II SA/Wa 622/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Olga Żurawska – Matusiak po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. S., M. S. oraz M. S. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. 30 września 2013 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wynika, że źródłem utrzymania skarżącego w gospodarstwie domowym, które prowadzi wspólnie z matką, jest dochód osiągany przez matkę z tytułu umowy o pracę w wysokości 345 zł miesięcznie oraz alimenty wypłacane skarżącemu przez ojca w wysokości 1000 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył również, że ani on ani jego matka nie posiadają żadnego majątku i oszczędności. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że średnie miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym kształtują się na poziomie ok. 900 zł. Ponadto, nadesłane przez skarżącego dokumenty wskazują, że rodzina korzysta z pomocy finansowej siostry skarżącego – M. S., która przebywa i pracuje w Wielkiej Brytanii. Skarżący wyjaśnił również, że koszty sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, także w jego imieniu, pokryła z własnych środków również siostra. Postanowieniem z 11 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, w którym stwierdził, że w zgłoszonym formularzu o przyznanie prawa pomocy nie podał kwoty jaką miesięcznie przeznacza na wyżywienie, która to kwota wynosi ok 20 zł dziennie. Stwierdził, że odmowa zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych oznaczać będzie uszczuplenie tej kwoty. Dodatkowo wskazał, że w chwili obecnej jest studentem, nie pracuje i nie zarabia, a jego głównym źródłem utrzymania są alimenty, które płaci na jego rzecz ojciec. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z 11 grudnia 2013 r., zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "P.p.s.a."), traci moc, co oznacza, iż sprawa jest ponownie rozpoznawana od początku. Następnie należy zauważyć, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Jednocześnie należy podkreślić, że ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Z powyższego wynika, że strona ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, ale po spełnieniu przesłanek wskazanych w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe. Do kosztów sądowych na dzień rozpoznawania wniosku zaliczyć można jedynie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 złotych (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy wynika, że skarżący i jego matka mają stały miesięczny dochód w wysokości ponad 1300 zł, natomiast średnie miesięczne w ich gospodarstwie domowym, obejmującym również wyżywienie, kształtują się na poziomie 900 zł. Powyższe pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca jest w stanie samodzielnie ponosić w całości koszty sądowe bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Na powyższą ocenę ma wpływ również fakt, że skarżący korzysta z pomocy finansowej siostry M. S. Należy bowiem zauważyć, że do oceny możliwości uiszczenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania, może to być również wsparcie finansowe najbliższej rodziny. Zaznaczyć należy, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy powinno być ono stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód, to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Tym samym uznano, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie uzasadnia przychylenia się do wniosku i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym w zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.