II SA/Wa 580/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. O. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia przydziału lokalu mieszkalnego postanawia odrzucić skargę. Prezes Agencji Mienia Wojskowego, zwany dalej "Prezesem AMW" decyzją z [...] lutego 2024 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. O. (skarżącego w niniejszej sprawy), reprezentowanego przez kuratora osoby nieznanej z miejsca pobytu w osobie apl. adw. M. K. zwanego dalej "kuratorem", od decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego w W. z [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji przydziału osobnej kwatery stałej, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Skarżący reprezentowany przez kuratora, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powołaną decyzję Prezesa AMW. Zgodnie z zarządzeniem z 15 maja 2024 r., pismem Sądu z 19 czerwca 2024 r. wezwano kuratora do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie, stosownie do art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a."), że jest umocowany do działania w imieniu skarżącego przed sądami administracyjnymi i w tym celu, przedstawienia dokumentu potwierdzającego takie umocowanie, w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia o wezwaniu pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie kurator przesłał kopię postanowienia Sądu Rejonowego [...] Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich, sygn.[...], o ustanowieniu kuratora dla skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada jej dopuszczalność ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 p.p.s.a. Przesłanką taką jest m.in. nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi (pkt 3 powołanego przepisu). Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, m.in. w przypadku działania strony przez wyznaczonego pełnomocnika winna zawierać pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 p.p.s.a.). Z kolei, stosownie do art. 27 p.p.s.a., osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego. Na mocy art. 29 p.p.s.a., przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28 p.p.s.a., mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Jak stanowi art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Według art. 184 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.; dalej "k.r.o."), dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. Stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Na mocy art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem Sądu Rejonowego [...] Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich, sygn.[...], na wniosek Agencji Mienia Wojskowego w [...] Oddział Regionalny Agencji Mienia Wojskowego w W., ustanowiono dla nieobecnego A. O. kuratora dla osoby nieobecnej w osobie apl. adw. M. K., w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wygaszenie decyzji przydziału osobnej kwatery stałej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 listopada 2018 r. o sygn. I GSK 2211/18 (dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), rozważał, czy kurator, wyznaczony przez sąd powszechny w trybie art. 184 k.r.o., dla strony skarżącej nieznanej z miejsca pobytu, mógł w jej imieniu złożyć skargę. Wyjaśnił, że kurator absentis jest przedstawicielem ustawowym osoby nieobecnej. Występuje w jej imieniu i interesie. Przepisy określające postępowanie przed sądem administracyjnym przewidują działanie przedstawiciela strony (np. art. 27, 29, 31, 34, 70, 78 p.p.s.a.). Jednak nie precyzują roli przedstawiciela w zakresie pozwalającym na określenie, czy jest on tylko pełnomocnikiem strony czy też przedstawicielem ustawowym. Sąd administracyjny ma ograniczone możliwości ustanawiania przedstawiciela czy kuratora. I tak, zgodnie z art. 30 § 1 p.p.s.a., dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, sąd na wniosek strony przeciwnej ustanowi kuratora, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność niecierpiącą zwłoki. Jednak przepis ten nie może mieć zastosowania do osoby nieobecnej, bowiem to, że nie jest znane miejsce pobytu nie oznacza, że osoba ta jest osobą niemającą zdolności procesowej. Zgodnie z art. 27 p.p.s.a. osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego. NSA zauważył jednak, że użyte w art. 30 § 1 p.p.s.a. określenie "strony niemającej zdolności procesowej" nie może być uznane za równoznaczne z zawartym w art. 27 p.p.s.a. określeniem osoby fizycznej "niemającej zdolności do czynności w postępowaniu". To ostatnie w znaczeniu językowym może odnosić się również do osoby, która ze względu na sytuację faktyczną (taką jak np. niemożność ustalenia jej miejsca pobytu) nie może podejmować czynności w postępowaniu. Tak więc taka osoba może działać przez przedstawiciela ustawowego zgodnie z brzmieniem art. 27 p.p.s.a. Wprawdzie art. 78 p.p.s.a. przewiduje możliwość ustanowienia przez sąd administracyjny dla osoby, której miejsce pobytu nie jest znane, kuratora. Jednak z treści tego przepisu wynika, że może to nastąpić w toku postępowania przed sądem administracyjnym (gdy istnieje potrzeba doręczenia skargi lub innego pisma), a dodatkowo niezbędny jest w tym zakresie wniosek osoby zainteresowanej. Na gruncie samych tylko przepisów o postępowaniu sądowoadministracyjnym nie sposób więc znaleźć środek prawny dla obrony nieznanego z miejsca pobytu podatnika, którego reprezentował kurator w postępowaniu administracyjnym. Prawo do zaskarżenia decyzji administracyjnej do sądu wynika z konstytucyjnego prawa do sądu zawartego w art. 45 Konstytucji RP i znajduje potwierdzenie w art. 3 p.p.s.a. Brak realnej możliwości zaskarżenia decyzji z uwagi na to, że została ona doręczona kuratorowi, a miejsce pobytu strony pozostaje nieznane nie może uniemożliwiać stronie obrony praw przed sądem. Dlatego należy uznać, że strona nieznana z miejsca pobytu jest w takiej sytuacji osobą fizyczną niemającą zdolności do czynności w postępowaniu w rozumieniu art. 27 p.p.s.a. i dlatego może działać w jej imieniu przedstawiciel ustawowy. Przy czym za takiego przedstawiciela ustawowego należy uznać kuratora ustanowionego przez sąd powszechny na podstawie art. 184 k.r.o.. Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że skarga była obarczona brakiem formalnym, kurator skarżącego nie wykazał bowiem swojego umocowania dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu (art. 29 p.p.s.a.). W konsekwencji na podstawie zarządzenia z 15 maja 2024 r., Sąd wystosował do kuratora skarżącego wezwanie do usunięcia dostrzeżonego braku formalnego, poprzez nadesłanie dokumentu potwierdzającego umocowanie do działania w imieniu skarżącego przed sądami administracyjnymi. Przesyłkę sądową zawierającą powyższe wezwanie doręczono kuratorowi 1 lipca 2024 r. (por. zwrotne potwierdzenie odbioru w tej dacie przez kuratora, karta nr 21 akt), wobec czego termin 7 dni z art. 49 § 1 p.p.s.a. do usunięcia braku formalnego skargi upłynął 8 lipca 2024 r. Kurator skarżącego tymczasem do dnia wydania niniejszego postanowienia nie zastosował się do wezwania Sądu. Wobec nieusunięcia braku formalnego skargi, a co za tym idzie braku możliwości oceny prawidłowości podpisania skargi, Sąd uznał konieczność jej odrzucenia, o czym na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.