II SA/Wa 572/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Małgorzata Pocztarek, Sędzia WSA - Maria Werpachowska, Sędzia WSA - Anna Mierzejewska (spr.), Protokolant: - Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi J.P. działającego w imieniu małoletnich J.P. i K.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. II SA/Wa 572/05 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił J.P. działającemu w imieniu małoletnich dzieci J. i K., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, że w okresie od [...]12.1992 r. do [...]09.1997 r., tj. przez 4 lata i 9 miesięcy nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia, za który opłacano składki na ubezpieczenie społeczne. Ponadto ostatnio udowodniony okres składkowy matki dzieci przypada na dzień [...]03.2002 r., natomiast zgon nastąpił [...]07.2004 r. We wskazanych okresach w/w była osobą zdolną do zatrudnienia i w takim przypadku nie można uznać, że niewykonywanie zatrudnienia w powyższych okresach następuje na skutek okoliczności niezależnych od woli ubezpieczonej. Udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy matki dzieci łącznie wynosi 14 lat, 3 miesiące i 23 dni i jest nieadekwatny do wieku matki dzieci, wynoszącego na datę zgonu 43 lata. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżący zakwestionował ustalenia organu, że w jego sytuacji rodzinnej nie zaistniały szczególne okoliczności o których mowa w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. Zmarła wykonywała pracę o ile było tylko możliwe. Po utracie pracy na skutek likwidacji zakładu pracy zarejestrowała się w RUP i próbowała znaleźć pracę zarówno na własną rękę jak i za pośrednictwem urzędu. Ponieważ w okolicy, w której mieszkała nie miała takiej możliwości zadeklarowała wyjazd do pracy w N., którą znalazła za pośrednictwem Wojewódzkiego Urzędu Pracy w O. Praca miała się rozpocząć [...]07.2004 r. Zginęła po drodze do pracy [...].07.2004 r., jadąc transportem zorganizowanym przez WUP . W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 24 czerwca 2005 r. pełnomocnik organu pozostawił rozstrzygnięcie sprawy do uznania Sądu i wyjaśnił, że zmarła matka dzieci bezpośrednio przed śmiercią pozostawała zarejestrowana jako bezrobotna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy w skutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty- nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie, okoliczności o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 kpa - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 kpa - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że zmarła matka dzieci, w wieku 43 lat, miała w okresie 1992 - 1997 przerwę w wykonywaniu zatrudnienia, a udokumentowany okres składkowy i nieskladkowy wynoszący 14 lat, 3 miesiące i 21 dni jest nieadekwatny do jej wieku w chwili zgonu. Artykuł 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i dlatego ta okoliczność nie powinna mieć w sprawie większego znaczenia. Fakt, że zmarła zrezygnowała z zatrudnienia, by sprawować opiekę nad dziećmi, nie jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ustawy lecz jej wyborem, to jednak opieka nad dziećmi jest prawem matki, którego nie można jej pozbawić. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał oceny całego materiału dowodowego. Z akt rentowych wynika, bowiem, że zmarła posiadała w dziesięcioleciu poprzedzającym zgon udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze ponad 4 lata i 5 miesięcy. Nie został wzięty pod uwagę fakt , że przed zgonem była zarejestrowana jako bezrobotna i ta rejestracja miała jej pozwolić na kontynuowanie ubezpieczenia i podjęcie pracy na terenie N. poprzez Wojewódzki Urząd Pracy w O. Zmarła miała podjąć pracę w dniu [...]07.2004 r., ale zginęła w wypadku w dniu [...]07.2004 r. w trakcie zorganizowanego przez urząd transportu do pracy. Nie został wzięty pod uwagę fakt, że w momencie gdy matka, trochę odchowała dzieci, zaczęła wykazywać aktywność zawodową. Przejawem tej aktywności, była chociażby próba podjęcia pracy na terenie N., okoliczność ta wskazuje, że wyrażała wolę kontynuowania ubezpieczenia i gdyby nie nagła śmierć nie było by potrzeby występować o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Tak więc organ nie podjął się oceny , czy przytoczone wyżej fakty nie stanowią zbiegu szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Mając powyższe na uwadze na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.