II SA/Wa 801/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Beata Gibzińska po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi R.B. na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia odmówić przyznania R.B. prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 801/17 oddalił skargę R.B. na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia. Skarżący po otrzymaniu odpisu nieprawomocnego orzeczenia wraz z uzasadnieniem złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W związku z powyższym, w wykonaniu zarządzenia z dnia 3 lipca 2018 r. przesłano skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 31 lipca 2018 r. skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie służbowe (komunalne), bez prawa własności o powierzchni 39 m2 oraz garaż (użytkowanie wieczyste) w [...] o wartości około 20.000 zł. Do przedmiotów wartościowych zaliczył broń myśliwską o wartości około 20.000 zł i samochód osobowy marki [...] o wartości około 30.000 zł. Wskazał na liczne zobowiązania finansowe: z tytułu pożyczek – około 7.000 zł, z tytułu zaległego podatku – około 10.000 zł oraz wobec ZER MSWiA – około 50.000 zł. Podał, że otrzymuje emeryturę w kwocie 6.700 zł, a ponadto otrzymuje wynagrodzenie (etat akademicki) w wysokości 3.700 zł oraz uzyskuje dochody z tytułu wykładów (nieetatowe, inne) w kwocie około 3.500 zł, co stanowi łącznie 13.900 zł. Do zobowiązań i stałych wydatków zaliczył: opłaty czynszowo/mieszkaniowe – około 1.200 zł, media – około 250 zł, pożyczki – 1.500 zł, leczenie – około 400 zł, alimenty – około 1.000 zł koszty dojazdów do pracy (m.in. R.) – około 3.000 zł oraz opłata za parkowanie samochodu – około 300 zł. Mając powyższe na względzie zważono, co następuje: Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie skarżący, stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W myśl zaś art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się zatem do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego należy stwierdzić, że brak jest przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku w tej części. Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy występując na drogę postępowania sądowego powinien natomiast mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinien uprawdopodobnić, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. W rozpoznawanej sprawie w złożonym wniosku R.B. nie wykazał, że jest osobą ubogą, którą stać na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb mieszkaniowo-bytowych. Nie budzą wątpliwości okoliczności, że skarżący posiada stałe dochody z tytułu: emerytury w wysokości 6.700 zł oraz wynagrodzenia za pracę (etat akademicki) w kwocie 3.700 zł. Ponadto, z oświadczenia skarżącego wynika, że uzyskuje on dochód z wykładów nieetatowych w wysokości około 3.500 zł. Należy ponadto zauważyć, że skarżący posiada mieszkanie służbowe komunalne, garaż, a także broń myśliwską i samochód osobowy. W świetle powyższego nie można uznać, że R.B. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego. Jak wskazano, instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Nie można zatem przyjąć, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Skarżący wskazuje na liczne zobowiązania z tytułu pożyczek. Należy zauważyć, że fakt spłaty pożyczek nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Sama okoliczność spłacania przez skarżącego pożyczek i innych zobowiązań finansowych nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu, pożyczek) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z przedstawionych okoliczności obrazujących sytuację materialną skarżącego wynika, że uzyskiwane dochody znacznie przewyższają ponoszone niezbędne wydatki. Po odjęciu od wysokości uzyskiwanych dochodów, kwoty podanych comiesięcznych, niezbędnych wydatków (a zatem nie uwzględniając rat pożyczek), pozostaje mu kwota około 7.750 zł. Nawet zatem po uwzględnieniu niezbędnych wydatków kwota ta gwarantuje zaoszczędzenie środków na dodatkowe, inne cele, takie jak np. wydatki na pełnomocnika z wyboru. Stwierdzić zatem należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bezdomnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 262 i art. 239 § 1 pkt 1 lit. d oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.