II SA/Wa 683/24

WyrokWSA w Warszawie2024-12-18

Skład orzekający: Andrzej Kołodziej, Sławomir Antoniuk, Arkadiusz Koziarski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy w przypadku niespełnienia warunków do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, można przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeśli brak wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych nie wynikał z "szczególnych okoliczności" niezależnych od ubezpieczonego?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organ prawidłowo odmówił przyznania renty w drodze wyjątku, ponieważ skarżący nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym było spowodowane "szczególnymi okolicznościami" niezależnymi od jego woli. Krótki staż ubezpieczeniowy, podejmowanie prac bez zgłoszenia do ubezpieczeń oraz odbywanie kary pozbawienia wolności nie stanowią takich okoliczności. Trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Stan faktyczny
Skarżący J.Z. złożył wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, który został odrzucony przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ uznał, że skarżący nie wykazał "szczególnych okoliczności" uzasadniających przyznanie świadczenia, wskazując na krótki staż ubezpieczeniowy i okresy bez zatrudnienia. Skarżący w skardze podniósł, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolną do samodzielnej egzystencji, a jego trudna sytuacja materialna i zdrowotna powinny zostać uwzględnione. Zarzucił również organowi brak skutecznego doręczenia decyzji.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , Protokolant referent Magdalena Morawiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] marca 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.); zwanej dalej K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku J.Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z [...] stycznia 2024 r. nr [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251); powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a niespełnienie jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu. W toku postępowania organ ustalił, że J.Z. na przestrzeni 55 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy 22 sierpnia 2022 r. udokumentował jedynie 2 lata, 5 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Ponadto w dziesięcioleciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w dziesięcioleciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę w trybie zwykłym zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udowodnił tylko 1 rok, 10 miesięcy i 21 z tych okresów. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca po raz pierwszy został objęty ubezpieczeniem społecznym dopiero [...] sierpnia 2998 r., tj. w wieku 31 lat. Od 19 lutego 1999 r. do 4 sierpnia 2004 r., od 1 grudnia 2004 r. do 31 marca 2006 r., od 1 czerwca 2006 r. do 4 lutego 2014 r., od 7 października 2015 r. do 8 kwietnia 2018 r., od 1 maja 2019 r. do 29 kwietnia 2020 r., od 27 października 2020 r. do 22 sierpnia 2022 r., czyli do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Organ wyjaśnił, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnione jest od stażu pracy przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku, należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie bowiem okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości. Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w wymienionych przerwach wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, ponieważ nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne niezależne od woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Wskazał, że częściowa niezdolność do pracy oraz problemy zdrowotne mogły jedynie ograniczać, natomiast nie umożliwiały całkowicie wykonywania przez wnioskodawcę zatrudnienia, chociażby w warunkach przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. Samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz barku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Ponadto z akt sprawy wynika, że w przerwach w ubezpieczeniu J.Z. wykonywał prace bez zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, iż osoba, która podejmuje takie zatrudnienie świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Fakt ten nie może być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ustawy. Podejmowanie prac bez objęcia z tego tytułu ubezpieczeniem społecznym jest świadomym wyborem, rodzącym określone skutki. Odnosząc się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdzie wnioskodawca podał, że odbywał kilkukrotnie karę pozbawienia wolności, organ stwierdził, że pobyty w zakładzie karnym nie są okolicznością, na którą nie miał wpływu, wręcz przeciwnie, były one konsekwencją jego wcześniejszych wyborów. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał także, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.Z. