II SA/Wa 493/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia rozkazu personalnego postanawia: odmówić przyznania J. K. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 czerwca 2016 r. oddalił skargę J. K. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej w przedmiocie odmowy uchylenia rozkazu personalnego, a następnie postanowieniem z dnia 27 października 2016 r. odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego o uzupełnienie wyroku. Skarżący wnioskiem z dnia 18 listopada 2016 r. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, podnosząc, że nie posiada wolnych środków finansowych na odpłatne skorzystanie z pomocy prawnej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem (ur. w 1997 r.), a na dochód rodziny składa się wynagrodzenie jego oraz jego żony z tytułu stosunku służbowego, w łącznej wysokości 6.840 zł netto. Podniósł, że do stałych kosztów utrzymania rodziny należą opłaty za media, spłata rat zaciągniętych kredytów, codzienne utrzymanie - łącznie 6.300 zł miesięcznie, a także opłaty za paliwo - 750 zł (dojazdy do pracy i cotygodniowe wyjazdy do miejscowości [...]) oraz leczenie - koszty indywidualnej rehabilitacji. Wskazał, że ma do zapłacenia 4.400 zł należności za pomoc prawną udzieloną przez pełnomocnika z wyboru, spłatę roszczeń Komendanta [...] Straży Granicznej w kwocie 45.000 zł wraz z odsetkami oraz roszczeń Dyrektora ZER MSW - około 4.900 zł wraz z odsetkami. Oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,4 m2 i miejsca postojowe (współwłasność małżeńska), dwa samochody z 2007 r. - [...], około 33.000 zł oszczędności oraz papiery wartościowe na kwotę 13.000 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Stosownie do art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wnioskodawca posiada wraz z żoną stałe dochody w łącznej wysokości 6.840 zł netto miesięcznie, a także oszczędności w wysokości około 33.000 oraz papiery wartościowe na kwotę 13.000 zł. Jak wynika ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, podstawowe koszty utrzymania rodziny skarżącego nie wyczerpują całego dochodu rodziny, fakt, że skarżący ponosi również inne usprawiedliwione wydatki, które wyczerpują dochody gospodarstwa domowego nie oznacza, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym bardziej, że posiada oszczędności w kwocie przekraczającej 30.000 zł. Należy również wskazać, co było już podnoszone we wcześniejszych orzeczeniach odmawiających stronie przyznania prawa pomocy, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Z powyżej wskazanych względów - w ocenie referendarza sądowego - wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.