II SA/Wa 751/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Janusz Walawski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi K. K. – reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] , po ponownym rozpatrzeniu sprawy renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej K. K. po zmarłym ojcu W. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające pozytywne załatwienie sprawy. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 4 pkt 13 ww. ustawy, za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Tymczasem z dokumentacji zawartej w aktach wynika, że ojciec dziecka nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu wyżej powołanej ustawy, ponieważ nigdy nie podlegał ubezpieczeniom społecznym. Prezes ZUS ustalił, że W. S. przed śmiercią pobierał rentę socjalną, jednak przepisy ustawy o rencie socjalnej nie przewidują renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po zmarłym. Powyższe wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy. Dodatkowo wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że matka małoletniej wraz z córką mieszka u rodziców. Na osobę w rodzinie przypada kwota 814,30 zł przewyższająca wysokość najniższej emerytury, która obecnie wynosi 799,18 zł. W ocenie organu dochód przypadający na osobę w rodzinie może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniej, jednakże nie można uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Z tego względu nie można uznać, że wnioskodawczyni pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2013 r. stała się przedmiotem skargi, wniesionej przez B. K.– przedstawiciela ustawowego małoletniej K. K., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zakwestionowała ustalenia organu dotyczące sytuacji materialnej rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie może zastać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie powyższych przesłanek przez zmarłego ojca dziecka, a następnie przez samo dziecko. Powołany przepis wprowadza szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, bowiem są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie zaś z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, lecz pozostawia przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Decyzja uznaniowa nie jest jednak dowolna. Ograniczona jest rygorami wymienionymi w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Jednym z niezbędnych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wymóg, aby wnioskodawca, był osobą ubezpieczoną. W sytuacji ubiegania się o rentę rodzinną w drodze wyjątku, spełnienie tego warunku odnoszone jest do osoby zmarłej. Analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że W. S. nigdy nie podlegał ubezpieczeniom emerytalno – rentowym w ZUS, czy też ubezpieczeniom rolników w KRUS. W świetle powyższego, ojciec dziecka nie mógł zostać uznany za ubezpieczonego w rozumieniu przepisu art. 4 pkt 13 powołanej ustawy. To z kolei powoduje, iż nie był on adresatem normy prawnej określonej przepisem art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno – rentowej, a mając na względzie pochodny charakter wnioskowanego świadczenia, adresatami powyższej normy nie są również pozostali po nim członkowie rodziny. Brak spełnienia przez zmarłego wymogu bycia osobą ubezpieczoną wyłącza możliwość przyznania jego córce jakiegokolwiek świadczenia w drodze wyjątku, w tym renty rodzinnej. Okoliczność ta przesądza o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków. Nie ma więc potrzeby odnoszenia się do pozostałych przesłanek z 83 ust. 1 powołanej ustawy, w szczególności podnoszonej przez skarżącą trudnej sytuacji materialnej. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.