II SA/Wa 440/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA - Przemysław Szustakiewicz Sędzia WSA - Janusz Walawski Protokolant - ref. staż. Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2010 r. sprawy ze skargi N. P. na decyzję Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Orzeczeniem Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], uznano [...] J. P. za zdolnego do zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa (Grupa III, Kategoria Z). Skarżąca N. P. we wniosku z dnia [...] marca 2008 r. wniosła do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. o stwierdzenie, na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a., nieważności powyższego orzeczenia. W uzasadnieniu podała, że jej zmarły w [...] w roku 2007 mąż [...] J. P. zajmował w dacie orzekania stanowisko [...] w [...] zaszeregowane do stopnia etatowego "[...]" i w tej sytuacji, w myśl § 4 pkt 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.), w jego sprawie winna orzekać Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. (§ 3 ust. 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie utworzenia wojskowych komisji lekarskich oraz określania ich siedzib, zasięgu działania i właściwości – Dz. U. Nr 151, poz. 1594 ze zm.). Niezależnie od powyższego stwierdziła, że zawarte w przedmiotowym orzeczeniu rozpoznanie: zaczerpnięte zostało z rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 57, poz. 278 ze zm.), które w tym zakresie utraciło już moc. Na koniec zaś dodała, że powyższe orzeczenie skutkuje w prawach jej i dzieci do odszkodowania na podstawie ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 83, poz. 760 ze zm.), zaś swoją legitymację do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności, wywodzi z art. 28 k.p.a. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], działając na podstawie art. 157 § 1 i § 3 w związku z art. 28 k.p.a., odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...]. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podała, że skarżąca nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Niezależnie od powyższego, przed Sądem Rejonowym w P. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych toczy się postępowanie w sprawie ustalenia prawa skarżącej i jej dzieci do odszkodowania, a orzeczenie w tym postępowaniu rozstrzygnie kwestię odszkodowania z tytułu śmierci jej męża i postępowanie to nie łączy się w żaden sposób z ewentualnym stwierdzeniem nieważności wskazanego powyżej orzeczenia. W odwołaniu z dnia [...] sierpnia 2008 r. do Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r., uzasadniając swoje stanowisko m.in. tym, że wynik postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia może mieć wpływ na jej prawo oraz jej małoletnich dzieci do odszkodowania z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia oraz na podstawie art. 417 Kodeksu cywilnego. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 157 § 3 w zw. z art. 28 k.p.a., utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu – powołując się na art. 28 k.p.a. – podała, że skarżąca nie posiada interesu prawnego w rozumieniu tego przepisu, zaś prawidłowość przedmiotowego orzeczenia może być przedmiotem badania przez sądy zarówno w toczącym się postępowaniu o odszkodowanie za śmierć męża, jak i w innych postępowaniach prowadzonych zarówno w sprawie o odszkodowanie w związku z umową ubezpieczenia, jak też na podstawie art. 471 kodeksu cywilnego. Stąd też zarówno skarżąca, jak i jej dzieci mają zapewnioną ochronę prawną przed organami państwowymi, w tym prawo do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd i w ramach tej sprawy mogą być rozpatrywane wszelkie okoliczności, które miałyby być objęte postępowaniem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. z dnia [...] kwietnia 2007 r. Reasumując, z uwagi na powyższe okoliczności prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia jest zbędne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, N. P. wniosła o uchylenie powyższej decyzji i zarzuciła jej naruszenie art. 157 § 2 w zw. z art. 8 oraz art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu natomiast podała, że stwierdzenie nieważności orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. z dnia [...] kwietnia 2007 r. pozwalałoby przyjąć, iż jej mąż został wysłany do [...] bez wymaganych badań lekarskich, zaś z kolei ta okoliczność uprawniałaby ją do wystąpienia na drogę sądową z roszczeniem o odszkodowanie na podstawie art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1653/08, uchylono zaskarżoną oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu prawnym stwierdzono m.in., że "uzasadnienie zaskarżonej decyzji, poza kategorycznym stwierdzeniem, iż skarżąca nie posiada interesu prawnego, nie jest poparte żadną argumentacją w tym zakresie (...) Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby ta ocena została dokonana po uprzednim zbadaniu okoliczności podnoszonych przez skarżącą w kontekście art. 28 k.p.a. (...) Kwestia posiadania interesu prawnego przez osobę wnoszącą o stwierdzenie nieważności decyzji wymaga zbadania przez organ. Nie można wypowiadać się o jego istnieniu bądź nieistnieniu bez wszechstronnej analizy wpływu decyzji na sferę praw strony wnoszącej podanie o stwierdzenie nieważności decyzji. Brak wyczerpującej analizy w zakresie posiadania przez skarżącą interesu prawnego we wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. z dnia [...] kwietnia 2007 r. powoduje, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. (...) Zaznaczyć również należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. obowiązkiem organu jest podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ winien również stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Powinien również, zgodnie z art. 80 k.p.a. ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. (...) Rozpatrując sprawę ponownie organ zbada kwestię posiadania przez skarżącą interesu prawnego do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia, w kontekście zgłaszanych przez nią okoliczności". W tej sytuacji Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], działając na podstawie art. 157 § 1 i § 3 w zw. z art. 28 k.p.a., odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...]. W uzasadnieniu – powołując się na opisany już powyżej stan faktyczny – podała, że skarżąca nie jest stroną, w rozumieniu art. 28 k.p.a., do wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym w niniejszej sprawie. Wprawdzie podnosi ona, że sporne orzeczenie skutkuje w jej prawach i prawach jej dzieci do odszkodowania na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach odszkodowawczych, to jednak – w ocenie organu – pogląd ten jest błędny, jeśli się weźmie pod uwagę postanowienie Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w L. z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...]. Mianowicie śmierć [...] P. miała źródło w jego schorzeniu o charakterze samoistnym i badania przez Terenową Wojskową Komisją Lekarską w L. nie mogły, w świetle wiedzy medycznej, ustalić przeciwwskazań do jego wyjazdu na misję. Ponadto ustalenie prawa skarżącej i jej dzieci do odszkodowania toczy się przed Sądem Rejonowym w P. i dopiero prawomocny wyrok w tej sprawie rozstrzygnie kwestię odszkodowania z tytułu śmierci jej męża, a postępowanie owo w żaden sposób nie łączy się z ewentualnym stwierdzeniem nieważności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...]. W odwołaniu z dnia [...] listopada 2009 r. do Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r. W uzasadnieniu wskazała, że organ w najmniejszym stopniu nie uwzględnił uwag i wytycznych zawartych w cytowanym już wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1653/08 i w całym zakresie odniosła się do argumentacji zawartej w odwołaniu z dnia [...] sierpnia 2008 r. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 157 § 3 w zw. z art. 28 k.p.a., utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu – powołując się na opisany już powyżej stan faktyczny sprawy – podała, że orzeczenie spornej komisji dotyczyło zdolności zmarłego męża skarżącej do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju i z tego powodu, prawa oraz obowiązki związane z ową zdolnością (lub niezdolnością) mają charakter ściśle osobisty, a zatem nie podlegają dziedziczeniu. Ponadto nie jest możliwe wzruszenie ostatecznego orzeczenia o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa po śmierci żołnierza ani z urzędu, ani też na wniosek członków jego rodziny, bowiem brak jest strony postępowania w rozumieniu art. 26 k.p.a. Ponadto skarżąca nie mogła ponieść żadnej szkody (art. 4171 § 2 k.c.) wskutek wydania spornego orzeczenia, bowiem nie wiążą się z nim żadne skutki finansowe (materialne), a jedynie orzeczono w nim o zdolności do służby poza granicami państwa. W dalszej części uzasadnienia organ podał, że nie istnieje żaden związek przyczynowy pomiędzy wydanym orzeczeniem, a śmiercią męża skarżącej, co wykazano już w zaskarżonej decyzji. Skoro zaś tak, to nie ma również związku pomiędzy orzeczeniem, a szkodą poniesioną przez rodzinę wskutek śmierci oficera. Zatem wskazanie interesu prawnego skarżącej mogłoby nastąpić jedynie wówczas, gdyby śmierć oficera i powstała w jej rezultacie szkoda, została wyrządzona przez sporne orzeczenie. Kończąc zaś stwierdzono, że członkowie rodziny zmarłego żołnierza mają zagwarantowane prawo do pełnego odszkodowania, niezależnie od świadczeń przyznanych na podstawie ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 83, poz. 760 ze zm.). Reasumując, skarżąca i jej dzieci mają prawo do rozpatrywania wszystkich okoliczności sprawy, w tym również związanych z wydaniem spornego orzeczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca N. