II SA/Wa 805/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Joanna Kube, Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2008 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił T. Z. przyznania renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Prezes Rady Ministrów może przyznać świadczenie specjalne, w formie emerytury lub renty w szczególnie uzasadnionych przypadkach i w wysokości innej niż określone w ustawie oraz, że decyzja ta ma charakter uznaniowy. Organ wskazał również, że przy rozpatrywaniu wniosków o jej przyznanie brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia, bowiem może ono być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter. Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia, organ podał, że okoliczności wynikające z wniosku T. Z. i z nadesłanych dokumentów nie dają podstaw po przyznania tego świadczenia. W dniu 15 marca 2008 r. T. Z. wystąpiła do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i wskazała, że chciałaby odejść na emeryturę specjalną z powodu ciężkich warunków zdrowotnych panujących w jej rodzinie. Od 18 lat opiekuje się bowiem nieuleczalnie chorym mężem, który posiada I grupę inwalidzką i jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Podała również, że pomimo legitymowania się 33 letnim stażem pracy, w tym 16 letnim jako nauczyciel religii, nie nabyła prawa do przejścia na emeryturę, zgodnie z Kartą Nauczyciela. Wskazała ponadto, że renta męża wynosi zaledwie 900 zł, a rodzina zadłużona jest z uwagi na spłacanie kredytu na dokończenie budowy domu. Prezes Rady Ministrów decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2008 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] lutego 2008 r. W obszernym uzasadnieniu decyzji, oprócz argumentów już powołanych w decyzji wcześniejszej, organ powołał się na art. 82 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wskazał, że przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z tym każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności, mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Organ podał, że wnioskodawczyni pracowała i pracuje nieprzerwanie od lipca 1975 r., w tym od września 1992 r. jako nauczyciel. Mąż zainteresowanej pracował z przerwami od września 1962 r. do lutego 1998 r. W roku 1995 Obwodowa Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczyła męża zainteresowanej do III grupy inwalidów, a w 1998 r. lekarz orzecznik ZUS uznał go za częściowo niezdolnego do pracy, okresowo do 31 listopada 2000 r. Następnie [...] listopada 2000 r. został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji, okresowo do 30 listopada 2003 r., później do 31 stycznia 2006 r., a orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] października 2005 r. został on uznany za osobę trwale i całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji. Prezes Rady Ministrów wskazał, że zainteresowana posiada własny dochód oraz, że ma zapewnione warunki lokalowe. Miesięczne uposażenie T. Z. wynosi [...] zł netto, syn D. otrzymuje świadczenie z tytułu pełnienia zastępczej służby wojskowej w Komendzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w W. w kwocie [...] zł. Renta zaś J. Z. wraz z dodatkami wynosi [...] zł. Łączny zatem dochód w rodzinie wynosi 3714,66 zł, co powoduje, że dochód na osobę wynosi 1238,22 zł i przekracza kryterium ustawowe. Odnosząc się zaś do choroby męża zainteresowanej i jej chęcią opieki nad nim, organ uznał, że okoliczność ta nie może być przesłanką do przyznania świadczenia specjalnego. Świadczenia specjalne, przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie są bowiem świadczeniami zastępczymi w przypadku, gdy wnioskodawczyni nie nabyła jeszcze praw emerytalnych, bądź gdy uważa, że renta opiekuńcza będzie zbyt niska. Jeśli zaś chodzi o obowiązek spłaty kredytu zaciągniętego na dokończenie budowy domu to zdaniem organu, okoliczność ta nie może być brana pod uwagę, gdyż jest konsekwencją świadomego działania kredytobiorcy. Reasumując organ uznał, że z zebranego materiału dowodowego, w tym z informacji nadesłanych z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy w Ł., nie wynika, ażeby spełnione zostały przez zainteresowaną przesłanki uzasadniające przyznanie tego świadczenia, a więc żeby w sprawie występowały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie T. Z. prawa do renty specjalnej. Organ wskazał ponadto, że wnioskodawczyni nie udokumentowała żadnych zasług, które umożliwiłyby przyznanie jej tego świadczenia. Sam fakt bowiem wykonywania obowiązków nauczyciela nie może być utożsamiany z uzyskiwaniem szczególnych osiągnięć, tj. takich, które wyróżniają się na tle innych osób wykonujących ten zawód. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. Z. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i ponowiła argumenty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodała również, że syn zarejestrowany jest obecnie jako osoba bezrobotna i pobiera zasiłek w wysokości 395 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała również, że syn nie będzie mógł wykonywać opieki nad ojcem, bowiem z uwagi na brak miejsc pracy w okolicach miejsca zamieszkania zmuszony będzie do wykonywania zatrudnienia w W., tj w odległości około 100 km od miejsca zamieszkania. Odnosząc się zaś do rozważań organu odnośnie zaciągniętego kredytu skarżąca podała, że dotychczasowe warunki mieszkaniowe były nieodpowiednie dla czteroosobowej rodziny. Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. W ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gwarantowanego na ten cel ze składek ubezpieczeniowych - przyszłych świadczeniobiorców - przewidziano w przepisie art. 82 ust. 1 regulacją szczególną. Pozwala ona na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach emerytury lub renty na warunkach i wysokości innej niż określone w ustawie. Decyzje wydawane na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy, z uwagi na nieokreśloność przesłanki "szczególnie uzasadniony przypadek", uznać należy za typowy przykład decyzji uznaniowych. Nie oznacza to oczywiście przyzwolenia na dowolne, arbitralne rozstrzygnięcie organu, który przy podejmowaniu decyzji w tym względzie zobowiązany jest kierować się zasadami procedury administracyjnej. Konieczne jest w takich sprawach odwołanie się do istniejącej praktyki orzeczniczej Prezesa Rady Ministrów, a także praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych. Tak więc utrwaloną zasadą w takich sprawach jest, że osoba, która ubiega się o świadczenie w trybie art. 82 ust. 1 ustawy, powinna wylegitymować się przede wszystkim wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej (vide np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., II SA/Wa 1954/04, LEX 171678). "Szczególnie uzasadniony przypadek" może być też następstwem nadzwyczajnych, tragicznych zdarzeń losowych. Co prawda istotna jest także sytuacja materialna wnioskodawcy, ale trudna sytuacja materialna sama w sobie nie pozwala przyznać świadczenia specjalnego. Konieczne jest bowiem jednoczesne wystąpienie drugiej z przesłanek jego przyznania, tj. szczególnych zasług w określonej dziedzinie, ewentualnie szczególnych zdarzeń losowych. Wskazać należy, że taka wykładnia art. 82 ust. 1 ustawy stosowana jest nie tylko przez sądy administracyjne, ale potwierdzona też została orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 17 października 2006 r. (sygn. akt P 38/05). Dodać należy również, że świadczenia przewidziane w ww. przepisie są świadczeniami specjalnymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie mają przy tym charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Analizując niniejszą sprawę z punktu widzenia wskazanych wyżej przesłanek podnosić należy, że Prezes Rady Ministrów trafnie stwierdził, iż nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego. Ocena tej okoliczności należy do organu, który dokonuje jej w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przy czym nie wystarczy subiektywne odczucie osoby zainteresowanej o zaistnieniu szczególnego przypadku, gdyż organ jest obowiązany kierować się kryteriami obiektywnymi. Zasadnie organ uznał, że skarżąca nie udokumentowała żadnych zasług, które umożliwiłyby przyznanie jej tego świadczenia. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem organu, że sam fakt wykonywania obowiązków nauczyciela nie może być utożsamiany z uzyskiwaniem szczególnych osiągnięć, tj. takich, które wyróżniają się na tle innych osób wykonujących ten zawód. Przyznanie bowiem wnioskowanego świadczenia w takich przypadkach jak sytuacja skarżącej, prowadziłoby do wniosku, że prawo do tego świadczenia miałyby wszystkie osoby wykonujące ten zawód. Nie jest też szczególnym zdarzeniem losowym, uprawniającym do takiego świadczenia, choroba męża skarżącej i jej chęć bezpośredniej opieki nad nim. Niewątpliwie takie postępowanie jest godne pochwały, jednakże pamiętać należy, że świadczenie specjalne, przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie jest świadczeniem zastępczym w przypadku, gdy wnioskodawczyni nie nabyła jeszcze praw emerytalnych, bądź gdy uważa, że renta opiekuńcza będzie zbyt niska. Ponadto zgodnie z przepisem art. 82 powołanej ustawy świadczenie to może być przyznawane w sytuacji zaistnienia nadzwyczajnych, szczególnych zdarzeń losowych. Również co do tego warunku zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że skarżąca nie wykazała zaistnienia takich szczególnych okoliczności losowych. Wskazać należy, że brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie może być ona jedyną przesłanką, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca ma zapewnione warunki lokalowe, a dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 1238,22 zł i przekracza kryterium ustawowe. Dodać należy, że wniosek skarżącej został rozpatrzony wnikliwie z uwzględnieniem dokumentów przez nią złożonych, jak również dokumentów zebranych z inicjatywy organu a dotyczących jej warunków socjalno-bytowych, w tym uzyskanych z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. W ocenie Sądu organ dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w uzasadnieniu decyzji dokonał szczegółowej analizy sytuacji skarżącej i okoliczności, jakie są konieczne do przyznania tego świadczenia, które jednak zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły. Ponadto uzasadnienie decyzji było spójne i logiczne, a zarzuty skarżącej dotyczyły w istocie tak naprawdę ocen dokonanych przez organ. Skoro zatem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).