II SA/Wa 510/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Joanna Kube, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2007 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. F. z dnia [...] września 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił wnioskodawczyni przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, iż świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że na przestrzeni 47 lat życia M. F. udokumentowała 18 lat, 4 miesiące i 19 dni łącznie okresu składkowego i nieskładkowego. W badanym do uprawnień dziesięcioleciu zamiast wymaganych przepisami ustawy 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, udokumentowano jedynie 3 lata, 3 miesiące i 3 dni tych okresów, zaś w latach 1992 - 1994, 1995 - 1996 oraz 1998 - 2005 wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu wnioskodawczyni. Organ przyjął, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do kontynuowania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych, ponieważ we wskazanych przerwach M. F. nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Wprawdzie przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W dniu [...] listopada 2007 r. M. F. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go trudną sytuacją życiową i materialną. Ponadto nie zgodziła się z twierdzeniem, jakoby łączny udowodniony staż pracy był zbyt krótki i nie uzasadniał przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazała, iż gdyby nie ciężka choroba i całkowita niezdolność do pracy to wówczas podjęłaby jakąkolwiek pracę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podtrzymując zawartą tam argumentację. Organ podał, iż wnioskodawczyni nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych spowodowane było szczególnymi okolicznościami, na które nie miała wpływu. Wskazał, że w myśl orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad dziećmi nie jest okolicznością niezależną od woli ubezpieczonej, lecz jej wyborem i dokonując takiego wyboru powinna liczyć się z jego konsekwencjami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. F. wyraziła swoje niezadowolenie z wymienionej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazała, iż uważa ją za bardzo krzywdzącą, ponieważ cierpi na chorobę [...] oraz orzeczono wobec niej całkowitą niezdolność do pracy. Stwierdziła, iż nie ma pieniędzy na leki, a ponadto wymaga stałej opieki męża. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie organ oparł swoje rozstrzygnięcie na braku szczególnych okoliczności, których wystąpienie mogłoby uzasadniać fakt nienabycia przez skarżącą uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Organ wskazał, iż za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Z oceną organu, iż skarżąca posiadała niewystarczający do przyznania wnioskowanego świadczenia udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy, nie można się zgodzić chociażby z tego powodu, iż omawiany przepis art. 83 ustawy nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i wobec tego okoliczność ta nie ma przesądzającego charakteru w sprawie. Oceniając kwestię spełniania przez M. F. przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku należy wziąć pod uwagę fakt, iż skarżąca podlegała ubezpieczeniu w czasie powstania całkowitej niezdolności do pracy, czyli w dniu [...] czerwca 2006 r. (ubezpieczenie ustało zaś w dniu [...] czerwca 2007 r.). Skarżąca, mając w dacie orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy skończone 46 lat, legitymowała się ponad 18-letnim okresem ubezpieczeniowym. Nie ulega wątpliwości, że wskazany wyżej okres ubezpieczenia jest okresem znaczącym wobec jej wieku, zaś, jak już wspomniano, skarżąca podlegała ubezpieczeniu do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy. Można zatem przypuszczać, że gdyby ta niezdolność nie powstała, okres ubezpieczeniowy mógłby być dłuższy i być może pozwoliłby na wypracowanie w przyszłości świadczenia ubezpieczeniowego w trybie zwykłym. Przyjmując, że okres ubezpieczenia skarżącej jest nieadekwatny do jej wieku, organ nie wziął pod uwagę, iż orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] września 2003 r. (czyli w okresie, podczas którego M. F. miała przerwę w ubezpieczeniu) stwierdzono u skarżącej lekki stopień niepełnosprawności. Orzeczenie to wskazuje, iż mogła ona wykonywać zatrudnienie jedynie w ograniczonym zakresie, w tym między innymi prace bez dużego obciążenia fizycznego, oraz że przeciwwskazana jest praca ciężka, dźwiganie, czy wymuszone pozycje ciała. Skarżąca, z powodu swojego stanu zdrowia, miała zatem ograniczone możliwości w poszukiwaniu pracy we wskazanym okresie, co należało uwzględnić przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie w drodze wyjątku. Rozpoznając sprawę ponownie, organ powinien wnikliwie rozpatrzyć materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.