II SA/Wa 576/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Anna Mierzejewska (spr.) Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2013 r. sprawy ze skargi L. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku L. N. z dnia [...] sierpnia 2012 r. o przyznanie emerytury w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z poźn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art. 83 ww. ustawy, przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: ← wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; ← nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; ← nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; ← nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji, znajdującej się w aktach administracyjnych, wynika, że L. N. ma ukończone 62 lata, a więc nie osiągnął wieku emerytalnego, wynoszącego 65 lat. Organ podkreślił, że przy rozpatrywaniu uprawnień emerytalnych w drodze wyjątku, podlegała ocenie również sytuacja materialna, z tym że nie może ona stanowić jedynego kryterium, przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskodawca nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i podał, że wniosek został błędnie zakwalifikowany. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2013 r nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2012 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Pan L. N. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r., powołując się na wcześniej wykazane zarzuty, zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. Podkreślił, że jego sytuacja zdrowotna ciągle się pogarsza oraz, że jasno określił przedmiot sprawy, a decyzja została wydana na zupełnie innej podstawie prawnej. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Podkreślił, że skarżący nie nabył uprawnień do emerytury na zasadach ogólnych, nie nabył też prawa o charakterze szczególnym, ponieważ nie wypracował co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Prezes ZUS nie ma uprawnień do przyznawania emerytury specjalnej w drodze wyjątku, w tym trybie wolno mu tylko przyznać świadczenie emerytalne o charakterze powszechnym. Brak wskazanego w ustawie wieku emerytalnego nie ma charakteru okoliczności szczególnej i nie pozwala na przyznanie wnioskowanych świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty i pozostawia przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z cytowanego już wyżej przepisu wynikają trzy przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o świadczenie, 3) brak niezbędnych środków utrzymania. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z treścią art. 124 cytowanej już wyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach, jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 K.p.a.). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a. Odnosząc się tymczasem do decyzji wydanej w rozpatrywanej sprawie, stwierdzić należy, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że skarżący ma ukończone 62 lata, a więc nie osiągnął wieku emerytalnego, co nie spełnia przesłanki szczególnych okoliczności, o których mówi art. 83 cytowanej ustawy. Podkreślić należy, że we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku skarżący powołuje się również na swój bardzo zły stan zdrowia. W trybie art. 64 organ powinien wyjaśnić, jaka jest w istocie wola strony, czy nie jest to wniosek o przyznanie emerytury ze względu na stan zdrowia, czy też renty. Nie bez znaczenia w sprawie jest wskazana już wcześniej okoliczność złego i nadal pogarszającego się stanu zdrowia. W uzasadnieniu decyzji organ całkowicie pomija zarzuty, wskazane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podane wyżej okoliczności, a przede wszystkim treść wniosku o przyznanie świadczenia, wymagają dokładnego wyjaśnienia, a następnie przeanalizowania pod kątem, czy nie należało uznać, że jest to wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Jeżeli intencją skarżącego było przyznanie mu emerytury czy renty w drodze wyjątku, to należało zapoznać się ze wszystkimi możliwymi środkami dowodowymi, a więc z dokumentacją lekarską, przeanalizować okresy składkowe i nieskładkowe związane z opłacaniem składek na rentę czy emeryturę oraz ustalić, czy nie zachodzą jakieś okoliczności szczególne, mające wpływ na długości tych okresów. Podsumowując, organ powinien ustalić czy nie zachodzą przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, warunkujące przyznanie takiego świadczenia. W tym stanie rzeczy, organ powinien rzetelnie zebrać w sprawie materiał dowodowy, a następnie dokonać jego wnikliwej oceny. Reasumując, wskazać należy, że Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego, będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), należało orzec, jak w sentencji wyroku. W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.