II SA/Wa 468/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Joanna Cygan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2007 r. sprawy ze skargi D. K. - przedstawiciela ustawowego małoletnich dzieci L. i J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego T. K. kwotę 240 zł (słownie dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 zł (słownie pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) stanowiąca 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D. K. przedstawiciela ustawowego małoletnich L. i J. K. od decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes ZUS stwierdził, że świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, wobec czego w pierwszej kolejności bada się spełnienie powyższych przesłanek przez zmarłego ubezpieczonego. W toku postępowania nie stwierdzono istnienia szczególnych okoliczności, które spowodowały, że L. K. ojciec małoletnich dzieci nie spełnił wymogów do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W toku sprawy ustalono, że wyżej wymieniony w wieku 29 lat posiadał udowodniony okres ubezpieczenia w wysokości 2 lat, 11 miesięcy i 22 dni. Ostatnio pozostawał w zatrudnieniu w dniu [...] września 2005 r. W trakcie aktywności zawodowej miał on przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne od 8 lipca 1998 r. do 7 listopada 2000 r., od 1 grudnia 2000 r. do 31 października 2001 r. i od 15 grudnia 2002 r. do 30 września 2004 r. Ponadto ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą od [...] listopada 2000 r. do [...] marca 2001 r. i nie odprowadzał z tego tytułu składek na ubezpieczenie za okres od grudnia 2000 r. do marca 2001 r. Prezes ZUS zwrócił uwagę, że ubezpieczony ojciec dzieci miał krótki staż ubezpieczeniowy, który jest nieadekwatny do jego wieku. Wskazał także, że świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez opłacania składek nie może być uznane za szczególną okoliczność, która była powodem niespełnienia warunków do świadczenia w trybie zwykłym. Osoba taka godzi się z negatywnymi konsekwencjami w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organ stwierdził, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze do Sądu, D. K. zakwestionowała zaskarżoną decyzję. Podała, że jej mąż podejmował pracę poza ubezpieczeniem bo musiał utrzymać rodzinę. Pracy poszukiwał za granicą, bo nie mógł jej znaleźć w miejscu zamieszkania. Wskazała, że jej mąż zginął nagle w wypadku. Wnosząca skargę zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację życiową, ma dwójkę małych dzieci w wieku 4 i 1,5 roku i z tego powodu nie może podjąć pracy i w konsekwencji nie ma środków utrzymania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi podniesiono, że skarżąca nie wyjaśniła w toku postępowania dlaczego jej mąż przez 11 lat aktywności pozostawał w zatrudnieniu tylko przez 1/3 tego okresu. L. K. od 1998 r. na 7 lat przed zgonem tylko 10 miesięcy podlegał ubezpieczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie ubezpieczonego szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym. Organ rozpoznając powtórnie wniosek D. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy winien wyjaśnić czy fakt nieuzyskania przez zmarłego ubezpieczonego ojca dzieci wymaganego (4 letniego) okresu składkowego i nieskładkowego był spowodowany szczególnymi okolicznościami. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała, na brak możliwości znalezienia pracy na terenie miejsca jej zamieszkania. Miejscowość L. (obejmująca teren dawnego PGR-u) bowiem znajduje się 6 km od D., a do najbliższego przystanku jest półtora kilometra. Wyjaśniła, iż w związku tym, mąż podejmował prace bez umów żeby zarobić na utrzymanie rodziny. Wyjaśniając i oceniając tę kwestię, organ winien także wziąć pod uwagę fakt, że w dniu [...] września 2005 r. skarżący zginął nagle w wieku 29 lat w D. w trakcie ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia. Jednocześnie z dokumentacji przedstawionej Sądowi wynika, że w okresie aktywności zawodowej podjął próbę prowadzenia działalności gospodarczej. Nieopłacenie przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne za 2 miesiące w czasie trzymiesięcznego okresu prowadzenia działalności gospodarczej może wynikać z tych samych przyczyn z powodu, których nie mógł podjąć zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu społecznemu. Fakt, że skarżący podjął pracę za granicą świadczy pośrednio o braku możliwości zatrudnienia w miejscu zamieszkania, a fakt, że w chwili nagłej śmierci podlegał ubezpieczeniu społecznemu przemawia za tym, że nie zrezygnował z odprowadzania tych składek. Zdaniem Sądu, w świetle powołanych wyżej okoliczności nie można wykluczyć, że szczególną przyczyną, uniemożliwiającą wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego, który skutkowałby przyznaniem renty na zasadach ogólnych mogło być bezrobocie. W każdym bądź razie okoliczności te powinny być szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). W świetle orzecznictwa sądowo-administracyjnego dotyczącego stosowania art. 83 ust. 1 powoływanej ustawy nie jest, bowiem wykluczone uznanie bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w tym przepisie. Należy zwrócić uwagę, że pogląd ten również podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt OSK 807/05. Jednocześnie przy ponownym rozpoznaniu przedmiotowej sprawy należy mieć na uwadze pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 144/06, przyjmujący, że nie może być osoba zarejestrowana jako bezrobotna i pozostająca bez środków utrzymania negatywnie oceniana z punktu widzenia spełnienia przesłanek z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach tylko z tego powodu, że podejmowała w okresie rejestracji prace dorywcze. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).