II SA/Wa 56/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2004 sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. znak: [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] października 2003 r. znak: [...]odmawiającą przyznania Z. G. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania wnioskodawca został uznany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wydanym w dniu [...] września 2003 r. za częściowo niezdolnego do pracy do września 2004 r., a zatem w ocenie organu, nie spełnia on wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto organ podniósł, iż zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Powyższa decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS z [...] października 2003 r. zostały zaskarżone przez Z.G.. Zaskarżonym decyzjom zarzucono, iż wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 14 ust. 3 i art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Skarżący podniósł, iż Prezes ZUS oparł swe decyzje na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2003 r., podczas gdy skarżący uznany już został za całkowicie niezdolnego do pracy przez lekarza biegłego sądowego w postępowaniu toczącym się przed Sądem Okręgowym w K. Ośrodkiem Zamiejscowym w P., sygn. akt [...]. Ponadto, zdaniem skarżącego, przepis art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej nie ma zastosowania do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w zakresie dotyczącym stwierdzenia niezdolności do pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wskazał, że w przypadku świadczenia w drodze wyjątku najistotniejszy jest aktualny stan zdrowia wnioskodawcy, a skarżący jest obecnie jedynie częściowo niezdolny do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie: uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W myśl art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy sprawuje Prezes ZUS (art. 14 ust. 4). Nadzór ten, jak stanowi art. 14 ust. 5 ustawy emerytalnej, obejmuje m.in. kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników oraz prawo przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez lekarza orzecznika, jeżeli w wyniku tej kontroli zostanie stwierdzony brak zgodności orzeczenia ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy. Z akt sprawy wynika, iż rzeczywiście w stosunku do skarżącego wydano dwie różne opinie lekarskie. W pierwszej z tych opinii sporządzonej w dniu[...]lutego 2003 r. przez lekarza biegłego sądowego orzeczono całkowitą niezdolność do pracy powstałą od [...] kwietnia 2002 r. i trwają do [...] października 2003 r. W drugiej zaś opinii z dnia [...] września 2003 r., lekarz orzecznik ZUS stwierdził, iż skarżący jest częściowo niezdolny do pracy do września 2004 r. i, że niezdolność ta powstała [...] kwietnia 2002 r. W piśmie z dnia [...] grudnia 2003 r. lekarz inspektor nadzoru orzecznictwa lekarskiego stwierdza, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2003 r. zostało zbadane w trybie nadzoru i nie budzi zastrzeżeń co do zgodności z zasadami orzekania o niezdolności do pracy. Jak zatem wynika z powyższego, Prezes ZUS, zgodnie z przepisem art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej, oparł swe rozstrzygnięcie na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, orzeczeniu, które dodatkowo poddane zostało weryfikacji w trybie nadzoru w oparciu o przepis art. 14 ust. 5 tej ustawy. Ponadto, w chwili zakończenia sprawy o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jedynym dowodem na okoliczność stopnia niezdolności skarżącego do pracy było przywołane orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2003 r. Opinia lekarza sądowego, na którą powołuje się skarżący, obejmowała bowiem okres do [...] października 2003 r. Należy zwrócić uwagę, iż w świetle przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej całkowita niezdolność wnioskodawcy do pracy winna występować w chwili orzekania o świadczeniu w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to może być przyznane tym osobom, które właśnie ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie mogą podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Słusznie zatem Prezes ZUS ustalił, iż skarżący nie spełnia jednego z warunków, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, a mianowicie warunku całkowitej niezdolności do pracy, co wyklucza możliwość przyznania skarżącemu renty w drodze wyjątku. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.