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2024 r. Skarżący wskazał, że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolną do samodzielnej egzystencji i ma przyznanego opiekuna. W jego ocenie powyższe rozstrzygnięcie jest krzywdzące, bowiem nie uwzględnia jego obecnego stanu zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 30 lipca 2024 r. pełnomocnik z urzędu poparł skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił organowi brak skutecznego doręczenia skarżącemu decyzji i tym samym otwarcia terminu do jej zaskarżenia. Wskazał na treść art. 71a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w razie sporu co do skuteczności doręczania pisma lub decyzji doręczone listem zwykłym, a nie poleconym spoczywa na zakładzie. W jego ocenie brak przedstawienia przez zakład urzędowego potwierdzenia doręczenia decyzji powoduje, że nie można stwierdzić, kiedy i czy rozstrzygnięcie to zostało skutecznie doręczone. Ponadto zwrócił uwagę, że skarżący jest trwale niezdolny do pracy i ma kilka współistniejących ze sobą schorzeń. W złożonych dokumentach do akt sprawy J.Z. oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci: małoletnią córką i pełnoletnim synem, jest osobą schorowaną w stopniu znacznym (nowotwór wątroby o charakterze nieoperacyjnym, owrzodzenie stóp uniemożliwiające poruszanie się, dnę moczową, neuropatię i stopę cukrzycową, arytmię serca, nadciśnienie tętnicze, zanik nerwów w nogach i rękach, problemy z kręgosłupem). Skarżący ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym i przyznane prawo do opiekuna ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji. Rodzina sutrzymuje się z zasiłku stałego - 370 zł, zasiłku pielęgnacyjnego - 215 zł, alimentów na córkę - 500 zł oraz świadczenia wychowawczego - 800 zł, co stanowi łącznie 1.885 zł miesięcznie. Jednocześnie pełnomocnik podkreślił, że rokowania w chorobach skarżącego są niekorzystne i nie dają podstaw do przyjęcia, że odzyska zdolność do zarobkowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. W ocenie Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na przestrzeni 55 lat życia J.Z. do momentu powstania całkowitej niezdolności do pracy udowodnił łączny okres ubezpieczenia wynoszący 2 lata, 5 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy oraz w dziesięcioleciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę w trybie zwykłym zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentował zaledwie rok, 10 miesięcy i 21 tych okresów. Ponadto mając 31 lat po raz pierwszy został objęty ubezpieczeniem społecznym. W rozpoznawanej sprawie istotne jest, że J.Z. posiada krótki staż ubezpieczeniowy, nieadekwatny do jego wieku oraz to, że w okresach od 19 lutego 1999 r. do 4 sierpnia 2004 r., od 1 grudnia 2004 r. do 31 marca 2006 r., od 1 czerwca 2006 r. do 4 lutego 2014 r., od 7 października 2015 r. do 8 kwietnia 2018 r., od 1 maja 2019 r. do 29 kwietnia 2020 r., od 27 października 2020 r. do 22 sierpnia 2022 r., czyli do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy nie podejmował pracy, ani żadnej innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Poszukując wyjaśnienia przyczyn przerwy w zatrudnieniu J.Z. nie sposób stwierdzić, że powstały one wskutek okoliczności, na które nie miał wpływu. Brak aktywności zawodowej skarżącego powiązanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne nie był wynikiem jego całkowitej niezdolności do pracy, bowiem została ona stwierdzona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...] marca 2023 r. dopiero od 22 sierpnia 2022 r. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2282/16 w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygający sprawę w drodze decyzji administracyjnej jest związany treścią takiego orzeczenia. Nie można zatem pominąć wydanego orzeczenia i oprzeć rozstrzygnięcie tylko na twierdzeniach skarżącego. Stan jego zdrowia nie stanowił zatem przeszkody w zatrudnieniu. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem zły stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Wcześniejsza zaś częściowa niezdolność do pracy jedynie ją ograniczała. Podkreślić należy, że chociaż w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, to jednak nie może ona prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów na fakty podnoszone przez stronę. W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro strona wnioskująca domaga się uznania jej argumentów wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności uniemożliwiające jej podjęcie legalnej pracy, powinna dowody na te tezy okazać, by organ mógł je zweryfikować, a nie ograniczać się jedynie do eksponowania przekonania, iż dowodem na nieprawidłową ocenę materiału dowodowego jest sam fakt, iż na jego podstawie organ nie doszedł do wniosków postulowanych przez stronę i nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia. Prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla wnioskodawcy, a kompletność materiału dowodowego nie może być oceniana przez pryzmat tego, czy organ dotarł do dowodów korzystnych dla strony. Nie można też oczekiwać, aby organ prowadził takie postępowanie tak długo aż dowody takie znajdzie, ani też by oceniać prawidłowość oceny dowodów tylko pod względem tego, czy doprowadziła ona do konkluzji zadowalających dla strony. