II SA/Wa 736/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras Janusz Walawski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi M. G. na orzeczenie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie organu I instancji; 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości. Komendant Główny Policji, po rozpatrzeniu odwołania M. G. od orzeczenia nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w G. z dnia [...] listopada 2013 r. o uznaniu ww. winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, działając na podstawie art. 135n ust. 4 ustawy z dnia 4 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z późn. zm.), w dniu [...] lutego 2014 r. wydał orzeczenie nr [...], którym utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji. M. G. został obwiniony o to, że: w okresie od marca 2012 r. do dnia 12 kwietnia 2012 r. w L. przy ul. [...], w trakcie pełnienia służby dokonał przywłaszczenia znajdującego się w pojeździe służbowym marki [...] o nr rej. [...] telefonu komórkowego marki [...] o nr [...] wraz z karta SIM o nr abonenta [...] o łącznej wartości 122,80 zł na szkodę A. K., czym dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego polegającego na nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej poprzez działanie niesłużące budowaniu i pogłębianiu społecznego zaufania do Policji, wyczerpującego jednocześnie znamiona wykroczenia umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego określonego w art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń, tj. o czyn z art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z późn. zm.) w zw. z § 2 i § 23 załącznika do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie "Zasad etyki zawodowej policjanta" (Dz. Urz. KGP z 2004 r. Nr 1, poz. 3). Postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte postanowieniem nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w G. z dnia [...] marca 2013 r. Organ odwoławczy w uzasadnieniu orzeczenia przytoczył za organem pierwszej instancji stan faktyczny sprawy i zarzuty podniesione w odwołaniu. Komendant Główny Policji w dniu [...] grudnia 2013 r., działając na podstawie art. 135m ustawy o Policji, powołał komisję do zbadania zaskarżonego orzeczenia, która po zapoznaniu się z aktami sprawy uznała, że wymierzona kara jest zbyt surowa i w tej części wniosła o jej uchylenie i wymierzenie kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe i obniżenie stopnia. Komendant Główny Policji po zapoznaniu się z całością materiałów oraz sprawozdaniem komisji uznał, że M. G. dopuścił sie zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego w sposób opisany w zarzucie. Dokonana analiza akt postępowania oraz odwołania pozwala na stwierdzenie, iż Komendant Wojewódzki Policji w G., orzekając na podstawie zebranego materiału dowodowego, w sposób prawidłowy zakwalifikował czyn zarzucany ww., jako przewinienie dyscyplinarne polegające na naruszeniu zasad etyki zawodowej. Zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Przewinienie dyscyplinarne popełnione przez M. G. należy ocenić jako zawinione. W świetle art. 132a ustawy o Policji, przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewiduje możliwość jego popełnienia, na to się godzi, oraz gdy nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć. Czyn popełniony przez M. G. świadczy o zupełnym braku odpowiedzialności z jego strony, a popełniając go sprzeniewierzył się słowom roty, które mówią, że policjant ma chronić ustanowiony Konstytucją RP porządek prawny, a także strzec godności i dobrego imienia służby oraz przestrzegać zasad etyki zawodowej. Zasady te zostały naruszone przez ukaranego. W art. 134h ustawy o Policji wymieniono kryteria, które należy brać pod uwagę przy wymiarze kary. Organ pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu uwzględnił dyrektywy zawarte w tym przepisie. Wziął bowiem pod uwagę rodzaj popełnionego przewinienia dyscyplinarnego (naruszenie zasad etyki zawodowej, stanowiące jednocześnie popełnienie wykroczenia przywłaszczenia rzeczy), okoliczności jego popełnienia (ukarany dopuścił się czynu podczas służby), skutki, w tym następstwa dla służby (negatywny odbiór zachowania policjanta, który powinien być wzorem do naśladowania, popełnienie przez niego wykroczenia z pobudek materialnych), rodzaj i stopień naruszenia ciążących na nim obowiązków (brak dbałości o godność i dobre imię służby, jej społeczny wizerunek oraz podejmowanie działań służących budowaniu zaufania do niej) oraz zachowanie ukaranego po zaistniałym zdarzeniu (pomimo przyznania się do zarzucanego mu czynu oraz krytycznej oceny swojego postępowania przyjęta przez niego linia obrony wskazuje na to, że nie do końca zdaje on sobie sprawę z konsekwencji swojego zachowania dla służby). Zachowanie to zasługuje na surową odpowiedzialność dyscyplinarną. Służbę w Policji może pełnić osoba o nieposzlakowanej opinii podlegająca szczególnej dyscyplinie służbowej. Popełnienie przez M. G. zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego spowodowało utratę zaufania do niego ze strony przełożonych, a także nie jest przykładem właściwego zachowania dla innych policjantów. Mając na uwadze przedstawione okoliczności stwierdzające brak podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i zmiany wymierzonej kary dyscyplinarnej, na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy o Policji, orzeczenie to należało utrzymać w mocy. M. