II SA/Wa 628/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Stanisław Marek Pietras, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późń. zm.) odmówił A. Z. przyznania świadczenia w drodze wyjątku ze względu na stan zdrowia. W uzasadnieniu decyzji, podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy 50-letniego mężczyzny łącznie wynosi 23,5 roku, ale w latach 1976-1978, 1998-2003 wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu i w tym okresie nie został udowodniony żaden okres pracy, za który opłacano składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Ta ponad 4-letnia przerwa spowodowała brak uprawnień do świadczenia ustawowego. We wskazanym okresie nie była orzeczona wobec Pana A. Z. całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona wobec ww. przez lekarza orzecznika ZUS od [...] stycznia 2006 r. Organ wskazał również, że podnoszona okoliczność, iż brak możliwości znalezienia pracy był powodem przerwy w zatrudnieniu, nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W konkluzji uzasadnienia organ podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez ubezpieczonego prawa do świadczenia ustawowego z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Pana A. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podkreślił swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. Podał, że od stycznia 2006 r. ma stwierdzoną chorobę nowotworową, [...]. Choroba została stwierdzona u niego w czasie badań związanych z podjęciem pracy. Jest na utrzymaniu żony, która po operacji jest zatrudniona jedynie na pół etatu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygniecie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach, w sprawach o świadczenia określone w ustawie, ma obowiązek stosować przepisy Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego – art. 9 kpa – spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust 1 cytowanej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Każde zatem inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym – bezprawne. Wbrew twierdzeniu organu przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerw w zatrudnieniu Zatem podkreślić należy, ze okoliczności te nie mogą mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast w tym przypadku o wykazanie istnienia bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że zainteresowany nie spełnia warunków – przewidzianych ustawą emerytalną – do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach. Podkreślić również należy, że przepis art. 83 ust. 1 nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się iż "szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku. Orzecznictwo NSA nie wyklucza również uznania bezrobocia jako szczególnej okoliczności o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej w ocenie Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – zupełnie pominął fakt, że skarżący A. Z. posiadał bardzo długi, prawie 24 letni okres składkowy i nieskładkowy. Również pominął fakt, że podejmował starania, aby znaleźć pracę i utrzymać rodzinę. W 2006 r. kiedy pojawiła się możliwość zatrudnienia, w czasie badań związanych z przystąpienie do pracy, stwierdzono ciężką chorobę ([...]). Choroba uniemożliwiła przystąpienie do pracy i wypracowanie brakującego okresu ubezpieczenia dla uzyskania uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym. W sytuacji wskazanej w sprawie niniejszej nie można wykluczyć stwierdzenia, że gdyby nie ciężka choroba skarżącego, pozostawałby on nadal w zatrudnieniu i wypracował tym samym prawo do renty na zasadach ogólnych. Sąd pragnie również podkreślić, że nie zgadza się z oceną organu dotyczącą stażu pracy Pana A. Z. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego okres ubezpieczenia prawie 24 lat z pewnością należy uznać za adekwatny do wieku 50 lat. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że skarżący, w wieku 50 lat, miał w okresie 1998-2003 przerwę w wykonywaniu zatrudnienia, a udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wprawdzie wynosi 23 lata, 5 miesięcy i 18 dni W ocenie Sądu, ponownie rozpatrując wniosek skarżącej, organ powinien jeszcze raz przeanalizować, czy skarżący rzeczywiście nie przejawiał aktywności zawodowej, biorąc pod uwagę łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący prawie 24 lata, który należy uznać za adekwatny do wieku skarżącego. Również należy wziąć pod uwagę, że w okresie bezrobocia i trudności w znalezieniu pracy, podejmował zatrudnienie, jakie udało mu się znaleźć dla utrzymania swojej rodziny, ostatecznie znalazł pracę i nie można wykluczyć stwierdzenia że gdyby nie ciężka choroba pozostawałby nadal w zatrudnieniu i wypracował tym samym prawo do renty na zasadach ogólnych. Tak więc organ nie podjął się oceny, wskazanych wyżej okoliczności, przy prawie 24-letnim okresie ubezpieczenia, czy w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.