II SA/Wa 499/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżonym aktem odmówiono p. A. T., zwanej dalej "Wnioskodawcą", przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie"). W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną". W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - świadczenie na podstawie art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej można przyznać, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania, - dla przyznania świadczenia przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie; brak wystąpienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość jego uzyskania, - ze znajdującej się w aktach rentowych dokumentacji wynika, że Wnioskodawca pobiera emeryturę w trybie zwykłym, - w przepisach ustawy emerytalnej - z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia, o którego przyznaniu decyduje wyłącznie organ – nie przewidziano jego zbiegu z ustawowymi - przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe; ponieważ Wnioskodawca jest uprawniony do świadczenia, przyznanego przez organ emerytalno-rentowy w trybie zwykłym, nie spełnia jednej z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, - w związku z przedstawionym w sprawie stanem faktycznym, nie ma podstaw do przyznania Wnioskodawcy renty rodzinnej w drodze wyjątku - na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. W uzasadnieniu skargi podniesiono: - Wnioskodawca jest osoba ubezpieczoną i członkiem rodziny, pozostałym po ubezpieczeniowym (p. J. T.) - żoną zmarłego ubezpieczonego, zwanego dalej "Mężem"; ma 63 lata, liczne choroby, rozrusznik serca i nie może wykonywać żadnej pracy zarobkowej; nie ma żadnego majątku i dodatkowych środków, niezbędnych do utrzymania; jego emerytura to 1 105 zł, - sytuację Wnioskodawcy opisano w aktach organu i licznych pismach, które są również w aktach Męża, - organ nie odnosi się w żaden sposób do licznych zapytań i zastrzeżeń Wnioskodawcy, co do podejmowanych decyzji; nie ma on również prawa do tzw. "renty rodzinnej", - sytuacja Wnioskodawcy jest wynikiem wydania nieludzkiej, odmownej decyzji przyznania renty Mężowi; do emerytury zabrakło mu pól roku; Wnioskodawca miałaby dziś 85 % jego emerytury i prawa do renty wdowiej; Mąż spełniał wszelkie warunki do jej otrzymania - była komisja, jest dokumentacja w aktach; był całkowicie niezdolny do pracy - wymagał specjalistycznej opieki; organ miał świadomość., że nie ma on możliwości odwołania się, - wobec Wnioskodawcy zasądzono alimenty w wysokości 100 zł; nie wie jednak. jakie daje to prawa - wpływa na jego sytuacje materialna; Maż nigdy nie płacił bowiem alimentów - mimo bezskutecznej egzekucji komorniczej, - w aktach sprawy jest decyzja o całkowitej niezdolności Męża do pracy i egzystowania samemu w samodzielnym życiu - od [...] sierpnia 2022 r.; spełniał on warunki całkowitej niezdolności do pracy, odmówiono mu jednak przyznania renty, - w uzasadnieniu decyzji w żaden sposób nie odniesiono się do tych zastrzeżeń Wnioskodawcy - czy są zasadne, - Wnioskodawca żyję "poniżej wszelkiego minimum socjalnego"; nie jest to bieda, lecz życie poniżej minimum; obecnie średnia krajowa wynosi 4.400 zł.; wobec miesięcznych wydatków to światło, gaz, wodę i leki nie pozostaje mu wiele na chleb; odwołanie jest taż wołaniem o pomoc - o sprawiedliwość, na którą liczy Wnioskodawca ze strony Sądu, - organ dysponuje składkami, zgromadzanymi w trakcie 27 letniego małżeństwa Wnioskodawcy; kapitał jest wysoki; Wnioskodawca nie rozwiódł się; gdy wobec Męża wydano decyzję odmowną był on po trepanacji czaszki; kilku lat wstecz miał sztywną rękę; wykluczało go to już dawno z możliwości wykonywania pracy zarobkowej, - Wnioskodawca wnosi o dokładne i uważne rozpatrzenie jego sprawy i sprawiedliwą decyzję, - w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji napisano: "nie przewiduje zbiegu tego świadczenia, ze świadczeniem ustawowym"; Wnioskodawca nie występuje jednak o dwa świadczenia, lecz przyznanie prawa do renty po Mężu – 85%, które mu się należą; decyzją wykluczono go z możliwości korzystania ze swojej emerytury; walczy o lepszy byt. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. W dodatkowym piśmie procesowym (k. 18) Wnioskodawca podtrzymał skargę, przywołując ponownie swoją trudną sytuację materialną oraz wskazując, że uzyskanie świadczenia po Mężu prowadziłoby do poprawy jego położenia. Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.). Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżoną decyzją prawa nie naruszono w stopniu, gdzie byłoby wymagane jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Trafnie skonstatował organ brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną, z poniższym zastrzeżeniem. Chybiona jest argumentacja organu, gdzie wskazano w uzasadnieniu skarżonego aktu - jako negatywną przesłankę dla przyznania świadczenia – także okoliczność, że decyzja ma charakter uznaniowy. W realiach rozpoznawanej sprawy uwarunkowanie to nie mogło mieć żadnego znaczenia (co potwierdzono zresztą w innych fragmentach uzasadnienia). Uznaniowość dotyczy bowiem wyłącznie przypadków, gdy spełniono wszelkie, obligatoryjne warunki ustawowe. W rozpatrywanej sprawie zaś - co odnotował organ - Wnioskodawca pobiera świadczenie w trybie zwykłym. Nie ma więc wobec niego w ogóle zastosowania instytucja emerytury bądź renty, przyznawanej w drodze wyjątku – na co zresztą organ także zasadnie wskazał. W takiej sytuacji, uchybienie przepisom postępowania w zakresie powinności prawidłowego uzasadnienia orzeczenia - tak, aby nie zawierało mylnych twierdzeń (wobec ogólnych reguł, zamieszczonych w art. 107 § 3 w zw. z art. 8 § 1 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego obecnie opubl. w Dz.U. z 2025 r., poz. 1691) – nie mogło mieć istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Analogiczny charakter ma uchybienie organu, polegające na stosunkowo zdawkowym uzasadnieniu orzeczenia - wobec szerokich wywodów Wnioskodawcy, zawartych w jego podaniu inicjującym postępowanie zakończone wydaniem skarżonej decyzji. Nie mogło mieć to jednak żadnego znaczenia, gdyż dana argumentacja nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do stanowiska Wnioskodawcy należy więc dodać, co następuje. Kwestia zasadności odmowy przyznania Mężowi świadczenia w drodze wyjątku - w tym możliwości wykorzystania wówczas przezeń środków odwoławczych - pozostaje poza granicami sprawy niejszej. Przedmiotem żądania było tu przyznanie świadczenia samemu Wnioskodawcy. Podnoszone kwestie mogłyby być natomiast rozważone wyłącznie w razie skutecznego zainicjowania stosownych postępowań w trybach nadzwyczajnych (kwestie nieważności decyzji bądź istnienia podstaw wznowienia postępowania). Analogicznie - poza granicami niniejszej sprawy - pozostaje zagadnienie aktualnej sytuacji materialnej Wnioskodawcy. Wobec niespełnienia jednego z obligatoryjnych warunków, wymaganych dla uzyskania świadczenia, nie mogły być one samodzielną przesłanką dla wydania korzystnego dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcia. Odnosząc się w końcu do argumentacji, gdzie wskazywano, że korzystniejszym dla Wnioskodawcy byłoby uzyskanie świadczenia po Mężu, który - wedle stanowiska skargi - spełniał warunki, aby je uzyskać w drodze wyjątku - należy wskazać że prawodawca - zakreślając warunki przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie przewidział takiej możliwości wobec osób, znajdujących się w sytuacji jak Wnioskodawca - gdy spełnia on warunki do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego w trybie zwykłym. Poza oceną orzekającego w sprawie organu, a także badającego legalność jego rozstrzygnięcia Sądu, pozostawać musi natomiast kwestia, czy zasadne jest zakreślenie w ustawie określonego warunku uzyskania stosownego przywileju. W danym przypadku prowadzi to do wykluczenia prawa do korzystniejszego świadczenia dla Wnioskodawcy po Mężu, wobec spełnienia ogólnych warunków dla uzyskania własnego świadczenia z funduszu ubezpieczeń społecznych. W kwestii tej Sąd nie może zająć stanowiska, wobec wywodów skargi, gdzie wnoszono o wydanie sprawiedliwego rozstrzygnięcia. Nie jest on bowiem właściwy dla recenzowania prawodawcy w kontekście stanowienia prawa na szczeblu ustaw, co do przyjmowania rozwiązań optymalnych – np. postrzeganych subiektywnie - przez większość osób - jako sprawiedliwe. Sąd nie dopatrzył się z kolei przesłanek dla skierowania stosownego pytania do Trybunału Konstytucyjnego - wobec ewentualnych wątpliwości w kwestii niezgodności przepisu ustawy z ogólnymi, wyrażonymi w akcie zasadniczym regułami – w zw. z art. 188 pkt 1 i art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm.). Należy zauważyć, że - z woli ustawodawcy - osoby, których sytuacja materialna nie pozwala zaspokojenie podstawowych potrzeb - np. w następstwie nieuzyskiwania odpowiednio wysokich świadczeń, w ramach systemu ubezpieczeń społecznych - objęto formami pomocy społecznej. W tym świetle orzekając w sprawie organ nie naruszył przepisów prawa materialnego, zakreślających przesłanki przyznania świadczenia (art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej), jak i przepisów postępowania – w zakresie powinności właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i przywołania kluczowych ustaleń w uzasadnieniu decyzji. Sąd nie spostrzegł więc z urzędu - ani też wobec argumentacji skargi - wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.