II SA/Wa 769/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA Janusz Walawski Protokolant Monika Michnik - Misterek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi E. M., R. R. i P. R. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku 1. odrzuca skargę E. M. i P. R. 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające. R. R. w piśmie z dnia [...] grudnia 2005 r. zwrócił się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych o przesłanie mu kserokopii wyjaśnień złożonych przez [...] M. W. oraz dołączonych do tych wyjaśnień ew. dokumentów. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie stawić się osobiście w siedzibie organu i skorzystać z przysługującego mu prawa do przeglądania akt sprawy (k-131 akt adm.), w której był uczestnikiem postępowania. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, zwany dalej GIODO, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], (k-139), utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], (k-157), odmówił R. R. uwzględnienia jego wniosku w zakresie udostępnienia mu kserokopii wyjaśnień złożonych przez M. W., wskazując, że na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Brak jest natomiast obowiązku po stronie organu do sporządzania i wydawania stronie nieuwierzytelnionych kserokopii dokumentów z akt toczącej się sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 475/09, oddalił skargę R. R., stwierdzając, że art. 73 § 1 k.p.a. nie nakłada na organ obowiązku przesłania akt sprawy do miejscowości, w której mieszka strona, w celu zapoznania się przez nią z aktami sprawy. Dokonując wykładni art. 73 § 2 k.p.a., stwierdził, że przepis ten dotyczy wydania, a nie przesłania odpisów z akt sprawy, nadto, iż skarżący nie powołuje się na interes prawny, uzasadniający wydanie uwierzytelnionych odpisów. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez R. R., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 693/10 (k-159) uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 475/09 (k-92). W motywach uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że co do zasady Sąd I instancji prawidłowo przyjął, iż przepis art. 73 § 1 k.p.a. nie oznacza, że na organie spoczywa obowiązek przesłania akt sprawy do miejscowości, w której mieszka strona, aby strona tam mogła się z nimi zapoznać. Nie oznacza to jednak, że nie mogą zaistnieć sytuacje wyjątkowe, które poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z aktami postępowania, ograniczą jej czynny udział w postępowaniu. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji, dokonując wykładni art. 73 § 2 k.p.a., nie rozważył, czy R. R. wykazał, że jego żądanie wydania uwierzytelnionego odpisu jest uzasadnione ważnym interesem. W ocenie NSA taki interes można upatrywać w toczącym się postępowaniu głównym (dotyczącym naruszenia ustawy o ochronie danych przez [...] M. W.). W motywach uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że na uwadze należy mieć twierdzenie skarżącego, dotyczące braku możliwości stawienia się przez niego w siedzibie organu ze względu na odległość, wiek i jego stan zdrowia. W wytycznych Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę, Sąd I instancji winien rozważyć, czy istnieją możliwości po stronie GIODO udzielenia skarżącemu pomocy prawnej, o której mowa w art. 52 k.p.a., poprzez udostępnienie mu akt sprawy i umożliwienie sporządzenia odpisów we właściwym ze względu na jego miejsce zamieszkania organie administracji rządowej lub organie samorządu terytorialnego. Nadto stwierdził, że Sąd winien zbadać legitymację skargową skarżących E. M. i P. R., mając na uwadze, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie GIODO (wydane w postępowaniu incydentalnym), w którym organ odmówił uwzględnienia wniosku R. R. w przedmiocie udostępnienia i wydania odpisów z akt sprawy z jego skargi, dotyczącej udostępnienia jego danych osobowych. Badając legitymację skargową skarżących E. M. i P. R., Sąd winien zatem wykazać, czy i jakie prawa i obowiązki tych skarżących zostały naruszone zaskarżonym postanowieniem i czy są one wspólne dla wszystkich skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 i art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd jest związany oceną prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 693/10, ocenić należało w pierwszej kolejności, czy i jakie prawa i obowiązki E. M. i P. R. zostały naruszone zaskarżonym incydentalnym postanowieniem GIODO z dnia [...] lutego 2009 r. i czy są one wspólne dla wszystkich skarżących. W ocenie Sądu skarżący E. M. i P. R. nie posiadają w niniejszym postępowaniu legitymacji skargowej. Legitymacja skargowa oznacza formalne prawo do bycia stroną każdego postępowania sądowego. Pojęcie to ma charakter materialnoprawny i oznacza