II SA/Wa 82/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska WSA Anna Mierzejewska (spr.) Protokolant: Małgorzata Łukasiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2005 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. C. z dnia [...] lipca 2004 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz. U . z 2004 r. Nr39, poz. 353 z późn. zm./, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art.83 w/w ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: * wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, * nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, * nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 53 lat życia A. C. posiada udowodniony okres ubezpieczenia 20 lat i 8 miesięcy, który jest krótki w stosunku do wieku, aby uzasadniał pozytywne załatwienie wniosku, renta jest bowiem świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z opłacaniem składek na to ubezpieczenie. W 10-leciu przypadającym na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat, udowodnił tylko 3 lata i 21 dni. W latach 1974-1978, oraz 1992-1995 wystąpiły przerwy w wykonywaniu pracy. Ostatecznie pracę przestał wykonywać w grudniu 2000 r. i do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w lutym 2004 r. tj. przez ponad trzy lata nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe Ponadto podkreślił, że w jego ocenie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenia przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, ponieważ w wymienionych przerwach A. C. był zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym, że nie może stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i podał, że w okresie od 1974 do 1978 r. przerwa w świadczeniu pracy powstała w wyniku wypadku przy pracy - po wypadku otrzymał III grupę inwalidzką i przebywał na rencie do dnia [...].01 1978 r.- a okoliczność ta nie została uwzględniona przez organ przy podjęciu decyzji. Ponadto podkreślił, że w okresie 2001 do 2004 r., o jakim mowa w decyzji , jako okresie pozostawania bez zatrudnienia, do dnia [...] stycznia 2002 r. był zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy w P. Podaje, że od dnia [...] stycznia 2002 r. pojawiła się jego niezdolność do pracy. Od dnia [...] stycznia 2002 r. do dnia [...] lutego 2002 r. leżał w szpitalu, ponownie przebywał w szpitalu od dnia [...] lutego 2002 r. do dnia [...] kwietnia 2002 r. w Centrum [...], a następnie w okresie od dnia [...] października 2002 r. do dnia [...] listopada 2002 r. Od dnia [...] stycznia 2002 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. zaliczył jego przypadek do znacznego stopnia niepełnosprawności. W konsekwencji zakwestionował uzasadnienie Decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co do faktu, że jego niezdolność do pracy powstała w lutym 2004 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodał jednocześnie, że po dokładnym przeanalizowaniu sprawy, nie można uznać za szczególną okoliczność faktu zarejestrowania skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi, ani nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu zatrudnienia. Ponadto organ wyjaśnił, że orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2002 r., nie może stanowić podstawy do wydania decyzji w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. C. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r., oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. W uzupełnieniu skargi podkreślił, że jego sprawa, nie została dokładnie przeanalizowana ponieważ: * kwestia przerw w wykonywaniu zatrudnienia, oraz stażu ubezpieczeniowego skarżącego nie została dokładnie wyjaśniona przez Prezesa ZUS, * szczególne okoliczności uniemożliwiające wypracowanie prawa do renty na zasadach ogólnych nie zostały dokładnie przeanalizowane, * decyzja Prezesa ZUS nie jest należycie uzasadniona. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 13§ 2 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz 1269/, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty- nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że A. C. ur. [...] listopada 1950 r., jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji okresowo do maja 2006 r., z [...] kończyn, po przebytym w październiku 2002 r. [...], w styczniu 2002 r. operowany z powodu [...]. Również bezsporne jest, że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy. Całkowita niezdolność do pracy decyzją lekarza orzecznika ZUS została orzeczona w dniu [...] maja 2004 r. Zgodnie z art. 14 ust 2 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie tj. [...]. 02. 2004 r. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę o szczególnych okolicznościach dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidło prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia. Sytuacje niezależne od jego woli spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami. Jedną z nich noże być choroba. Zwrócić należy uwagę, że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołał się jedynie na okres ubezpieczenia wynoszący 20 lat i 8 miesięcy, uznając go za niewystarczający w stosunku do wieku starającego się o przyznanie świadczenia, a ponadto, że został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy dopiero po upływie 3 lat, 2 miesięcy i 6 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego. W żadnym stopniu natomiast organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych i potwierdzonych orzeczeniami lekarskimi i wypisami ze szpitali . Mianowicie nie uwzględnił i nie dokonał żadnej analizy wywodzącej się z faktu, że A. C. leczył się i był hospitalizowany. W okresie od [...] stycznia do [...] lutego 2002 r. przebywał na oddziale [...], gdzie był poddany operacji [...]. W okresie od [...] lutego do [...] kwietnia 2002 r. przebywał w Centrum [...] gdzie był poddawany zabiegom [...]. W okresie od [...] października do [...] listopada 2002 r. przebywał w Instytucie [...] z rozpoznaniem [...]. Charakter stwierdzonych u skarżącego chorób, które nie pojawiły z dnia na dzień, a zapewne dawały objawy wcześniej, mogły zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy, mimo, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS nastąpiło dopiero w maju 2004 r. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu , że orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2002 r. / ustalające, że niepełnosprawność datuje się od [...] 01 2002 r./, nie może stanowić podstawy do wydania decyzji w sprawie , to niewątpliwie powinno być brane pod uwagę przy ocenie czy nie zachodzą szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto zgodnie z treścią art. 14 ust 4 w/w ustawy nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy sprawuje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z treścią pkt 1 ust 5 § 14 powoływanej ustawy nadzór obejmuje kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników, a pkt 3 daje prawo przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez lekarza orzecznika, jeżeli w wyniku kontroli, o której mowa w pkt 1, zostanie stwierdzony brak zgodności orzeczenia ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy. W ocenie Sądu wobec przytoczonych wyżej okoliczności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dla realizacji zasady dochodzenia do prawdy materialnej /art. 7 kpa/ powinien skorzystać z uprawnień nadzorczych zapisanych w art. 14 ustawy. Od stycznia 2001 roku do [...] stycznia 2002 r., skarżący był zarejestrowany w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku. Słusznie organ podaje, że okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi ani okresami nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy, jednak organ nie wskazał aby na tę okoliczność przeprowadził jakiekolwiek ustalenia. Niewątpliwie okoliczności te powinny być zbadane i wyjaśnione. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej /art. 7 kpa/, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz załatwienia sprawy. Ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy /art. 77 § 1 i 80 kpa/ oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej nie zostały zachowane te wszystkie reguły postępowania w stopniu mogącym mieć istotny na wynik sprawy. Przede wszystkim w kontekście całości materiałów postępowania konfrontowanych z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacjami o stanie zdrowia skarżącego, w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia, czy choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez niego pracy od stycznia 2001 r., aż do złożenia wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku. Ponadto nie ustalono w sposób niewątpliwy i jednoznaczny czy w latach 1974-1978 wystąpiły przerwy w wykonywaniu pracy przez skarżącego. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogą mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust 1 w/w ustawy nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem okoliczności te nie mają w sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast o wykazanie istnienia, bądź braku przesłanek - szczególnych okoliczności nienabycia prawa do renty na ogólnych zasadach i braku niezbędnych środków utrzymania Reasumując, w świetle powyższych rozważań jako dowolne należy potraktować ustalenia faktyczne dokonane przez organ. Wprawdzie znajdują one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77§ 1 , oraz 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze na zasadzie art. 145§ 1 pkt 1c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.