II SA/Wa 440/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Bronisław Szydło, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. Uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r., 2. Stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. II SA/Wa 440/05 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r., którą odmówił M.W. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa wyżej, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W ocenie Prezesa ZUS zainteresowana nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego spowodowane było okolicznościami, na które nie miała ona wpływu. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że w okresie od [...] listopada 1980 r. do [...] stycznia 1988 r., tj. na przestrzeni ponad 7 lat udokumentowano łącznie z okresem składkowym i nieskładkowym staż pracy wynoszący jedynie 11 miesięcy i 24 dni i jest on nieadekwatny do wieku wnioskodawczyni wynoszącego, na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, 40 lat. W przedmiotowej sprawie nie uznano za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty faktu, że w okresie od ustania okresu nieskładkowego w styczniu 1988 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy w grudniu 1993 r. - zatem przez okres ponad 6 lat, zainteresowana nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. We wskazanym okresie była ona osobą zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W ocenie organu rezygnacja z zatrudnienia na rzecz wychowywania dzieci nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.W. zarzuciła powyższej decyzji, iż jest ona krzywdząca. Skarżąca wskazała, iż podjęła pracę dopiero w wieku 27 lat. Wcześniej, po zawarciu związku małżeńskiego urodziła [...] marca 1972 r. pierwsze dziecko, G. W. W latach następnych sprawowała opiekę nad kolejnymi dziećmi: A.W., ur. [...] września 1973 r., R.W., ur. [...] stycznia 1976 r., M.W., ur. [...] marca 1978 r., K.W., ur. [...] maja 1979 r., M.W., ur. [...] listopada 1980 r., P.W., ur. [...] stycznia 1983 r., T.W., ur. [...] lutego 1987 r., J. W. ur. [...] maja 1990 r. i M.W., ur. [...] grudnia 1995 r. Opieka nad wymienionymi dziećmi uniemożliwiła jej podjęcie nawet starań o znalezienie pracy. Jednocześnie przyznała, że zatrudniała się u okolicznych rolników, jednak nie ubezpieczali jej oni w ZUSie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem obowiązującym w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Organy podejmujące decyzję administracyjną związane są rygorami procedury administracyjnej. Powinny przestrzegać zasady dochodzenia prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Muszą wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie organ dopuścił się naruszenia tych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Bezspornym jest, że na przestrzeni 51 lat życia skarżąca wykazała łącznie udokumentowany okres (składkowy i nieskładkowy) w ilości zaledwie 11 miesięcy i 24 dni ubezpieczenia. Podjęła ona pracę dopiero w 27 roku życia i pracowała przez 30 dni w 1980 r. (od 1 do 30 listopada 1980 r.), przez 3 miesiące i 17 dni w 1985 r. (od 1 września do 17 grudnia 1985 r.), przez 2 miesiące i 1 dzień w 1986 r.(od 1 stycznia do 1marca 1986 r.) i 2 miesiące i 9 dni w 1987 r. (od 1 sierpnia do 8 października 1987 r.). Od lutego 1988 r. stwierdzono u skarżącej częściową niezdolność do pracy (w 35 roku życia), a od grudnia 1993 r. - całkowitą niezdolność do pracy (w wieku 50 lat). W międzyczasie M.W. urodziła 10 - cioro dzieci; pierwsze [...] marca 1972 r. i ostatnie [...] grudnia 1995 r. W sprawie Prezes ZUS uznał, że sprawowanie opieki nad dziećmi, które było powodem tak krótkiego stażu pracy skarżącej, nie jest okolicznością szczególną, a jej wyborem. Otóż z powyższym stanowiskiem można byłoby się zgodzić jedynie wówczas, gdyby z materiału sprawy wynikało w sposób niebudzący wątpliwości, że przyjęty przez małżonków model rodziny zakłada, iż materialne jej potrzeby będzie zabezpieczał mąż. Takiego jednak przekonania akta administracyjne nie dostarczają. Podejmowane przez skarżącą na krótko wprawdzie zatrudnienia mogą natomiast wskazywać, iż także jej praca miała być źródłem utrzymania rodziny. Zatem istotne w sprawie jest, czy skarżąca miała możliwość jej wykonywania z uwagi na częste ciąże i rodzenie kolejnych dzieci oraz potrzeby w zakresie ich wychowania. W wyroku z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3123/00 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wychowywanie i opiekowanie się dziećmi, przy powszechnie znanych formach rozwiązań w tym zakresie (przykładowo - żłobki i przedszkola), nie sposób uznać za okoliczność uzasadniającą brak zatrudnienia lub prowadzenia działalności objętej ubezpieczeniem. W przedmiotowej sprawie organ nie wyjaśnił jednak, czy skarżąca zamieszkując na terenie Stacji Hodowli Roślin w N., której pracownikiem był jej mąż, miała w tej Stacji, bądź w okolicy możliwość zatrudnienia i czy istniały tam placówki, które mogłyby przejąć opiekę nad dziećmi na czas pracy matki. Mąż skarżącej na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym podał, że Stacja, na terenie której mieszkała rodzina, dysponowała przedszkolem do 1983 lub 1984 roku, a zatem organ powinien te kwestie bliżej wyjaśnić. Zbadać też powinien, czy rzeczywiście skarżąca, jak podaje w skardze, nie miała możliwości wykonywania pracy gwarantującej jej ubezpieczenie. Skarżąca twierdzi bowiem w skardze, że była gotowa świadczyć pracę i że ją podejmowała bez możliwości ubezpieczenia z uwagi na obciążenia rodzinne i chorobę. Dodatkową okolicznością, która może rzutować na ocenę, czy w przedmiotowej sprawie istnieją szczególne okoliczności usprawiedliwiające niespełnienie przesłanek ustawowych do uzyskania świadczenia jest stwierdzona u skarżącej [...]. Choroba ta w ocenie lekarza orzecznika z dnia [...] kwietnia 2004 r. była przyczyną powstania częściowej niezdolności do pracy skarżącej już od lutego 1988 r., a rozwój tej choroby spowodował całkowitą niezdolność do pracy skarżącej od grudnia 1993 r. W ocenie Sądu oba wyżej wspomniane zagadnienia mogą mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Z uzasadnienia obu decyzji nie wynika, aby były one przedmiotem analizy organu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 "c" i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.