winy funkcjonariusza, ani też nie próbował ich wyjaśnić na korzyść obwinionej. Podnoszony w skardze zarzut Rzecznika, że obwiniona nie otrzymała jego pisma (odpowiedzi na odwołanie) w ogóle nie zasługiwał na uwzględnienie. Taki zarzut mogłaby ewentualnie skutecznie podnosić sama obwiniona. Nie można też było zgodzić się z kolejnym zarzutem, iż organ II instancji - Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna - nie mógł w odmienny sposób niż organ I instancji, dokonać oceny zgromadzonych w sprawie dowodów i uznać za konieczne uzupełnienie przewodu przez doprecyzowanie dowodu, jakim jest karta skierowania do badań lekarsko-specjalistycznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]. Wbrew tym zarzutom, w ocenie Sądu organ II instancji trafnie uznał, stwierdzając, że dowód ten dotyczył głównego, stawianego obwinionej zarzutu i wymagał głębszej analizy. Stosownie do art. 452 § 2 kpk, sąd odwoławczy może w wyjątkowych wypadkach, uznając potrzebę uzupełnienia przewodu sądowego, przeprowadzić dowód na rozprawie, jeżeli przyczyni się to do przyspieszenia postępowania, a nie jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości lub w znacznej części. Powyższy przepis zakreśla zakres kompetencji sądu (organu). Racjonalny ustawodawca pozostawił kwestię uzupełnienia przewodu sądowego, przeprowadzenia dowodu swobodnej ocenie sądu, pod warunkiem, że podjęte przez sąd czynności przyczynią się do przyspieszenia postępowania bez konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całej lub znacznej części. W oparciu zatem właśnie o ten przepis prawa organ II instancji dokonał ponownej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów i ich wnikliwej analizy. Zarzut braku wyjaśnienia motywów takiego postępowania uznać należy za chybiony, wkraczający w zakres swobodnej oceny dowodów. Stosownie do art. 437 kpk, po rozpoznaniu środka odwoławczego sąd orzeka o utrzymaniu w mocy, zmianie lub uchyleniu zaskarżonego orzeczenia w całości lub w części. Dotyczy to odpowiednio rozpoznania środka odwoławczego od uzasadnienia orzeczenia (§1). Jeżeli pozwalają na to zebrane dowody, sąd odwoławczy zmienia zaskarżone orzeczenie, orzekając odmiennie co do istoty, lub uchyla je i umarza postępowanie; w innych wypadkach uchyla orzeczenie i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania; przepis art. 397 stosuje się odpowiednio (§ 2). Stwierdzić zatem należy, iż organ II instancji w granicach wyznaczonych powyższym przepisem uchylił orzeczenie organu I i orzekł w sprawie Odnośnie zarzutów dotyczących nieprawidłowości uzasadnienia orzeczenia organu II instancji Sąd zważył. Zgodnie z art. 124e ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, uzasadnienie orzeczenia komisji dyscyplinarnej sporządza się na piśmie w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia orzeczenia (ust 1). Orzeczenie, wraz z uzasadnieniem, doręcza się rzecznikowi dyscyplinarnemu i obwinionemu lub jego obrońcy (ust. 2) (...). Zdaniem Sądu organ II instancji prawidłowo poinformował strony o sposobie i terminie doręczenia uzasadnienia. Stosownie do treści art. 124n powołanej ustawy w sprawach nieuregulowanych w zakresie postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Organ II instancji zastosował przepis dotyczący uzasadniania orzeczeń komisji dyscyplinarnych. Analizując uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia Sąd uznał, że spełnia ono podstawowe wymagania. Organ odniósł się do zgromadzonych dowodów, wyjaśnił dlaczego uniewinnił obwinioną, przedstawił podstawę prawną swojego orzeczenia. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł, jak w sentencji.