II SA/Wa 587/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sławomir Antoniuk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2013 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. K. z dnia [...] września 2012 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z poźn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art. 83 ww. ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a nie spełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika , że na przestrzeni 52 lat życia B. K. posiada udowodniony okres składkowy 11 lat 5 miesięcy i [...] dzień i 3 lata 9 miesięcy i [...] dni okresów nieskładkowych, a w 10-leciu przypadającym na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat, udowodniła tylko 19 dni tych okresów. W latach 1982 - 1983, 1983 - 1986, 1986 - 1989, 1992 - 1994, 2000-2009, nie został udokumentowany żaden okres składkowy. Od zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych w dniu [...] marca 2009 r. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. dnia [...] stycznia 2012 r. nie został udowodniony żadem okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Ponadto podkreślił, że w jego ocenie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenia przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowo czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie organu nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, ponieważ w wymienionych przerwach. Przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym, że nie może stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji. Podkreśliła, że jej stan zdrowia się pogarszał, co powodowało kłopoty ze znalezieniem pracy. Nie ma środków na zakup lekarstw, materiały ortopedyczne i rehabilitację. Jej sytuacja materialna nie pozwala na pozytywne nastawienie, co jest konieczne przy walce z chorobą [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] listopada 2012 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację. Wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby przed orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy B. K. nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero w dniu [...] lipca 2012, w którym lekarz orzecznik stwierdził, że całkowita niezdolność do pracy istnieje trwale od [...] stycznia 2012 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. K. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wskazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. Podkreśliła, że była i jest osobą przewlekle chorą. Przeszła [...] i [...]. Utrzymuje się z kwoty 250 zł., którą otrzymuje z pomocy społecznej. Podkreśliła, że jej stan zdrowia się pogarsza, występują powikłania związane ze stosowaniem chemioterapii. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując argumenty, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że B. K. 52 letnia kobieta jest całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Stwierdzono u niej chorobę [...], jest po operacji. Przeszła [...] i [...]. Również bezsporne jest, że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy, nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Całkowita niezdolność do pracy decyzją lekarza orzecznika ZUS została orzeczona w dniu [...] lipca 2012 r., datę powstania całkowitej niezdolności do pracy lekarz orzecznik określił na [...] stycznia 2012 r. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę o szczególnych okolicznościach dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia. Sytuacje niezależne od jego woli spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami. Jedną z nich może być choroba. Zwrócić należy uwagę, że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako uzasadnienie swojej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku powołał się jedynie na okoliczność, że Pani B. K. w ocenianym do uprawnień dziesięcioleciu posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy, uwzględniony w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 okresu składkowego, który wynosi tylko 19 dni. Jednocześnie Prezes ZUS podkreślił, że łączny udokumentowany okres ubezpieczenia wynosi tylko ponad 15 lat. W żadnym stopniu natomiast organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącą, a związanych z jego bardzo złym stanem zdrowia. Skarżąca wskazuje, że już wcześniej przed operacją źle się czuła, była słaba. Charakter stwierdzonych u skarżącej chorób, które nie pojawiły z dnia na dzień, a zapewne dawały objawy wcześniej, mogły zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy, mimo, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy zostało wydane dopiero w dniu [...] lipca 2012 r. Była również zarejestrowana jako bezrobotna. Słusznie organ podaje, że okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi, ani okresami nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego poszukiwaniu pracy, jednak organ nie wskazał, aby na tę okoliczność przeprowadził jakiekolwiek ustalenia. Niewątpliwie okoliczności te powinny być zbadane i wyjaśnione. Pani B. K. podkreślała, że na długo przed operacją odczuwała dolegliwości, które powodowały u niej bardzo złe samopoczucie, które w rezultacie zostały zdiagnozowane, jako choroba [...]. Została przeprowadzona operacja, a następnie skarżąca została poddana zabiegom [...] i [...]. Zabiegi te wywołały, jako również poważne skutki uboczne. Nie ulega wątpliwości, że wówczas nie została orzeczona w stosunku do Pani B. K. całkowita niezdolność do pracy, ale występujące schorzenia mogły być okolicznościami, które utrudniały znalezienie i podjęcie pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej nie zostały zachowane te wszystkie reguły postępowania w stopniu mogącym mieć istotny na wynik sprawy. Przede wszystkim w kontekście całości materiałów postępowania konfrontowanych z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacjami o stanie zdrowia skarżącej, w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia, czy choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez nią pracy, w okresach ustalonych przerw, aż do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy w szczególności. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogą mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust 1 ww. ustawy nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem okoliczności te nie mają w sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast o wykazanie istnienia, bądź braku przesłanek – szczególnych okoliczności nie nabycia prawa do renty na ogólnych zasadach i braku niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.