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez skarżącego nie może przesądzać subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być uznane jako szczególne. Podkreślić należy, że w toku postępowania J.Z. nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej istnienie jakichkolwiek schorzeń, które mogłyby ograniczać jego aktywność zawodową, a tym samym uzasadniającej weryfikację wydanego przez komisję lekarską ZUS z [...] marca 2023 r. uznającego skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy od 22 sierpnia 2022 r. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2282/16 w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygający sprawę w drodze decyzji administracyjnej jest związany treścią takiego orzeczenia. Wynika z niego, że całkowita niezdolność do pracy powstała od 22 sierpnia 2022 r. (w wieku 55 lat). Oznacza to zatem, że, niezależnie od życiowych wyborów i ponoszonych w związku z tym konsekwencji, skarżący do momentu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy, był zdolny do jej wykonywania. Jedyny wykazany okres ubezpieczenia to pod 2 lata (pierwszą pracę podjął dopiero w wieku 31 lat). Nie ma żadnych dowodów, by od 18 roku życia faktycznie napotkał nieprzezwyciężone obiektywne przeszkody w podejmowaniu zatrudnienia. Sąd podziela stanowisko organu, że za taką okoliczność nie można uznać świadomego podejmowania przez skarżącego pracy dorywczej, bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Słusznie organ podnosi, że był to jego świadomy wybór, który spowodował określone skutki w sferze uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Taka ocena świadomego zatrudniania się, wykonywania prac dorywczych lub prowadzenia działalności gospodarczej bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek jest też prezentowana w judykaturze (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2001 r., sygn. akt II SA/Wa 444/01 oraz z 4 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/16, orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Również fakt odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym nie może być kwalifikowany jako szczególna okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty podlega badaniu w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury, czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma zatem okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu, który powinien być adekwatny do wieku uprawnionego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05, publ. LEX nr 194870). W rozpatrywanej sprawie wskazana adekwatność nie występuje, gdyż okres, przez który skarżący pozostawał w ubezpieczeniu, tj. nieco ponad 2 lata aktywności zawodowej, nie jest adekwatny do jego wieku. Organ prawidłowo zatem wskazał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a tym samym nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego. J.Z. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, czego Sąd nie kwestionuje, nie wystarcza to jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej nawet, gdy są one uzasadnione. Odnosząc się do zarzutu braku skutecznego doręczenia skarżącemu zaskarżonej decyzji należy wskazać, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy, zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] marca 2024 r. została przesłana do skarżącego listem zwykłym bez zwrotnego potwierdzenia odbioru. Zgodnie bowiem z art. 71a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497) Zakład może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym. W razie sporu ciężar dowodu doręczenia pisma lub decyzji, o których mowa w ust. 1, spoczywa na Zakładzie (ust. 2). Regulacja ta nie wywołuje negatywnych konsekwencji procesowych dla strony postępowania, gdyż w przypadku wątpliwości co do prawidłowości i momentu doręczenia pism i decyzji, ciężar dowodu spoczywa na Zakładzie. Oznacza to, że doręczenie listem zwykłym będzie zawsze skutkowało wątpliwościami co do jego prawidłowości, zaś w praktyce niweczy możliwość przeprowadzenia skutecznego dowodu co do udowodnienia okoliczności doręczenia. Wątpliwości w powyższym zakresie powinny być rozstrzygane na korzyść strony postępowania, gdyż brak skutecznego doręczenia godzi w jej podstawowe uprawnienia procesowe, a przede wszystkim w możliwość skutecznego zaskarżenia wydanej decyzji. W przedmiotowej sprawie skarżący otrzymał zaskarżoną decyzję i zaskarżył ją do Sądu, a zatem miał świadomość jej wydania, organ zaś nie kwestionował terminu jej wniesienia. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był skargę oddalić, o czym orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło