II SA/Wa 584/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Joanna Kube (spr.), Olga Żurawska – Matusiak, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku L. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) - powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że powyższe świadczenie nie może zostać przyznane L. S., bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2009 r. nie został on uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Podkreślił, że fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń, na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego. Powyższe orzeczenie lekarza orzecznika albo orzeczenie komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i nie podlega uznaniu administracyjnemu. Podkreślił także, że wyżej wymieniony otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną przez Prezesa KRUS, na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), w wysokości 706,29 zł brutto, a przepis art. 83 powołanej ustawy, uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Tak więc, choć dochód ten nie zaspokaja wszystkich potrzeb życiowych to nie można uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której L. S. zakwestionował zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że środki finansowe uzyskane z renty przyznanej przez Prezesa KRUS są niewystarczające, biorąc pod uwagę konieczność opłacenia czynszu za mieszkanie, alimentów i zakupienia lekarstw. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W niniejszej sprawie organy orzekające prawidłowo uznały, że L. S. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, ponieważ orzeczeniem z dnia [...] lipca 2009 r. komisja lekarska ZUS nie uznała go za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Należy stwierdzić, że stosownie do powyższego orzeczenia komisji lekarskiej ZUS, skarżący jest osobą zdolną do pracy, a ponadto pozostaje w wieku umożliwiającym zatrudnienie, ponieważ nie osiągnął wieku emerytalnego, wynoszącego dla mężczyzn 65 lat. L. S. zatem nie spełniła jednego z obligatoryjnych warunków określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Podkreślenia wymaga także fakt, że orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS są wiążące dla organu. Sąd nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i orzeczeń komisji lekarskich ZUS. Rola sądu administracyjnego sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. Bez wpływu na ocenę tego orzeczenia pozostaje, powoływany w skardze, fakt uznania skarżącego przez komisję lekarską KRUS za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Należy podkreślić, że już sam brak spełnienia przez skarżącego powołanej wyżej przesłanki wyłącza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Podzielić również należy stanowisko organu, że w sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez L. S. środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, która od 1 marca 2010 r. wynosi 706,29 zł brutto. Taką wykładnię pojęcia niezbędne środki utrzymania podzielił także obecnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1112/06, którym oddalił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 31 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 327/06 (umieszczonym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Porównując zatem dochód skarżącego (rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną przez Prezesa KRUS w wysokości 706,29 zł brutto) z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że L. S. nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, należy stwierdzić, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione warunki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, określone w przepisie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, z uwagi na brak spełnienia przez L. S. dwóch z trzech wymienionych w nim przesłanek, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz braku niezbędnych środków utrzymania. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.