II SA/Wa 490/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz pełnomocnika z urzędu adwokata O. Ś. kwotę zł 240 (dwieście czterdzieści zł) powiększoną o kwotę 52.80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku od towaru i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania J. D. świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolności do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Ze względu na powyższe przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: • wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, • nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, • nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w cytowanym wyżej przepisie muszą być spełnione łączenie, a nie spełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że na przestrzeni 57 lat życia J. D. posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 23 lata, [...] miesięcy i [...] dni, a ponadto po wykorzystaniu pobierania zasiłku dla osoby bezrobotnej we [...] r. do czasu powstania niezdolności do pracy w sierpniu [...] r. tj. prawie przez 12 lat nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne lub rentowe. W ocenie organu więc nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające J. D. przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym gdyż w wymaganym okresie nie miał on orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. stała się przedmiotem skargi J. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej uzasadnieniu skarżący wskazał na swój długi staż ubezpieczeniowy. Podkreślił również, iż po ustaniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie mógł znaleźć zatrudnienia, a stan jego zdrowia poważnie się pogarszał. Dodatkowo wyjaśnił, iż nie mogąc znaleźć zatrudnienia angażował się w działalność społeczną. Zarzucił również, że uzasadnienie decyzji jest powierzchowne i nie oddające w pełni stanu faktycznego sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na swoje wcześniejsze ustalenia faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 2003/07 oddalił powyższą skargę. Podzielając argumentację organu Sąd podkreślił przede wszystkim, że stan wysokiego bezrobocia nie jest okolicznością szczególną, uzasadniającą bezczynność zawodową osoby wnioskującej o świadczenia w drodze wyjątku. Jednocześnie podniósł, iż dopiero w [...] r. stwierdzona została wobec skarżącego całkowita niezdolności do pracy. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1023/08 uchylił powyższe orzeczenie Sądu I instancji. Wskazał, że sąd administracyjny, nie będąc związany zarzutami skargi, winien rozpoznać sprawę w jej całokształcie. Podkreślił, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się orzeczenia lekarskie, który w inny sposób określają datę powstania całkowitej niezdolności do pracy u skarżącego, do czego Sąd się nie odniósł, mimo iż skarżący to podnosił w toku postępowania administracyjnego. Wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien rozpoznać sprawę ponownie biorąc pod uwagę również stosunkowo długi staż ubezpieczeniowy skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd któremu sprawa została przekazana, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 z póżn. zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza braku kontroli w tym względzie, gdyż analizowany przepis ustanawia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli. Dał temu wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 16 marca 2000 r., w sprawie II SA 2453/99 (Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek. W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Zgodzić należy się z organem, iż skarżący nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu nabycie ustawowych uprawnień do renty. W okresie od [...] r. do daty orzeczenia przez Komisję Lekarską ZUS w [...] r. całkowitej niezdolności do pracy od [...] r., tj. przez prawie 12 lat, skarżący nie był całkowicie niezdolny do pracy, a zatem nie można uznać, że w tym okresie nie mógł podejmować zatrudnienia, a co za tym idzie, nie mógł odprowadzać składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Należy skarżącemu wyjaśnić, że stosownie do postanowień art. 14 ust. 2 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzeczenie komicji lekarskiej ZUS stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Skoro zatem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS nr [...] z dnia [...] r. został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] r., co zostało potwierdzone przez komisję lekarską ZUS (orzeczenie nr [...] z dnia [...] r.), to organ nie mógł przyjąć innej daty powstania niezdolności do pracy u skarżącego. Jednocześnie wskazać należy, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się również orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] r. nr [...] (k-[...]), z którego wynika, że całkowita niezdolność do pracy u skarżącego powstała po [...] r. Odnosząc do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy wskazanej w tym orzeczeniu podkreślić należy, iż nie jest ona sprzeczna z datami wskazanymi w późniejszych orzeczeniach, ponieważ wyklucza ona jedynie powstanie tej niezdolności przed [...] r. Zdaniem Sądu organ występując o wydanie ponownego orzeczenia przez komisję lekarską ZUS, w sposób rzetelny wyjaśnił kwestę daty powstania niezdolności do pracy. Jednocześnie nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w aktach administracyjnych sprawy (k-[...]) znajduje się zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w W. z dnia [...] r., z którego wynika, że od [...] r. do dnia wydania zaświadczenia skarżący, był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Również w załączonych przez skarżącego do akt administracyjnych dokumentów (CV) wynika, że m.in. poszukiwał zatrudnienia w latach [...] r. Z definicji bezrobotnego wynika, że jest to osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest to osoba niepełnosprawna, to musi być zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy Dz. U. z 2004 r. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.). Skoro zatem skarżący w danym okresie jako bezrobotny poszukiwał pracy, to nielogiczne jest podnoszenie przez niego później, że był w tym czasie całkowicie niezdolny do pracy. Należy wskazać, co podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2009 r. sygn. I OSK 1023/08, że zarówno wiek skarżącego jak i jego stosunkowo długi staż pracy, mają znaczenie dla oceny występowania w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże w zestawieniu z długą, nieusprawiedliwioną przerwą w zatrudnieniu 12 lat, nie przesądzają o spełnieniu przez skarżącego przesłanek otrzymania świadczenia w drodze wyjątku, co zostało słusznie wywiedzione przez organ. Dodać należy, iż w okresie 12 lat poprzedzających stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy w czasie gdy skarżący pozostawał poza zatrudnieniem pełnił społecznie funkcję Przewodniczącego Komitetu Ochrony Praw Człowieka, asystenta posła na sejm RP (vide k – [...] akt sądowych). Odnosząc się do zarzutów skarżącego w przedmiocie braków wymaganych składników zaskarżonych decyzji, zdaniem Sądu, nie doszło do istotnego uchybienia wymogom stawianym przez art. 107 k.p.a., by skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.