II SA/Wa 469/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Iwona Maciejuk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M> L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. L. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia na liście osób oczekujących na zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego i odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej poprzez przydział odrębnego lokalu postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 25 lutego 2015 r. M. L. wniósł skargę na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...]z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] wydaną w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o zawarcie umowy najmu lokalu mieszkalnego oraz zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu m. [...]. Do skargi załączony został formularz PPF z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z wniosku i nadesłanych przez skarżącego pism wynika, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący, po przebytym udarze, utrzymuje się z zasiłku chorobowego w wysokości 3.829,43 zł brutto, po potrąceniu komorniczym – 2.149,39 zł netto, kwota uzyskana w lutym 2015 r. Wnioskodawca mieszka w jednym lokalu wraz z córką i byłą żoną, które prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Podał, że ponosi stałe koszty utrzymania zajmowanego lokalu wspólnie z byłą żoną i córką. Do niezbędnych kosztów swojego utrzymania zaliczył wydatki na leczenie i rehabilitację – około 150-200 zł, swój udział w opłatach za mieszkanie i codzienne utrzymanie. Wskazał, że czynsz wynosi 760 zł miesięcznie, opłata za energię elektryczną 250 zł miesięcznie, opał całoroczny (miał węglowy) 650 zł za tonę. Podał, że zużycie w lokalu mieszkalnym wynosi około 11 ton rocznie. Jednocześnie podał, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Do wniosku dołączył kserokopie: karty informacyjnej z pobytu w szpitalu z dnia 9 lipca 2014 r., naliczenia zasiłku rehabilitacyjnego za styczeń 2015 r., wyroku Sądu Okręgowego [...] w [...] z dnia [...] lutego 2009 r., sygn. akt [...], orzekającego rozwód H. i M. L. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 469/15 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygniecie powyższe zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 13 kwietnia 2015 r. Pismem z dnia 20 kwietnia 2015 r. (data nadania w UP) skarżący wniósł o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy i podał, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić miesięczne wydatki na wyżywienie w wysokości 300-400 zł, odzież – 100 zł i utrzymanie psa stróżującego – 50 zł. W dniu 20 kwietnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego załączając dokumenty dotyczące środków uzyskiwanych przez skarżącego. Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uwzględnił nadesłane przez skarżącego i pełnomocnika pisma, w tym dokumenty w postaci potwierdzeń dokonania przelewu środków finansowych uzyskanych w poszczególnych miesiącach przez skarżącego wskazujące na wysokość środków uzyskanych w miesiącach m. in. styczeń 2015 r., luty 20125 r., marzec 2015 r., kwiecień 2015 r. Z dokumentów tych wynika, że skarżący w lutym 2015 r. uzyskał kwotę 2149 39 zł, w marcu 2015 r. - 1738,40 zł, w kwietniu 2015 r. - 1419,70 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca użył w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, Komentarz; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Należy wskazać, iż przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej w pełnym zakresie. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze wszystkich przedstawionych przez wnioskodawcę danych nie wynika, aby skarżący nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając nawet wysokość malejącego zasiłku chorobowego wnioskodawca jest w stanie samodzielnie ponosić koszty sądowe bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie. Należy zauważyć, że przedmiotową skargę skarżący wniósł w dniu 26 lutego 2015 r. W tym okresie wysokość zasiłku chorobowego, który otrzymywał skarżący wynosiła 2149 39 zł. Z całokształtu nadesłanych danych wynika, że stałe koszty utrzymania w jednoosobowym gospodarstwie domowym skarżącego (w tym opłata z tytułu czynszu, opłata za energię elektryczną, opał całoroczny w lokalu o powierzchni około 87 m2, jak również koszty leczenia) kształtują się na poziomie około 600 zł. W kwietniu 2015 r. strona dysponowała zatem kwotą około 900 zł, w marcu 2015 r. do dyspozycji wnioskodawcy, po dokonaniu opłat, pozostało około 1200 zł, a w lutym 2015 r., gdy wniesiono skargę skarżący dysponował -po dokonaniu opłat- kwotą około 1600 zł. Skarżący powinien liczyć się z poniesieniem kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Zasadą jest bowiem, że to strona inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne (a więc wnosząca skargę) ponosi koszty związane z udziałem w tym postępowaniu. W ocenie Sądu spełniona została natomiast przesłanka ustanowienia adwokata z urzędu. Na podstawie wszystkich przedstawionych przez wnioskodawcę danych Sąd stwierdził, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, tzn. posiadane przez niego środki nie pozwalają na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania sądowego. Brak więc podstaw do zastosowania w tym przypadku wyjątku od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 powołanej ustawy, orzekł jak w postanowieniu.