II SA/Wa 683/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant Katarzyna Ciacharowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz G. M. kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 1139/05 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2142/04, oddalający skargę G. M. oraz decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r., wskazując na konieczność ustalenia, czy choroba, na którą cierpi skarżący mogła rozwinąć się wcześniej i spowodować niezdolność do podjęcia zatrudnienia, jeżeli nie był w stanie pokierować swym postępowaniem. Zdaniem Sądu z orzeczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2004 r. nie wynika, czy [...] mogła rozwinąć się u skarżącego przed datą uznania go za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji, tj. przed dniem [...] stycznia 2004 r. i powodować co najmniej psychiczną niezdolność skarżącego do podjęcia zatrudnienia. Orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2006 r. G. M. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji od [...] stycznia 2004 r. Komisja wskazała jednocześnie, że na podstawie przeprowadzonych badań i dokumentacji medycznej brak jest podstaw do stwierdzenia długotrwałej niezdolności do pracy przed [...] stycznia 2004 r. W dniu [...] kwietnia 2007 r. Prezes ZUS wydał decyzję, którą odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Organ wskazał, iż rozpatrując wniosek G. M. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, analizie poddał przede wszystkim przebieg ubezpieczenia przed datą powstania niezdolności do pracy. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że przebieg ubezpieczenia nie daje podstaw do przyjęcia, że niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego w chwili orzeczenia niezdolności do pracy było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Ostatnio udowodniony okres zatrudnienia, poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne, przypada na datę [...] stycznia 1992 r., od tej daty do czasu orzeczenia wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w styczniu 2004 r., tj. przez okres 11 lat i 11 miesięcy skarżący nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. Ponadto zdaniem organu, nie zostały udowodnione okoliczności wyjątkowe, które usprawiedliwiałyby niemożność podjęcia przez G. M. zatrudnienia połączonego z odprowadzaniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, które jest źródłem świadczeń ubezpieczeniowych. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. M. nie zgodził się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, podnosząc, iż spełnia warunki określone w art. 83 ustawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1010/07 oddalił skargę G. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Od powyższego wyroku G. M. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 czerwca 2008 r. sygn. I OSK 257/08 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż trafny jest zarzut skarżącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 190 ppsa, zgodnie z którym Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Natomiast wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 25.01. 2006 r., OSK 1139/05 nie zostały przez Prezesa ZUS wykonane. Organ nie wyjaśnił bowiem w sposób wszechstronny czy po stronie G. M. nie zaszły szczególne okoliczności, uniemożliwiające mu uzyskanie prawa do renty lub emerytury na zasadach ogólnych. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 wrzesnia 2008 r. w sprawie sygnatura akt II SA/Wa 970/08, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu sąd wskazał ,że: stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym konstrukcja przepisu wskazuje, iż aby świadczenie mogło być przyznane, wszystkie wymienione w nim warunki winny być spełnione łącznie. Z treści przepisu art. 83 ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS. Podstawowym wymogiem przewidzianym w tym przepisie jest wykazanie wystąpienia okoliczności szczególnych, usprawiedliwiających niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty. Należy wskazać, iż szczególną okolicznością uniemożliwiającą wypracowanie stażu, skutkującego nabyciem świadczenia w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS na potrzeby stosowania powołanego przepisu art. 83, jest wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji publicznej poddał skarżącego badaniu przez komisję lekarską ZUS, która podtrzymała orzeczenie lekarskie z dnia [...] marca 2004 r., uznając, że brak jest podstaw do stwierdzenia długotrwałej niezdolności do pracy przed dniem [...] stycznia 2004 r. Orzeczenie to stanowiło podstawę do ponownego utrzymania w mocy decyzji Prezesa ZUS o odmowie przyznania G. M. świadczenia w drodze wyjątku. Sąd stwierdził, iż ocena taka wydaje się co najmniej przedwczesna, biorąc pod uwagę, że Prezes ZUS nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2006 r. Zgodnie z nimi należało bowiem wyjaśnić, czy z uwagi na charakter choroby – [...], stan zdrowia skarżącego mógł uniemożliwiać podjęcie mu zatrudnienia jeszcze przed stwierdzeniem u niego całkowitej niezdolności do pracy. W sprawie nie chodziło o to, czy całkowita niezdolność do pracy mogła powstać przed dniem [...] stycznia 2004 r., ale o to, czy rozwój choroby, jej objawy, które poprzedzały moment z jakim skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy, mogły stanowić obiektywną i niezależną od skarżącego przeszkodę do podjęcia zatrudnienia. Stwierdzenie przez komisję lekarską w orzeczeniu z dnia [...] lipca 2006 r., że przed dniem [...] stycznia 2004 r. skarżący nie był długotrwale, całkowicie niezdolny do pracy nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że obiektywnie rzecz biorąc pracę tę mógł podjąć. