II SA/Wa 522/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Stanisław Marek Pietras, Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. sprawy ze skargi R. K. na postanowienie Rady Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej udostępnienia akt 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Rady Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego R. K. kwotę 100 zł (słownie: sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] lutego 2013 r. do Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w [...] wpłynął wniosek R. K., złożony na podstawie art. 36 ust. ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., poz. 1075) o udostępnienie dla celów prowadzenia badań naukowych akt osobowych następujących funkcjonariuszy: J. S. w 1987 r. [....] Wydziału [...] Dep. [...]; L. K. ur. [...] kwietnia 1936 r.; M. S. w 1975 r. [...] Sekcji [...] Wydziału [...] Departamentu [...] . Dyrektor Oddziału IPN w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. odmówił zainteresowanemu udostępnienia dokumentów dotyczących wymienionych we wniosku funkcjonariuszy, wskazując na przepis art. 36 ust. 6 ustawy o IPN. R. K. wniósł do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej odwołanie od powyższej decyzji. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, działając na podstawie art. 36 ust. 9 ustawy o IPN w zw. z art. 106 Kpa, pismem z dnia [...] września 2014 r. zwrócił się do Rady Instytutu Pamięci Narodowej o zajęcie stanowiska w sprawie odwołania R. K. Rada Instytutu Pamięci Narodowej po analizie przedstawionych dokumentów w ramach wszczętego na podstawie art. 106 § 4 Kpa postępowania wyjaśniającego ustaliła, że nastąpiła zmiana statusu akt osobowych L. K. o dostęp do których między innymi wnioskował zainteresowany. Dlatego postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Rada IPN wyraziła opinię o treści następującej: "należy uchylić decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. wydaną z upoważnienia Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] przez Naczelnika Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w [...] w części odmawiającej udostępnienia dokumentów dotyczących L. K. ur. [...].04.1936 r. i postępowanie w tej części umorzyć, natomiast w pozostałej części dot. odmowy udostępnienia dokumentów: J. S., w 1987 r. [...] Wydziału [...] Dep. [...] i M. S., w 1975 r. [...] Sekcji [...] Wydziału [...] Departamentu [...] decyzję utrzymać w mocy.". R. K. od powyższego postanowienia Rady Instytutu Pamięci Narodowej wniósł zażalenie, zwane tu wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w części dotyczącej dostępu do akt J. S. i M. S. Po rozpatrzeniu zażalenia Rada Instytutu Pamięci Narodowej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r., działając na podstawie art. 36 ust. 9 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz w związku z art. 105 § 1 oraz art. 106 Kpa, po ponownym rozpatrzeniu spawy wyraziła opinię, że należy uchylić decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. wydaną z upoważnienia Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] przez Naczelnika Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w [...] i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] stycznia 2015 r. Rada IPN wskazała na wyżej przytoczony stan faktyczny sprawy i stwierdziła, iż jej zdaniem należy uchylić decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Jednocześnie Rada podkreśliła, iż z uwagi na zmianę statusu dokumentów dotyczących L. K. ur. [...].04.1936 r. należy je udostępnić. Natomiast odnośnie dokumentów dot. J. S. - w 1987 r. [...] Wydziału [...] Departamentu [....] i M. S. - w 1975 r. [...] Sekcji [...] Wydziału [...] Departamentu [...], dyrektor Oddziału IPN w [...] powinien wydać decyzję odmawiającą udostępnienia tych materiałów powołując się na art. 36 ust. 6 ustawy o IPN. R. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Rady Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] stycznia 2015 r., kwestionując zawarte w tym postanowieniu zalecenia i wskazując na dostępne materiały potwierdzające jego zastrzeżenia. W odpowiedzi na skargę Rada Instytutu Pamięci Narodowej wniosła o oddalenie skargi, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wskazując na treść art. 39 ust. 1, 2 i 4 ustawy o IPN. Na rozprawie pełnomocnik Rady IPN wniosła o umorzenie postępowanie, z uwagi na brak przedmiotu sporu, albowiem skarżący zapoznał się z dokumentami żądanymi we wniosku inicjującym sprawę. Na tę okoliczność pełnomocnik przedstawił dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W tej sprawie sądem tym jest - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 2) ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny, albowiem skarga dotyczy postanowienia, wydanego w wyniku zażalenia na postanowienie wydane w trybie art. 106 Kpa (porównaj postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 2429/11). Skarga nie może zostać odrzucona jedynie z uwagi na wniosek organu, jak tego domaga się pełnomocnik organu na rozprawie, albowiem skarżący ma prawo do żądania kontroli przez sąd administracyjny prawidłowości zaskarżonego postanowienia, pod kątem jego zgodności z prawem, zgodnie ze stanem danej sprawy z chwili orzekania przez organ i skarżący z tego prawa w żaden sposób nie zrezygnował. Wskazać tu także należy, iż w tego typu sprawach jak niniejsza, sąd administracyjny, kontrolując zaskarżone postanowienie, kieruje się przede wszystkim zagadnieniami formalnymi - zgodnością działania organu z przewidzianymi prawem procedurami postępowania. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Rada Instytutu Pamięci Narodowej wydając zaskarżone postanowienie w sposób istotny naruszyła zasady rozstrzygania wskazane w art. 138 Kpa. Jednym z zadań Rady Instytutu Pamięci Narodowej wskazanych w art. 23 ust. 2 pkt 7) ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., poz. 1075 ze zm.) jest obligatoryjne wyrażanie opinii przed rozpatrzeniem przez Prezesa IPN odwołania od decyzji organu pierwszej instancji (art. 36 ust. 9 ustawy). W takim właśnie trybie Prezes IPN zwrócił się do Rady IPN o wydanie opinii w sprawie rozpatrzenia odwołania R. K. od decyzji wydanej przez Dyrektora Oddziału IPN w [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Zasady wydania takiej opinii reguluje art. 106 Kpa, zaś wydana opinia ma postać procesową postanowienia. Od takiego postanowienia strona ma prawo wnieść zażalenie, co skarżący w niniejszej sprawie uczynił. Zatem w wyniku rozpatrzenia zażalenia Rada IPN powinna wydać rozstrzygnięcia przewidziane w treści art. 138 § 1 Kpa w związku z treścią art. 144 Kpa. Polska procedura administracyjna przewiduje tu jedynie trzy możliwe rozstrzygnięcia: utrzymanie w mocy poprzedzającego rozstrzygnięcia (tu postanowienia - opinii z dnia [...] grudnia 2014 r.) - art. 138 § 1 pkt 1) Kpa; uchylenie poprzedzającego rozstrzygnięcia w całości lub w części i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, albo uchylenie poprzedzającego rozstrzygnięcia - umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości albo w części - art. 138 § 1 pkt 2) Kpa; umorzenie postępowania odwoławczego (tu odpowiednio zażaleniowego) - art. 138 § 1 pkt 3) Kpa. Tymczasem rozstrzygnięcie zawarte w sentencji postanowienia Rady IPN z dnia [...] stycznia 2015 r. nie mieści się w żadnych z powyżej wskazanych typach rozstrzygnięć. Brak jest tu obligatoryjnego ustosunkowania się do sentencji postanowienia (opinii) z dnia [...] grudnia 2014 r., nie wiadomo czy po rozpatrzeniu zażalenia postanowienie to utrzymano w mocy w całości, czy też utrzymano je w mocy w części. Nadto analizując wytyczne, zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] stycznia 2015 r. – tu zwłaszcza stwierdzenie: "Natomiast odnośnie dokumentów dot. J. S. - w 1987 r. [...] Wydziału [...] Departamentu [....] i M. S. - w 1975 r. [...] Sekcji [...] Wydziału [...] Departamentu [...], dyrektor Oddziału IPN w [...] powinien wydać decyzję odmawiającą udostępnienia tych materiałów powołując się na art. 36 ust. 6 ustawy o IPN.", w porównaniu z sentencją postanowienia z dnia [...] grudnia 2014 r., istnieją poważne wątpliwości czy po rozpatrzeniu zażalenia Rada IPN wydała rozstrzygnięcie przewidziane w art. 138 § 1 pkt 1) Kpa, czy też przewidziane w art. 138 § 1 pkt 2) Kpa. Kwestia ta powinna jednoznacznie wynikać z sentencji zaskarżonego postanowienia. Dlatego Rada Instytutu Pamięci Narodowej powinna ponownie rozpatrzyć zażalenie R. K. na postanowienie Rady z dnia [...] grudnia 2014 r. Z przyczyn wskazanych powyżej, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.