II SA/Wa 748/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.) Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak Jacek Fronczyk Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2011 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego M. K. kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a. oraz art. 12 pkt 2, art. 22 i art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] o umorzeniu postępowania M.K. na przetwarzanie jego danych osobowych przez Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem [...] z siedzibą w [...]. Organ ustalił następujący stan faktyczny: M.K. wniósł do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych skargę z dnia [...] maja 2011 r. na przetwarzanie danych osobowych przez Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem [...] z siedzibą w [...] przy [...], zarzucając Proboszczowi Parafii, że mimo złożenia oświadczenia o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego nie została o tym fakcie zamieszczona stosowna adnotacja w księdze chrztu. Strona wniosła do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych o wydanie decyzji administracyjnej zobowiązującej Proboszcza do sprostowania nieaktualnych danych osobowych na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 6 i art. 12 pkt 2 ustawy. W dniu [...] września 2011 r. M.K. skierował do Proboszcza Parafii pismo - oświadczenie, w którym zwrócił się o dokonanie adnotacji przy informacji o jego chrzcie o treści "Dnia [...] września 2010 r. formalnym aktem wystąpił z Kościoła Katolickiego", co miało być uwidocznione w aktualnym odpisie aktu chrztu. Z wyjaśnień Proboszcza Parafii skierowanych do organu, wynika, że skarżący nie wystąpił formalnie z Kościoła Katolickiego, nie zjawił się w kancelarii parafialnej i nie rozpoczął procedury z tym związanej określonej przez Konferencję Episkopatu Polski w dokumencie "Zasady Postępowania w Sprawie Formalnego Aktu Wystąpienia z Kościoła" z dnia [...] września 2008 r. W związku z powyższym, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. W uzasadnieniu podał, że art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych stanowi, iż w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, oraz zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1a, przetwarzanych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne, Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3 - 5 oraz art. 15-18 ustawy. Z przepisu art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy wynika, że z obowiązku rejestracji zbioru danych zwolnieni są administratorzy danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego. Uznając Kościół Rzymskokatolicki za instytucję o uregulowanej sytuacji prawnej Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych powołał treść art. 25 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 2 i 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.), a następnie podniósł, że w związku z treścią art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, nie może prowadzić postępowania wyjaśniającego ukierunkowanego na wydanie merytorycznej decyzji administracyjnej ani przeprowadzać czynności kontrolnych, z wyłączeniem prawa żądania złożenia pisemnych lub ustnych wyjaśnień oraz wzywania i przesłuchiwania osób w zakresie niezbędnym do ustalenia stanu faktycznego. Wobec powyższego Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych stwierdził brak swojej kognicji do wydania merytorycznej decyzji administracyjnej w sprawie, co stanowiło podstawę umorzenia postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. W skardze na powyższą decyzję M.K., wniósł o jej uchylenie w całości, zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 Dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych. Wniósł ponadto, aby Sąd na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. Unii Europejskiej C 115/164) zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym o wykładnię prawa wspólnotowego, o to czy przepis art. 3 ust. 2 ww. Dyrektywy 95/46/WE obejmuje przetwarzanie danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego. Skarżący wskazał, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych powinien stosować wprost uregulowania wspólnotowe, jako że Państwo Członkowskie Unii Europejskiej jest zobowiązane do implementowania i stosowania na swoim obszarze rozwiązań prawnych przyjętych w ramach Wspólnoty, a tym samym powinien wydać decyzję administracyjną wobec Kościoła Katolickiego zgodnie z wnioskiem w sprawie przetwarzania jego danych osobowych przez Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem [...] w [...]. Zdaniem skarżącego, twierdzenie o braku kognicji wobec kościołów, które dysponują programami komputerowymi do obsługi parafii, z możliwością tworzenia sieci i "eksportu" danych, jest całkowicie niezgodne z europejskim i światowym kierunkiem rozwoju ochrony danych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2493/11 oddalił skargę, stwierdzając, że treść art. 43 ust. 1 pkt 3 i art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, nie daje Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych podstaw prawnych do wydania decyzji merytorycznej. Podniósł, że z przepisów tych wynika, że organ ochrony danych osobowych nie może badać legalności przetwarzania danych osobowych osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego. Sąd wskazał, że konstytucyjny rozdział między Państwem a kościołami i związkami wyznaniowymi uzasadnia niedopuszczalność ingerencji organów władzy publicznej w kwestie wewnętrznych relacji danego kościoła z jego wyznawcami, co oznacza, że organ ochrony danych osobowych nie ma prawnej możliwości ingerowania w proces przetwarzania danych osobowych skarżącego przez Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem [...] w [...]