II SA/Wa 664/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2017 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku K. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. N. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na przeniesienie osiągnięć z jednego kierunku na drugi postanawia: odmówić przyznania K. N. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. K. N. wraz ze skargą na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podnosząc, że uiszczenie opłaty sądowej stanowiłoby istotny uszczerbek w środkach jego utrzymania. Podniósł, że jest studentem, nie pracuje i nie uzyskuje środków finansowych. Podkreślił, że duża część skargi jest wnoszona "pro publico bono". Powyższy wniosek uzupełnił, składając wypełniony formularz PPF. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami, posiada oszczędności w kwocie 13.400 zł, z czego część jest przeznaczona na leczenie oraz założenie fundacji, oraz jest współwłaścicielem samochodu marki Ford Focus z 2005 r. Podał, że jego matka - B. N. posiada dom jednorodzinny o powierzchni około 190 m2 wraz z działką, mieszkanie o wielkości 17 m2, działkę budowlaną o powierzchni około 1.300 m2, oszczędności w kwocie 5.000 - 8.000 zł, samochód marki [...] z 2005 r. oraz samochód marki [...] z 2007 r. Natomiast ojciec - Z. N. posiada mieszkanie o powierzchni 34 m2 oraz samochód marki [...]. Do zobowiązań ojca zaliczył kredyt bankowy. Wyjaśnił, że na dochód gospodarstwa domowego składają się środki finansowe uzyskiwane przez jego rodziców, w łącznej wysokości około 4.800 zł netto miesięcznie, które pochłaniają bieżące koszty utrzymania rodziny. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wnioskodawca jest studentem, nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy posiadają stałe dochody. Z oświadczenia skarżącego wynika, że łączny dochód wspólnego gospodarstwa domowego wynosi 4.800 zł i jest przeznaczany nie tylko na podstawowe i niezbędne koszty utrzymania (jedzenie, opłaty związane z utrzymaniem mieszkania), ale również na inne potrzeby (np. związane z utrzymaniem, posiadanych przez wszystkich członków rodziny samochodów). Nadto wnioskodawca posiada oszczędności w wysokości 13.400 zł, również jego matka posiada oszczędności, w kwocie znacznie przekraczającej wysokość należnego wpisu od wniesionej skargi, który wynosi 200 zł. Należy również wskazać, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Nadto przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Trzeba też podkreślić, że to osoby najbliższe w pierwszej kolejności są zobowiązane do zaspakajania koniecznych potrzeb członków rodziny, a dopiero, gdy z przyczyn obiektywnych nie jest to możliwe (brak dochodów, majątku, oszczędności) - powołane do tego instytucje społeczne i państwowe. Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.