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na orzeczenie nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2014 r. oraz na orzeczenie nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w G. z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie wydalenia ze służby. Skarżący w skardze zarzucił, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem następujących przepisów ustawy o Policji: 1) art. 135 ust. 3, poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego po upływie 90 dni od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o przewinieniu dyscyplinarnym, 2) art. 135i ust. 7 pkt 1-3, poprzez skorygowanie sprawozdania rzecznika dyscyplinarnego i niejako narzuceniu mu wniosku co do kary, 3) art. 135j ust. 9, poprzez przeprowadzenie raportu i wysłuchania obwinionego bez wcześniejszego umożliwienia przedstawicielowi związków zawodowych zapoznania się z materiałami zebranymi w sprawie, tak aby mógł on zająć stanowisko i wyrazić opinię, 4) art. 135j ust. 2 pkt 6, poprzez wymierzenie najsurowszej kary, tj. kary wydalenia ze służby, które nie zostało w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości uzasadnione, 5) art. 132a pkt 1 i 2, poprzez niesłuszne uznanie, że skarżący działał z zamiarem popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, 6) art. 134h ust. 1, poprzez wymierzenie kary wydalenia ze służby, która jest karą niewspółmierną do zarzuconego przewinienia dyscyplinarnego, jak i rodzaju i stopnia zawinienia, a także nieuwzględnienie wszystkich okoliczności przemawiających na korzyść, takich jak faktyczna forma winy czy dotychczasowy przebieg służby, przy jednoczesnym pominięciu wniosku Komisji powołanej przez Komendanta Głównego Policji, która wnosiła o wymierzenie łagodniejszej kary. Skarżący podnosząc powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji. Wniósł również o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 27 maja 2014 r. odmówił wstrzymania zaskarżonego orzeczenia. Komendant Główny Policji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Odnosząc sie do zarzutów podniesionych w skardze organ stwierdził, że są one tożsame z zrzutami podniesionymi w odwołaniu, do których odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sądowej jest orzeczenie nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2014 r. utrzymujące w mocy orzeczenie nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w G. z dnia [...] listopada 2013 r. o wymierzeniu skarżącemu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że skarga M. G. zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu sprowadzała się zasadniczo do ustalenia, czy w związku z popełnionym przez skarżącego przewinieniem dyscyplinarnym wymierzona mu kara dyscyplinarna była współmierna do popełnionego przewinienia. Na wstępie należy podać, że zagadnienia związane z odpowiedzialnością dyscyplinarną policjantów zostały uregulowane w Rozdziale 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 z późn. zm.). Natomiast w art.135p ust. 1 powołanej ustawy znajduje się odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie w zakresie w nim określonym. Zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Skarżący został obwiniony i ukarany za czyn z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji w zw. § 2 i § 23 załącznika do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie "Zasad etyki zawodowej policjanta" (Dz. Urz. KGP z 2004 r. Nr 1, poz. 3). Stosownie do art. 134 tej ustawy, karami dyscyplinarnymi są: 1) nagana, 2) zakaz opuszczania wyznaczonego miejsca przebywania, 3) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, 4) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe, 5) obniżenie stopnia, 6) wydalenie ze służby. Według zaś treści art. 134h ustawy, wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Na zaostrzenie wymiaru kary wpływają okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego wskazane w art. 134h ust. 2 ustawy. Przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: 1) ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi; 2) nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć (art. 132 a). Z kolei przepis art. 135g ust. 1 ustawy stanowi, że przełożony dyscyplinarny i rzecznik dyscyplinarny są obowiązani badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego (art. 135g ust. 1) ustawy. Przedstawiona gradacja kar jest swego rodzaju stopniowaniem środków represyjnych, jakie mogą być zastosowane w konkretnej sprawie. Ustawodawca nie określił jednak, jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każdy z nich. Pozostawił to do uznania właściwego organu. Kontrola uznaniowości w tym zakresie sprowadza się w istocie do oceny, czy organ badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy oraz czy uwzględnił dotychczasowy przebieg służby. Organ podejmując decyzję o wyborze kary dyscyplinarnej powinien wziąć pod uwagę takie okoliczności, jak rodzaj naruszonych obowiązków (obowiązki