. W tym przypadku chodzi bowiem o wewnętrzną relację Kościół Katolicki - wierny, która to relacja wyłączona jest spod właściwości Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Sąd wywiódł, że zarzut skargi o nieprzestrzeganiu przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych unormowań prawa europejskiego - art. 3 ust. 2 tiret pierwsze Dyrektywy 95/46/WE jest bezpodstawny. Dyrektywa ta nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności wykraczającej poza zakres prawa Wspólnoty, a taką jest przetwarzanie danych osobowych wyznawców Kościoła Katolickiego. Reasumując stwierdził, że organ prawidłowo umorzył postępowanie ze skargi M.K., bowiem organ nie miał kognicji do wydania decyzji merytorycznej dotyczącej przetwarzania jego danych osobowych przez Parafię Rzymskokatolicką pod wezwaniem [...] w [...]. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M.K. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał dotychczasową argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2011 r. i podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w zaskarżonym wyroku z dnia 20 marca 2012 r., wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej. Wyrokiem z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2056/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podał, że Sąd I instancji nie poddał ocenie oświadczenia skarżącego o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego, podczas gdy ocena jego skuteczności była obowiązkiem tak organu, jak Sądu z uwagi na treść art. 43 ust. 2 i art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych. Wskazany przepis zawiera regułę wyłączającą kompetencje ochronne Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych jedynie w sytuacji, w której zbiór prowadzony przez Kościół o uregulowanej sytuacji dotyczy jej członków. Wskazał, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd I instancji powinien dokonać jednoznacznej oceny skuteczności oświadczenia skarżącego o wystąpieniu z Kościoła, celem zbadania zaistnienia przesłanek z art. 43 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Wyjaśnienia będzie wymagało, czy ocena ta powinna zostać dokonana na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Konieczne w tym celu będzie również wyjaśnienie, jakie warunki musi spełnić osoba chcąca wystąpić z Kościoła Katolickiego i szukająca w tym względzie ochrony Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powyższy przepis oznacza związanie Sądu I instancji wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, która musi być uznana za jedynie słuszną w rozpatrywanej sprawie, nawet gdyby organ i sąd orzekający w tej sprawie miały odmienne stanowisko (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2007 r., sygn. akt I GSK 360/06, Legalis). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznawana sprawa dotyczy ochrony danych osobowych oraz wolności sumienia i wyznania. W konsekwencji sprawa musi zostać oceniona na gruncie przepisów powszechnie obowiązujących, tj. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ustaw. W przedmiotowej sprawie, z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nie dokonano ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, tj. przesłanek określonych w art. 43 ust. 2 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.). Wskazany przepis zawiera regułę wyłączjącą kompetencje ochronne Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych jedynie w sytuacji, w której zbiór danych prowadzony przez Kościół dotyczy członków tego Kościoła. W niniejszej sprawie nie ustalono, czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych M.K. skutecznie wystąpił z Kościoła Katolickiego. Organ nie określił także jakie były podstawy prawne wystąpienia skarżącego z Kościoła Katolickiego. Powinnością organu, ustalającego stan faktyczny sprawy, było zatem dokonanie oceny dowodu w postaci oświadczenia o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego. Konieczne jest wyjaśnienie jakie warunki musi spełnić osoba występująca z Kościoła Katolickiego i szukająca w tym względzie ochrony Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Organ powinien zatem dokonać jednoznacznej oceny skuteczności oświadczenia skarżącego, celem zbadania zaistnienia przesłanek z art. 43 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych. Wyjaśnienia będzie wymagało zatem, czy ocena ta powinna zostać dokonana na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego. W świetle art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, każdy obywatel ma prawo wyboru religii i rezygnacji z jej wyznawania. Korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności (...) należeć lub nie należeć do kościołów i innych związków wyznaniowych (art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania). Rozpoznając ponownie sprawę organ jest zobowiązany ustalić stan faktyczny sprawy, tj. ocenić, czy skarżący należy do Kościoła Katolickiego, czy też z niego skutecznie wystąpił i w zależności od tych ustaleń, przy uwzględnieniu oceny prawnej, wyłożonej szczegółowo w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2056/12, podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie. W związku z powyższym, kierując się zasadą związania wykładnią dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane w oparciu o art. 152 P.p.s.a., a o zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w myśl art. 200 P.p.s.a.