II SA/Wa 507/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant Magda Magdoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2006 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2005 r. nr [...], odmawiającą K. K. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu, powołując się na przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), podał, iż w sprawie nie stwierdzono szczególnych okoliczności, wskutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Za szczególną okoliczność w rozumieniu ww. art. 83 uważa się bowiem wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W ocenie organu, okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją w urzędzie pracy, nie stanowi okresu składkowego lub nieskładkowego w rozumieniu przepisów ustawy emerytalno-rentowej. Także orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie stoi na stanowisku, że sytuacja na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej. Organ wskazał ponadto, iż podnoszone przez wnioskodawcę trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne, przyznawane według potrzeb. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. K. wniósł o rozpatrzenie jego sprawy o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że przerwy w zatrudnieniu spowodowane były bezrobociem, co nie zostało wzięte pod uwagę, mimo zaświadczenia z urzędu pracy. Wskazał ponadto, że w latach [...] zwracał się do urzędu gminy z podaniami o pracę, zaś obecnie pozostaje bez środków finansowych i wymaga stałego leczenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie z powołaniem się na okoliczności faktyczne i prawne wskazane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, w szczególności, przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ww. ustawy. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem zobowiązany także do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzeć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przestrzegał powyższych reguł procesowych, zaś wydane rozstrzygnięcia są zgodne z prawem. Niesporne jest bowiem, że K. K. był osobą ubezpieczoną, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2005 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy (okresowo do [...] r.) od [...] września 2004 r. oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Nadto w dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy posiada ponad 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, zaś od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy upłynęły ponad 2 lata i [...] miesiące. Kwestią zasadniczą było zatem ustalenie, czy nienabycie uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie spowodowane zostało szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy emerytalno-rentowej, uznaje się, co trafnie podniósł organ, wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Innymi słowy, aby daną okoliczność można było uznać za szczególną, musi mieć ona obiektywny charakter, zaś osoba której ona dotyczy, pomimo najwyższej staranności nie była w stanie przezwyciężyć jej skutków. Zarówno orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i wojewódzkich sądów administracyjnych, nie uznaje co do zasady bezrobocia za okoliczność szczególną. W szczególności nie sposób zakwalifikować sytuacji na rynku pracy do okoliczności szczególnych w przypadku, gdy tak, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, skarżący nie wykazał, by aktywnie poszukiwał zatrudnienia. Samo powoływanie się na fakt rejestracji w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej nie może uzasadnić, w ocenie Sądu, uznania, że to właśnie bezrobocie było przeszkodą, na którą skarżący nie miał żadnego wpływu, powodującą brak uprawnień do świadczenia ustawowego. Skarżący będący osobą młodą, stanu wolnego i zdolną do pracy, miał większe możliwości znalezienia zatrudnienia, nawet decydując się na opuszczenie miejsca zamieszkania, niż osoby starsze. Bezrobocie rozpatrywane także w tym aspekcie, w odniesieniu do skarżącego nie mogło być uznane za okoliczność szczególną. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.