II SA/Wa 79/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Janusz Walawski, Protokolant ref. staż. Eliza Kusy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. L. z dnia [...] lipca 2011 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełni następujące warunki ; - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednej z nich powoduje nieprzyznanie świadczenia. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 50 lat życia Z. L. posiada udowodniony okres ubezpieczenia 17 lat 2 miesiące i 2 dni, który jest nieadekwatny do wieku ww. Organ podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem, świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest osobom, których dotychczasowy okres ubezpieczenia jest adekwatny do wieku pracownika, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do ubezpieczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. W okresie od [...] listopada 1999 r. do [...] września 2006 r. nie został udokumentowany żaden okres składkowy. Ponadto organ podkreślił, że w jego ocenie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy, ponieważ w wymienionych przerwach Z. L. był zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u ww. ustalona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r., od dnia [...] sierpnia 2007 r. Ponadto z uzasadnienia wniosku wynika, że Z. L. w wyżej wymienionych okresie podejmował zatrudnienie "na czarno" bez ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym, że nie może stanowić ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i podał, że jego stan zdrowia znacznie się pogorszył, co wyklucza, jego aktywność zawodową, niejednokrotnie musi prosić o pomoc osobę trzecią w zwykłych czynnościach dnia codziennego. Wskazał, że przebył [...]. Stwierdzono u niego [...]. Gdy był zdrowy poszukiwał zatrudnienia, ale wobec tego, że nie mógł znaleźć stałej pracy, podejmował prace dorywcze, gdzie pracodawcy go nie rejestrowali i nie odprowadzali składek na ubezpieczenie społeczne. W ramach działalności w Ochotniczej Straży Pożarnej wielokrotnie ratując życie i zdrowie innych, sam narażał się na liczne zagrożenia. Obecnie jest na utrzymaniu swojej żony, która otrzymuje wynagrodzenie 1094,83 zł. Mają dwójkę dzieci, córka A. jest niepełnoletnia i uczęszcza do gimnazjum, druga córka M. pracuje i zarabia 561,69 zł. Wskazał, iż podstawowe wydatki to: bilet miesięczny córki 62 zł, wywóz nieczystości 40 zł, gaz 50 zł, prąd 110 zł, woda 125 zł, leki ponad 315 zł, spłata zaciągniętego kredytu 415 zł. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] września 2011 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację. Podkreślił, że na przestrzeni 46 lat życia – na dzień ustania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji ww. udokumentował, okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 17 lat, 2 miesiące i 2 dni, które są nieadekwatne do jego wieku. Ponadto z akt sprawy wynika, że orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2011 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że Z. L. jest trwale, całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia [...] sierpnia 2007 r., a w 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, tj. od dnia [...] sierpnia 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2007 r. zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentował tylko 2 lata, 7 miesięcy i 1 dzień. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...] lutego 2008 r. wynika, że Z. L. od dnia [...] grudnia 1999 r. do dnia [...] września 2006 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Organ dodał jednocześnie, że po dokładnym przeanalizowaniu sprawy, nie można uznać za szczególną okoliczność faktu zarejestrowania skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi, ani nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu zatrudnienia. Przypomniał również, że praca na czarno bez opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, nie może być uznana za szczególną okoliczność. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. L. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. Zarzucił, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, art. 6, 7, 77 i 80 kpa, ponadto art. 75 § 1, 77 i art. 78 § 1 kpa, art. 15, 81 oraz art. 10 § 1 kpa, a również art. 107 § 3 kpa. Podkreślił, że jego okres składkowy i nieskładkowy niewiele odbiega od wymaganego ustawowo. Wskazał, że nie mógł znaleźć pracy stałej i dlatego podejmował zatrudnienie "na czarno", a brak opłacania składek przez pracodawcę nie powinien obciążać pracownika. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że Z. L. orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] sierpnia 2007 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 17 lat 2 miesiące i 2 dni i słusznie organ uznał, że jest on nieadekwatny do wieku skarżącego W okresie od [...] listopada 1999 r. do [...] września 2006 r. nie został udowodniony jakikolwiek okres związany z opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Jak wskazano wyżej data powstania całkowitej niezdolności do pracy została ustalona przez komisję lekarską ZUS na dzień [...] sierpnia 2007 r. Na podstawie zebranego materiału dowodowego słusznie organ wskazał, iż skarżący spełnia trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jest ubezpieczony, nie może podjąć pracy z uwagi na orzeczoną całkowitą niezdolność i nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty konieczny warunek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu, brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącego. Również nie można pominąć okoliczności, że kiedy skarżący był zdrowy i zdolny do pracy wykonywał ją bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, co pociągnęło za sobą niekorzystne dla nie niego skutki prawne. Natomiast sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.