II SA/Wa 586/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Anna Mierzejewska, Sędzia WSA - Maria Werpachowska, , Protokolant - Katarzyna Ciacharowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, - zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz skarżącego P. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego [...] P. S. pełnił ostatnio zawodową służbę wojskową na stanowisku służbowym [...] w Wojskowym Ośrodku [...] w K. [...], która to jednostka wojskowa została rozformowana na podstawie rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...]. Tym samym zajmowane przez skarżącego stanowisko służbowe uległo likwidacji. Dowódca [...] Okręgu Wojskowego decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...], działając na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. z 1997 r. Dz. U. Nr 10, poz. 55 ze zm.) w zw. z § 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.), wypowiedział skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej i w uzasadnieniu powołał się na opisany już powyżej fakt rozformowania jego macierzystej jednostki wojskowej oraz na brak możliwości wykorzystania wymienionego [...] w podległych organowi jednostkach wojskowych, zaś powyższą decyzję wręczono mu w dniu [...] grudnia 2001 r. W dniu [...] września 2007 r. skarżący złożył do Dowódcy Wojsk Lądowych wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i zarzucił jej rażące naruszenie przepisów art. 6, 7, 8, 9, 10 § 1, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 78 ust. 2 pkt 2 wspomnianej już wyżej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W uzasadnieniu podał, że skuteczne wypowiedzenie stosunku zawodowej służby wojskowej w myśl wskazanego już wyżej przepisu prawa materialnego, uzależnione jest od dwóch przesłanek, tj. rozformowania się jednostki wojskowej lub zmniejszenia jej stanu osobowego oraz w przypadku braku możliwości wyznaczenia na inne stanowisko służbowe. Tymczasem organ wypowiadający stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, nie przeprowadził z nim rozmowy kadrowej oraz nie umożliwił mu zapoznania się z dokumentami oraz materiałami dotyczącymi jego zwolnienia i w tej sytuacji uznać należy, że nie poszukiwał dla niego innego stanowiska służbowego. Skoro zatem na tę ostatnią okoliczność nie ma w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów świadczących o poszukiwaniu dla niego możliwości pełnienia służby na innych stanowiskach służbowych, to tym samym organ wypowiadający nie spełnił owej przesłanki, to w konsekwencji naruszył wskazane już wyżej przepisy procedury administracyjnej. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...]. W uzasadnieniu podał, że po przeprowadzeniu postępowania dowodowego ustalono bezspornie, że brak jest stosownych dokumentów świadczących na fakt poszukiwania dla skarżącego nowego stanowiska służbowego. Jednakże mimo tego, nie ma podstaw – zdaniem organu – do stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem błąd w postaci braku dowodów na poszukiwanie stanowiska służbowego dla skarżącego, nie powinien przesądzać o rażącym naruszeniu. Z tego mianowicie powodu, że brak dowodu nie wskazuje jednoznacznie na brak poszukiwania miejsca pełnienia służby dla skarżącego i treść art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy nie określa zakresu poszukiwania stanowiska. Przyjąć natomiast należy, że Dowódca Okręgu Wojskowego posiadał wiedzę w tym zakresie, tzn. o braku stanowisk na szczeblu okręgu wojskowego, jak również w Wojskach Lądowych, bowiem w tym czasie miała miejsce w Siłach Zbrojnych restrukturyzacja. W dalszej części dodał, że skarżący wcześniej nie kwestionował wypowiedzenia, otrzymał należne świadczenia, ustawa przewidywała 9-cio miesięczny okres wypowiedzenia, każdy żołnierz w tym czasie podlegał szczególnej ochronie i mógł on również podjąć indywidualne starania zmierzające do znalezienia odpowiedniego stanowiska. Reasumując, w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa i na potwierdzenie tej wersji powołał się na stanowisko judykatury. W odwołaniu z dnia 12 stycznia 2009 r. do Ministra Obrony Narodowej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2001 r. W uzasadnieniu – powołując się już na argumentację zawartą we wniosku o stwierdzenie nieważności – podał, że nie odnosi się on do posiadanej wiedzy przez organ, lecz do niepodjęcia przez niego czynności zmierzających do poszukiwania nowego stanowiska służbowego i skoro w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów lub innych materialnych dowodów w tej kwestii, to brak jest dowodów na poszukiwanie stanowiska służbowego dla skarżącego. Ponadto, to nie na żołnierzu spoczywał obowiązek poszukiwania sobie stanowiska służbowego, a na organie i to nie tylko w jednostkach sobie podległych, zaś powołane orzecznictwo dotyczy tylko jednej z przesłanek wypowiedzenia. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], mając za podstawę art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]. W uzasadnieniu – powołując się na dokonane już wyżej ustalenia i argumenty – wskazał, że rażące naruszenie prawa w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje niemożność jej akceptacji jako aktu wydanego przez organ państwa. Ponadto rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, kiedy ma ono znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej i nie stanowi jej zastosowanie przepisu wskutek jego wadliwej wykładni, zaś wady o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., muszą mieć charakter materialnoprawny, a nie procesowy, zaś na koniec skonstatowano, ze po blisko 7 latach od zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej, stabilność decyzji administracyjnych jest elementem dominującym nad ewentualnym uchybieniem proceduralnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, P. S. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 6, 7, 8, 9, 10 § 1, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 78 ust. 2 pkt 2 wspomnianej już wyżej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2001 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Natomiast w uzasadnieniu powołał się na argumenty podniesione już w odwołaniu dodając, że w trybie stwierdzenia nieważności postępowania, ocenie podlegają też wady procesowe. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. W piśmie procesowym z dnia 19 czerwca 2009 r., skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. z 1997 r. Dz. U. Nr 10, poz. 55 ze zm.), a który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...] i której to skarżący domaga się stwierdzenia nieważności z uwagi na rażące naruszenie prawa, dokonanie wypowiedzenia stosunku służbowego przez właściwy organ wojskowy może nastąpić, jeżeli jednostka wojskowa, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową, podlega rozformowaniu lub zmniejszył się jej stan etatowy, a brak jest możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojskowy Ośrodek [...] w K. został rozformowany na podstawie rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] i w konsekwencji stanowisko służbowe [...], na którym skarżący [...] P. S., uległo likwidacji. Stąd też została wyczerpana jedna z przesłanek zawartych we wskazanym już wyżej przepisie, a mianowicie rozformowanie jednostki. W tym miejscu rację należy przyznać Ministrowi Obrony Narodowej, że rażące naruszenie prawa w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje niemożność jej akceptacji jako aktu wydanego przez organ państwa oraz że naruszenie prawa w stopniu rażącym ma miejsce wówczas, kiedy ma ono znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej oraz kiedy dochodzi do wydania takiej decyzji w wyniku wadliwej wykładni prawa. Jednakże w rozpoznawanej sprawie, wbrew werbalnemu stanowisku organu, w żadnej mierze nie można się zgodzić – zdaniem Sądu – co do faktu, że niespełnienie drugiej z przesłanek zawartych w dyspozycji cytowanego wyżej przepisu prawa, tj. braku możliwości wyznaczenia żołnierza zawodowego, należy odczytywać jako "niewyraźnej" i "nieoczywistej" sprzeczności z treścią przepisu. Z tego mianowicie powodu, że przepis ów w sposób wyraźny, a co za tym idzie – oczywisty i niewymagający stosowania żadnej z wykładni prawa (poza leksykalną), zezwala organowi wojskowemu na wypowiedzenie żołnierzowi zawodowemu stosunku służby wojskowej w tym trybie, jeżeli jest spełniona w sposób bezwzględny również owa przesłanka. Innymi słowy mówiąc, nieuprawnione jest działanie organu wojskowego wypowiadającego stosunek zawodowej służby wojskowej w sytuacji, gdy istnieje możliwość wyznaczenia żołnierza na inne stanowisko służbowe. W konsekwencji nieporozumieniem jedynie można tłumaczyć pogląd, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z wadliwą wykładnią prawa. Reasumując, do skuteczności wypowiedzenia żołnierzowi stosunku zawodowej służby wojskowej w trybie art. 78 ust. 2 pkt tzw. starej ustawy pragmatycznej, bezwzględnym jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek, tj.: 1) rozformowanie macierzystej jednostki wojskowej żołnierza lub zmniejszenie się jej stanu osobowego, 2) brak możliwości wyznaczenia żołnierza na inne stanowisko służbowe. Natomiast niespełnienie tych przesłanek i wydanie decyzji mimo ich braku oznacza rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem wada ta ma charakter materialnoprawny. Stosownie zaś do treści art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei według art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i dowodami w szczególności mogą to być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny, zaś organ administracji publicznej jest obowiązany – stosownie do brzmienia art. 77 § 1 k.p.a. – w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i ocenić – w myśl art. 80 k.p.a. – na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że organ administracji wojskowej – co sam przyznaje – nie posiada jakiegokolwiek dowodu na okoliczność braku możliwości wyznaczenia skarżącego na inne stanowisko służbowe, bowiem jego "przekonanie" o "posiadanej" wiedzy i to jeszcze przez inny organ na tę okoliczność, jest zdecydowanie niewystarczające do uznania tej okoliczności za udowodnioną. Wszak, co już wyżej zasygnalizowano, owo "przekonanie" winno przybrać formę procesową w trybie przewidzianym przytoczonymi przepisami. Dodać również należy, że nie jest to fakt notoryjny, o którym mowa w art. 77 § 4 k.p.a., bowiem po pierwsze dla wielu żołnierzy w podobnej sytuacji znajdowano stanowiska służbowe, po drugie w myśl utrwalonego już stanowiska judykatury (vide: np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2004 r. sygn. akt I OSK 780/05 – niepublikowany) przez inne stanowisko służbowe należy rozumieć stanowisko w całej strukturze organizacyjnej resortu Obrony Narodowej i tej wiedzy organ wydający decyzję o wypowiedzeniu – siłą rzeczy – nie mógł posiadać, a po trzecie zaś – i to przede wszystkim – aby móc się powoływać na fakty notoryjne, to bezwzględne jest zakomunikowanie tego faktu stronie w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego (art. 74 § 4 in fine), czego nie można w sposób przekonywujący wywieść z analizy akt sprawy administracyjnej. Z tego mianowicie powodu, że zakomunikowanie powyższego faktu, nie może mieć charakteru abstrakcyjnego bądź ogólnego, lecz musi dotyczyć konkretnego żołnierza, przy uwzględnieniu jego kwalifikacji i opinii służbowych stosownych dla potrzeb Sił Zbrojnych. Reasumując, skoro organ nie jest w stanie udowodnić zaistnienia przesłanki "braku możliwości wyznaczenia na inne stanowisko służbowe", to decyzja wypowiadająca stosunek zawodowej służby wojskowej w trybie art. 78 ust. 2 pkt 2 wspomnianej już wyżej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy, w sposób rażący narusza, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., cytowaną podstawę materialnoprawną decyzji. Zatem rozpoznając na nowo sprawę, Minister Obrony Narodowej winien uwzględnić wskazane powyżej rozważania, a innymi słowy mówiąc, w razie niemożliwości zmaterializowania swoich "przekonań" w sposób przewidziany wskazanymi powyżej przepisami, uznać sporną decyzją za nieważną z powodu rażącego naruszenia prawa. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1lit "c" w zw. z art. 152 i art. 132, a w sprawie kosztów na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1, 2 i 3 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.