służbowe sensu stricto, reguły postępowania wyznaczone pojęciem godności i powagi służby, reguły wykonywania zawodu określone normami zawodowej sztuki, etyki i deontologii), stopień tzn. intensywność ich naruszenia, stopień zagrożenia dla interesu służby spowodowany naruszeniem obowiązków służbowych, dotychczasowy przebieg służby (stosunek do obowiązków), jak również element subiektywny, jakim jest stopień winy funkcjonariusza (wina umyślna w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym, wina nieumyślna w postaci nieostrożności - lekkomyślności). Wymiar kary powinien uwzględniać dyrektywy jej nakładania oraz okoliczności przemawiające tak na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego (patrz wyrok z dnia 12 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/GD 807/12). Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie większość ze wskazanych dyrektyw postępowania dyscyplinarnego nie została rozważona, co mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Nie ulega wątpliwości, że skarżący popełnił przewinienie dyscyplinarne, które jednocześnie wypełniło znamiona wykroczenia (art. 132 ust. 4 ustawy o Policji). Skarżący wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w Z. II Wydział Karny z dnia [...] września 2013 r. sygn. akt [...] został uznany winnym popełnienia wykroczenia z art. 119 § 1 kw i za to, na podstawie tego przepisu, została mu wymierzona kara grzywny w kwocie 1500 zł. Sąd orzekł również o podaniu wyroku do publicznej wiadomości poprzez wywieszenie jego treści w Komisariacie Policji w L. na tablicy ogłoszeń na okres 1 miesiąca od uprawomocnienia sie wyroku. Skarżący nie zaskarżył tego wyroku. W tym miejscu zasadnym jest przytoczenie treści art. 133 ust. 4, 4a i 4b ustawy o Policji zgodnie z którym, czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej. W przypadku czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne, wypełniającego jednocześnie znamiona wykroczenia, w przypadku mniejszej wagi lub ukarania grzywną, przełożony dyscyplinarny może nie wszczynać postępowania dyscyplinarnego, a wszczęte umorzyć. W przypadku czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi przełożony dyscyplinarny może odstąpić od wszczęcia postępowania i przeprowadzić ze sprawcą przewinienia dyscyplinarnego udokumentowaną w formie notatki rozmowę dyscyplinującą. Analizując treść wyroku w świetle powyżej przytoczonego przepisu należy zadać sobie pytanie, czy nie może wchodzić w grę kwalifikacja popełnionego przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego jako przewinienia dyscyplinarnego mniejszej wagi. Za taką oceną przemawia również orzeczenie Sądu, co do upublicznienia jego treści, ale wyłącznie w Komisariacie. Zatem ma ono spełnić rolę prewencyjną i stanowić ostrzeżenie dla innych policjantów. W tej sytuacji trudno mówić, że wizerunek Policji ucierpi w oczach opinii publicznej. Efekt może być zgoła odmienny. Ustawodawca w art. 134h ust. 2 pkt 1 ustawy o Policji posłużył sie określeniem "działanie z motywacji zasługującej na szczególne potępienie", a nie określeniem "działania z pobudek materialnych", które można odczytać jako "działanie z niskich pobudek". Przesłanki te są znaczeniowo zbliżone, jednakże w orzecznictwie zwraca się uwagę na to, iż określenie użyte w ustawie jest znacznie węższe. W ocenie Sądu, przypisanie skarżącemu działania z pobudek materialnych jest co najmniej niezasadne, chociażby z uwagi na wartość przywłaszczonego przedmiotu. Motywacja zasługująca na szczególne potępienie, to motywacja, która w rozumieniu powszechnym jest jaskrawo naganna, wywołuje silne reakcje repulsywne w społeczeństwie, takie jak oburzenie, gniew. Oznacza ona działanie z motywów zasługujących na szczególne napiętnowanie, a więc ocenianych wyjątkowo negatywnie. Wadliwe zakwalifikowanie działania skarżącego tzn. "działania z pobudek materialnych", a co za tym idzie błędne przyjęcie istnienia okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego mającej wpływ na zaostrzenie wymiaru kary, o której mowa w art. 134h ust. 2 pkt 1 ustawy o Policji, powoduje konieczność ponownego rozparzenia sprawy, ze szczególnym obowiązkiem uwzględnienia przez organ dyrektyw zawartych w art. 134h ust. 2 pkt 1 i 3 oraz ust. 3 pkt 1-3 ustawy o Policji. Podkreślić należy, że wymóg wnikliwego uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego zyskuje szczególną doniosłość, gdy skutkiem prowadzonego postępowania dyscyplinarnego jest wymierzenie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby. Ustalony stan faktyczny i dokonana ocena prawna nie mogą budzić żadnych wątpliwości, bowiem wymierzenie kary wydalenia ze służby powoduje w zasadzie nieodwracalne skutki dla ukaranego związane z jego przyszłością zawodową w służbach mundurowych. Z powyższych rozważań wynika, że Sąd uwzględnił zarzuty skarżącego odnoszące się do wymiaru kary, natomiast nie uwzględnił zarzutu dotyczącego naruszenia art. 135 ust. 3 ustawy o Policji. Z akt sprawy jednoznacznie wynika bowiem, że wszczęcie i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego nastąpiło z zachowaniem rygorów (terminów) określonych w tym przepisie. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.