II SA/Wa 79/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Monika Michnik - Misterek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2009 r. sprawy ze skargi R.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R.C. od decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż wnioskodawca nie spełnia warunków wynikających z art. 83 powołanej ustawy, dotyczących niemożności podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Jest bowiem osobą pełnoletnią i zdolną do podjęcia zatrudnienia. Podał, że przez pojęcie wieku należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na wiek poniżej 18 roku życia lub wiek emerytalny. Wyjaśnił, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy. Ponadto podał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2005 r. R.C. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy przed 18 rokiem życia do marca 2009 r. Podkreślił również, że do dnia [...] września 2008 r. wnioskodawca był uprawniony do pobierania renty rodzinnej przyznanej na zasadach ogólnych, do której utracił prawo z chwilą osiągnięcia 25 lat. W ocenie organu, wykorzystanie przez wnioskodawcę renty przyznanej w tym trybie wyklucza możliwość ponownego jej uzyskania w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2000 r., sygn. akt II SA 1211/00 – LEX nr 53787). Dodatkowo organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do tego rodzaju świadczenia, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której R.C. zakwestionował zaskarżoną decyzję i wniósł o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skarżący podał, że orzeczeniem Sądu Rejonowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. sygn. akt [...] został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe co, w jego ocenie, jest równoważne z całkowitą niezdolnością do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie podniósł, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie ma dla sprawy znaczenia, bowiem nie potwierdza zdolności do pracy bądź jej braku i nie ma zastosowania dla celów rentowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach uznania administracyjnego. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W przedmiotowej sprawie należy podzielić stanowisko organu, że skarżący nie spełnia łącznie przesłanek wymienionych w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, omawiany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego nie dotyczą. R.C., urodzony w dniu [...], osiągnął już pełnoletność. Tym samym jest w wieku umożliwiającym zatrudnienie, będąc osobą zdolną do pracy. Z chwilą osiągnięcia 18 roku życia można bowiem, w myśl przepisów kodeksu pracy, bez ograniczeń prawnych zostać pracownikiem zatrudnionym w celach zarobkowych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r., sygn. akt II SA 2840/00 (Lex nr 54535) wskazał, że "(...) każdy rodzaj świadczenia w drodze wyjątku może być przyznany tylko osobom niezdolnym do aktywności zawodowej z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy (...). W przepisie tym wiek oznacza pełnoletność do osiągnięcia wieku emerytalnego bez możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się, w przeciwieństwie do renty rodzinnej przyznawanej w normalnym trybie na podstawie art. 68 tej ustawy". Kontynuowanie przez skarżącego nauki również nie pozwala na obejście rygorystycznie sformułowanego przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, który służy zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Ze względu na wyjątkowość świadczenia osoba pełnoletnia nie może mu podlegać nawet, jeśli pobiera naukę, tym bardziej, że w Polsce obecnie istnieje wiele możliwości kontynuowania nauki dla osób pracujących. Inaczej mówiąc, przesłanką przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest niemożność podjęcia pracy ze względu na wiek, a nie naukę. Dotyczy to także studentów lub uczniów, którzy otrzymywali rentę rodzinną po zmarłym rodzicu do ukończenia 25-go roku życia, ale nadal się uczą. Takim osobom także nie może być przyznane wskazane powyżej świadczenie. Jednocześnie podkreślić należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2005 r., stwierdzającym u skarżącego jedynie częściową niezdolność do pracy, od którego nie wnosił on sprzeciwu, a zatem ostatecznego. Tak więc, wskazanie przez skarżącego, że orzeczenie o niepełnosprawności jest równoważne z całkowitą niezdolnością do pracy nie może w niniejszej sprawie odnieść skutku. Reasumując, skoro w sytuacji R.C. przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach jest to okoliczność eliminująca skarżącego z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 697/05). Organ słusznie zatem przyjął, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że już sam fakt wykorzystania renty rodzinnej w trybie zwykłym wyklucza możliwość ponownego jej uzyskania w drodze wyjątku na podstawie art. 83 wskazanej powyżej ustawy o emeryturach i rentach. Kwestia zaś trudnej sytuacji materialnej nie wystarcza do przyznania świadczenia w trybie wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.