II SA/Wa 806/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA - Bronisław Szydło (spr.),, - Janusz Walawski, Protokolant - Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2007 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lutego 2007 r. nr [...] odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, dla małoletnich dzieci: E. i M. M., po ich zmarłym ojcu. W uzasadnieniu organ podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie przesłanki określone w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), a mianowicie jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zmarły w wieku [...] lat ojciec dzieci posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat 7 miesięcy i 26 dni. Ponadto w latach 1993-1996 wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu, zaś od marca 2001 r. do czasu zgonu w kwietniu 2006 r., nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Prezes ZUS podał, że w tym czasie nie była wobec ubezpieczonego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wymienionego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. W ocenie organu w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, na skutek których ojciec małoletnich dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Za okoliczność taką organ nie uznał wskazywanej przez M. M. choroby alkoholowej, bowiem w jego ocenie zmarły ojciec dzieci negatywnych skutków alkoholizmu mógł uniknąć w drodze skutecznego leczenia odwykowego. Natomiast podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca opisała trudną sytuację materialną rodziny. Skarżąca nie zgodziła się z oceną organu w zakresie spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności. Ponownie wskazała, że przyczyną długotrwałego braku pracy przed śmiercią męża była nieleczona choroba alkoholowa. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje stanowisko faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Skarga oceniania pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Jak wskazano powyżej jedną z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przed dniem śmierci ojca małoletnich dzieci, tj. przed [...] kwietnia 2007 r. przez ponad 5 lat nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dzieci uprawnień do świadczenia ustawowego. W czasie niewykonywania zatrudnienia R. M. nie był uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd Prezesa ZUS, że okoliczności szczególnej nie stanowi alkoholizm R. M. Stanowisko to jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych, w świetle którego nieleczona choroba alkoholowa nie jest uznawana za okoliczność usprawiedliwiającą przerwy w zatrudnieniu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1544/06). Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 grudnia 2000 r. sygn. akt II SA 1936/00 (Lex nr 51005), wprost stwierdził, że skutków alkoholizmu nie można uznać za okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową. Poprzez podjęcie leczenia wymieniony miał możliwość przezwyciężenia skutków zdarzenia, które doprowadziło do tego, że nie wykonywał pracy i nie odprowadzał składek, jednakże nie podjął żadnych działań w tym kierunku. Twierdzenia skarżącej, iż w przypadku jej zmarłego męża alkoholizm należy uznać za okoliczność szczególną niemożliwą do przezwyciężenia, nie zasługują na uwzględnienie. W świetle powyższego, niezależnie od zrozumienia dla trudnej sytuacji życiowej rodziny, ustalenia organu, co do braku spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności należy uznać za prawidłowe. W myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stwierdzić należy, iż brak szczególnych okoliczności przesądza o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.