II SA/Wa 60/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2007 r. sprawy ze skargi D. G. działającej w imieniu i na rzecz małoletnich M. i A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2006 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2006 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił D. G. działającej w imieniu małoletnich dzieci M. i A. G., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, że w 10-leciu przypadającym przed datą zgonu w dniu [...] maja 2006 r. zamiast wymaganych przepisami ustawy 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, ojciec dzieci udokumentował 2 lata, 7 miesięcy i 7 dni tych okresów. Ponadto w latach 1998-2005, wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu i w tym okresie nie został udowodniony żaden okres pracy, za który opłacano składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Ta ponad 5-letnia przerwa spowodowała brak uprawnień do świadczenia ustawowego. We wskazanym okresie nie była orzeczona wobec ojca dzieci całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organ wskazał również, że w piśmie z dnia [...] listopada 2006 r. Pani G. podała, że brak możliwości znalezienia pracy przez zmarłego był powodem przerwy w zatrudnieniu, jednak trudna sytuacja na rynku pracy nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy ojca dzieci łącznie wynosi [...] lata, [...] miesięcy i [...] dni i jest nieadekwatny do wieku ojca dzieci, wynoszącego na datę zgonu [...] lata. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W konkluzji uzasadnienia organ podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez ubezpieczonego prawa do świadczenia ustawowego z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Pani D. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżąca zakwestionowała ustalenia organu, że w jej sytuacji rodzinnej nie zaistniały szczególne okoliczności o których mowa w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. Zmarły wykonywał pracę o ile było to tylko możliwe. W szczególności podkreśliła, że w chwili śmierci jej mąż był osobą ubezpieczoną, ale nie spełniał warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności. Wskazała ponadto, że w 2005 r. wreszcie udało się mężowi podjąć pracę w [...] SA, niestety w dość nieodległym czasie niespodziewanie dopadła go choroba i wkrótce zmarł dnia [...] maja 2006 r. pozostawiając małoletnie dzieci. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygniecie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności o których mowa w przepisie nie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego – art. 9 kpa – spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Każde zatem inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym – bezprawne. Wbrew twierdzeniu organu przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem podkreślić należy, ze okoliczności te nie mogą mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast w tym przypadku o wykazanie istnienia bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że zainteresowany nie spełnia warunków – przewidzianych ustawą emerytalną – do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach. Podkreślić również należy, że przepis art. 83 ust. 1 nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż "szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku". Orzecznictwo NSA nie wyklucza również uznania bezrobocia jako szczególnej okoliczności o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej, w ocenie Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zupełnie pominął fakt, że zmarły ojciec dzieci J. G. posiadał bardzo długi, prawie 25 letni okres składkowy i nieskładkowy. Również pominął fakt że zmarły ojciec dzieci J. G., podejmował starania, aby znaleźć pracę i utrzymać rodzinę. W 2005 roku znalazł pracę w [...] S.A., po czym od marca 2006 r. zaczął chorować i [...] maja 2006 r. zmarł. Jak wynika z formularza Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., dotyczącego przebiegu pracy zawodowej skarżącego był on w dacie zgonu osobą ubezpieczoną, bowiem od [...] października 2005 r. do [...] maja 2006 r. (data zgonu), pozostawał w zatrudnieniu. Nie można wykluczyć stwierdzenia, że gdyby nie ciężka choroba skarżącego pozostawałby on nadal w zatrudnieniu i wypracował tym samym prawo do renty na zasadach ogólnych. Sąd pragnie również podkreślić, że nie zgadza się z oceną organu dotyczącą stażu pracy zmarłego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego okres ubezpieczenia prawie 25 lat z pewnością należy uznać za adekwatny do wieku zmarłego – 52 lat. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że zmarły ojciec dzieci, w wieku [...] lat, miał w okresie 1998-2005 przerwę w wykonywaniu zatrudnienia, a udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wprawdzie wynosi 24 lata, 9 miesięcy i 21 dni, to jednak w 10-leciu przypadającym przed datą zgonu, tj. [...] maja 2006 r. zamiast 5 lat udokumentowano 2 lata 7 miesięcy i 7 dni. W ocenie Sądu ponownie rozpatrując wniosek skarżącej, organ powinien jeszcze raz przeanalizować czy zmarły ojciec dzieci rzeczywiście nie przejawiał aktywności zawodowej, biorąc pod uwagę łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący prawie 25 lat, który należy uznać za adekwatny dla ok. 52-letniego mężczyzny, w dacie zgonu. Również należy wziąć pod uwagę że w okresie bezrobocia i trudności w znalezieniu pracy, podejmował zatrudnienie jakie udało mu się znaleźć dla utrzymania swojej rodziny, ostatecznie znalazł pracę i nie można wykluczyć stwierdzenia że gdyby nie ciężka choroba i śmierć pozostawał by nadal w zatrudnieniu i wypracował tym samym prawo do renty na zasadach ogólnych. Również z materiału zgromadzonego przez organ nie wynika jaki był stan zdrowia zmarłego, a należy zwrócić uwagę, że w dacie zgonu miał dopiero 52 lat. Tak więc organ nie podjął się oceny, wskazanych wyżej okoliczności, przy prawie 25-letnim okresie ubezpieczenia, czy w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskania uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.