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r., wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 września 2008 r. sygnatura akt II SA/Wa 970/08 zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2007 r., oraz po ponownym rozpatrzeniu wniosku G. M. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na podstawie art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) postanowił utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2004 r. odmawiającą przyznania G. M. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu, decyzji organ podał, że zgodnie z dyspozycją zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, sprawa Pana M. została rozpatrzona w trybie nadzoru nad orzecznictwem o niezdolności do pracy. Wskazał, że ustalono, iż orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2009 r. nieustalające u ww. niezdolności do pracy przed [...]10.2004 r. jest zgodne z zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy. Z opinii wydanej przez lekarza konsultanta ZUS w dniu [...] stycznia 2009 r. wynika, że wprawdzie charakter schorzenia pozwala na przyjęcie założenia, że pierwsze objawy procesu chorobowego mogły występować przed przyjęciem do leczenia szpitalnego, to jednak brak jest danych medycznych, które pozwoliłyby na ustalenie, że stopień nasilenia zaburzeń w sposób znaczący upośledzał sprawność ustroju, ograniczając zdolność do pracy. Zdaniem organu, nie zostały udowodnione okoliczności wyjątkowe, które usprawiedliwiałyby niemożność podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, połączonego z odprowadzaniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi G. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi, wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji jednocześnie podkreślając swój bardzo zły stan zdrowia, spowodowany nasilającymi się objawami schorzenia psychicznego oraz narządu ruchu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie do treści art. 190 zd. 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wydając decyzję w dniu [...] kwietnia 2009 r., wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 970/08 zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2007 r. oraz po ponownym rozpatrzeniu wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy, organ utrzymując w mocy decyzję z [...] sierpnia 2004 r., po raz kolejny w całości nie wykonał wytycznych zawartych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego a ostatnio w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 września 2008 r. Zadaniem organu było dokonanie oceny, czy wobec nasilenia objawów choroby [...] w ciężkim przebiegu (a schorzenie to nie powstało nagle - a więc, czy wcześniej rozwijająca się choroba) nie powodowała co najmniej psychicznej niezdolności do podjęcia zatrudnienia. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r., a następnie orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2009 r. wynika, że brak jest podstaw do przyjęcia częściowej niezdolności do pracy przed [...] stycznia 2004 r. Natomiast z opinii wydanej przez lekarza konsultanta ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r. wynika, że wprawdzie charakter schorzenia pozwala na przyjęcie założenia, że pierwsze objawy procesu chorobowego mogły występować przed przyjęciem do leczenia szpitalnego, to jednak brak jest danych medycznych, które pozwoliłyby na ustalenie, że stopień nasilenia zaburzeń w sposób znaczący upośledził sprawność ustroju ograniczając zdolność do pracy. W ocenie Sądu wywiad przeprowadzony dla potrzeb wydania opinii przez lekarza konsultanta ZUS, budzi poważne wątpliwości, czy wcześniejszy stan psychiczny na pewno nie miał wpływu, na przerwy w zatrudnieniu u Pana G. M. Podkreślić należy, że chorzy niechętnie poddają się leczeniu i przyznają do zaburzeń psychicznych. [...], to poważne zaburzenia o różnym nasileniu i różnych odmianach. [...] Nie można interpretować art. 83 ust. 1 ustawy w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Również w przypadku specyficznej choroby jaką jest [...] niemożność ustalenia daty powstania częściowej niezdolności do pracy nie może przesądzać przy dokonywaniu oceny aktywności zawodowej. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej mogą być usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, a co za tym idzie, zmniejszającymi się możliwościami takiej osoby na rynku pracy. W ocenie Sądu w sprawie niniejszej organ nie w pełni oraz nie wyczerpująco rozpatrzył i ocenił zgromadzony materiał dowodowy i doprowadził do wydania decyzji o nieprzekonującej treści czym dopuścił się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.