II SA/Wa 610/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego K. K. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa zł osiemdziesiąt gr), stanowiącą 22% podatku VAT. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku R. L., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu stwierdził, że renta w drodze wyjątku nie może zostać przyznana gdyż w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające pozytywne załatwienie sprawy. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z przebiegu ubezpieczenia wynika, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 9 marca 2000 r. Z akt nie wynika, aby po tej dacie wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Nie była wówczas u niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Lekarz orzecznik orzeczeniem z dnia [...] października 2007 r. ustalił całkowitą niezdolność do pracy w okresie od 26 lipca 2007 r. do 31 października 2009 r. Zdaniem organu nie można zatem przyjąć, że wnioskodawca nie nabył uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Prezes ZUS stwierdził, że sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej. Wskazał, że art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, to jednak przyczyny, dla których ubezpieczony nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych. Takimi okolicznościami nie są ani brak ofert pracy dla bezrobotnych w danej miejscowości, ani też dłuższe przerwy w zatrudnieniu bez jednoczesnego wykazania przyczyn ustania poszczególnych okresów zatrudnienia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której R. L. wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że w kwestionowanym okresie nie mógł znaleźć pracy. Podniósł, iż jest całkowicie niezdolny do pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Skarga analizowana według powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie zachodziły szczególne okoliczności o jakich mowa w powołanym wyżej art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący na przestrzeni 51 lat życia udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 23 lata, 3 miesiące i 2 dni, jednakże w dziesięcioleciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. przed 26 lipca 2007 r., tylko 1 rok, 10 miesięcy i 9 dni. Przez ponad 7 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy skarżący nie wykonywał żadnej działalności objętej ubezpieczeniem. Jako przyczynę wystąpienia tak długiej przerwy w ubezpieczeniu, R. L. wskazał na trudności w podjęciu pracy związane ze złym stanem zdrowia oraz wysokim bezrobociem. Należy jednak zauważyć, iż we wspomnianym okresie skarżący nie był osobą całkowicie niezdolną do pracy. Samo twierdzenie o stale pogarszającym się stanie zdrowia nie daje również podstaw do przyjęcia wcześniejszej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy niż określona w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o istniejących dolegliwościach, które mogłyby wskazywać na obiektywne trudności uzasadniające powstałą przerwę w ubezpieczeniu, a tym samym stanowić o istnieniu szczególnych okoliczności. Nie można również uznać, że uzyskanie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej stanowi szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sama rejestracja w charakterze bezrobotnego nie może stanowić podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jak przyjęto w orzecznictwie, konieczne jest jeszcze wykazanie aktywności w kierunku podjęcia zatrudnienia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 października 2004 r., sygn. akt II SA/Wa 2620/04, opubl. LEX nr 188777). Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu, spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli. Gdyby bowiem przyjąć za prawidłowe odmienne stanowisko, należałoby przyznawać świadczenia wszystkim powołującym się na fakt bezrobocia. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, że w niniejszej sprawie brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie przez skarżącego warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są zatem zasadne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.