prawo do bycia stroną w konkretnym postępowaniu sądowym ze względu na jego treść. Skarga jest pismem procesowym strony, która żąda w nim dokonania przez sąd kontroli zgodności z prawem określonego działania lub zaniechania administracji publicznej, naruszających prawo lub interes prawny skarżącego. Zgodnie z art. 50 powołanej ustawy, zwanej w dalszej części p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Ustawodawca w art. 50 § 1 p.p.s.a. przyznaje więc uprawnienie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego dwu kategoriom podmiotów – każdemu, kto ma w tym interes prawny oraz RPO i organizacji społecznej, jeżeli sprawa mieści się w zakresie jej statutowej działalności i brała ona udział w postępowaniu administracyjnym. W doktrynie przyjmuje się – vide komentarz do ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod redakcją Tadeusza Wosia, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005 r., str. 214, iż legitymacja skargowa podmiotu wnoszącego skargę we własnym interesie prawnym zawierać musi w sobie dwa elementy. Skarżący musi mieć interes prawny w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem konkretnego aktu lub czynności, oparty na normach administracyjnego prawa materialnego lub procesowego, kształtujących istotę sprawy administracyjnej, w której skarga jest wnoszona i które pozwolą sądowi ocenić, czy skarga została wniesiona we własnej sprawie oraz interes prawny w doprowadzeniu zaskarżonego aktu lub czynności do stanu zgodności z obiektywnym porządkiem prawnym, czyli normami określającymi treść działania organów administracji publicznej i normami regulującymi procedurę ich podejmowania. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż E. M. i P. R. nie mają interesu prawnego w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem wydanego przez GIODO incydentalnego postanowienia w sprawie odmowy udostępnienia R. R. określonych dokumentów. Postanowienie to w żaden sposób nie dotyka, nie reguluje praw wyżej wymienionych. Okoliczność powyższa przesądza więc, że E. M. i P. R. nie posiadali w niniejszym postępowaniu legitymacji skargowej, co przesądziło o odrzuceniu ich skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Realizując wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazać należy na przepis art. 52 k.p.a. Stosownie do tego przepisu w toku postępowania organ administracji publicznej zwraca się do właściwego terenowego organu administracji rządowej lub organu samorządu terytorialnego o wezwanie osoby zamieszkałej lub przebywającej w danej gminie lub mieście do złożenia wyjaśnień lub zeznań albo do dokonania innych czynności związanych z toczącym się postępowaniem. Organ prowadzący postępowanie oznaczy zarazem okoliczności będące przedmiotem wyjaśnień lub zeznań albo czynności, jakie mają być dokonane. Powyższy przepis normuje instytucję pomocy prawnej. W ocenie Sądu, z uwagi na odległość siedziby organu od miejsca zamieszkania skarżącego R. R., jego wiek i stan zdrowia, organ winien był rozważyć zastosowanie instytucji przewidzianej w art. 52 k.p.a. (czego nie uczynił). W tym miejscu wskazać należy na wyrok NSA z 14 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 20/07 Lex 437527, w którym Sąd stwierdził, iż żądania strony, określone w przepisie art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. składają się na prawo strony wglądu do akt, szerzej – prawo strony do udostępnienia jej akt sprawy. Strona może korzystać z przewidzianych w art. 73 uprawnień albo osobiście, albo przez pełnomocnika. Akta powinny być udostępniane stronie w siedzibie urzędu organu prowadzącego postępowanie albo organu działającego w trybie pomocy prawnej (art. 52) w obecności pracownika organu. Zdaniem Sądu zaniechanie zastosowania art. 52 k.p.a., przekładające się na niemożność zapoznania się skarżącego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, narusza podstawowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 7 k.p.a. organ powinien podjąć wszelkie kroki niezbędne do załatwienia sprawy, mając na względzie m.in. słuszny interes obywatela. Stosownie zaś do art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Zaskarżone postanowienie, mocą którego odmówiono R. R. udostępnienia dokumentów z akt spawy (kserokopii wyjaśnień złożonych przez M. W. w sprawie głównej) narusza wyżej wskazane zasady postępowania. Ponownie rozpoznając sprawę, organ rozważy i oceni, czy istnieją możliwości po stronie GIODO udzielenia skarżącemu pomocy prawnej, o której mowa w art. 52 k.p.a., poprzez udostępnienie mu akt sprawy i umożliwienie sporządzenia odpisów we właściwym ze względu na jego miejsce zamieszkania organie administracji rządowej lub organie samorządu terytorialnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.