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu – wskazując na zarzuty podniesione już w poprzednich odwołaniach i w skardze do Sądu – podała, że swój interes prawny wykazywała już w dotychczasowych stadiach postępowania administracyjnego, a mianowicie wpływ postępowania w trybie nadzwyczajnym na sprawę odszkodowania, zaś w określonych sprawach brak badań lekarskich może być uznany, jako zewnętrzna przyczyna wypadku. Zatem skoro jej zmarły mąż został wysłany na misję bez wymaganych badań lekarskich, to przysługuje jej roszczenie o odszkodowanie w trybie art. 4171 § 2 k.c. W dalszej zaś części podkreśliła niewłaściwość komisji i w tej sytuacji istnieje – wbrew stanowisku organu – związek przyczynowy pomiędzy wydaniem decyzji, a śmiercią jej męża. W odpowiedzi na skargę Centralna Wojskowa Komisja Lekarska wniosła o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 157 § 2 k.p.a., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei w myśl art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W rozpoznawanej sprawie bezspornym natomiast jest, że z wnioskiem o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], mocą którego uznano zmarłego już [...] J. P. za zdolnego do zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa (grupa III, kategoria Z), wystąpiła w dniu [...] marca 2008 r. jego żona N. P. W tej sytuacji należało sobie zatem zadać pytanie, czy była ona stroną postępowania i odpowiedź na nie – w ocenie Sądu – jest negatywna. Otóż zgodnie z przyjętą w stanowisku judykatury w przeważającej mierze obiektywną teorią pojęcia strony, przymiot strony można wyprowadzić jedynie z przepisów prawa materialnego. Zatem szukać go można jedynie w konkretnej normie prawnej określającej uprawnienia lub obowiązki. Jak stwierdzono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2007 r. sygn. akt I OSK 755/06 "Interes prawny to interes indywidualny, konkretny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Interes prawny to zatem interes, którego podstawą mogą być wyłącznie przepisy materialnego prawa administracyjnego, a to z tego względu, że decyzja administracyjna jest władczą konkretyzacją prawa administracyjnego" (LEX 337023). Innymi słowy mówiąc, mieć "interes prawny" to tyle, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązujący, który daje podstawę do skutecznego żądania od organu określonej czynności, a w tej konkretnej sprawie do żądania przez żonę zmarłego żołnierza zawodowego wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia lekarskiego o zdolności do zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa, gdy tymczasem żaden z obowiązujących powszechnie przepisów prawa, nie daje jej takiego uprawnienia. Stwierdzić również należy, że nie jest legitymowany do występowania w charakterze strony ten podmiot, który uzasadnia swój interes prawny – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie – zdarzeniami i okolicznościami mającymi ewentualnie wystąpić na przyszłość (vide np.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2006 r. II GSK 163/2006 – Lex Polonica 1633312) i w tym też kontekście należy krytycznie odnieść się do poszukiwania interesu prawnego skarżącej w treści art. 4171 § 2 k.c. Reasumując, skoro żaden przepis prawa materialnego nie upoważnia skarżącej do skutecznego domagania się stwierdzenia nieważności wspomnianego już wyżej orzeczenia lekarskiego, to nie ma ona interesu prawnego i w konsekwencji nie przysługuje jej przymiot strony postępowania. Natomiast można doszukać się w jej legitymizowaniu jedynie interesu faktycznego, lecz w tej sytuacji ochrona tego interesu ma charakter ograniczony, sprowadzający się jedynie do Działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Na marginesie dodać tylko należy, że jeżeli sporne orzeczenie lekarskie wydano wobec nieżyjącej już osoby, to jej prawo i charakter strony wygasło z chwilą śmierci. Zatem w stosunku do osoby nieżyjącej nie można wszcząć i prowadzić postępowania, a w konsekwencji wydać decyzji administracyjnej, bo tylko tak – hipotetycznie – można wydać i przede wszystkim skierować decyzję w trybie nieważnościowym. Skoro zatem żądanie wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie wniosła osoba nie będąca stroną w sprawie, to mamy do czynienia z niedopuszczalnością wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych i tym samym jego odmowa w trybie art. 157 § 3 k.p.a. jest zasadna. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.