II SA/Wa 83/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Joanna Kube Asesor WSA Jacek Fronczyk Protokolant Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2006 r. sprawy ze skargi A. M. przedstawicielki ustawowej K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] września 2005 r., odmawiającą przyznania A. M. przedstawicielce ustawowej małoletniej K. M. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania stwierdzono, iż nie została spełniona jedna z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których ojciec skarżącej - D. M. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Organ podniósł, iż za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Tymczasem z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż ubezpieczony w okresie od [...] stycznia 2002 r. do [...] grudnia 2003 r. udowodnił okres składkowy w liczbie 1 roku, [...] miesięcy i [...] dni, na które składają się okres służby wojskowej odbytej w okresie od [...] stycznia 2002 r. do [...] grudnia 2002 r. oraz okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] grudnia 2002 r. do [...] grudnia 2003 r. Jednocześnie organ wskazał, że nie stanowi szczególnej okoliczności, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty na podstawie ustawy fakt, iż ojciec dziecka w okresie od ustania pobierania zasiłku dla bezrobotnych w grudniu 2003 r. do zgonu w dniu [...] 2005 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Ponadto organ podniósł, iż trudne warunki bytowe nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. M. wskazała, iż spełnione zostały przesłanki do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Podniosła, iż mąż jej zgłaszał się regularnie do Powiatowego Urzędu Pracy, w którym jednakże nie otrzymał żadnej propozycji pracy. Ponadto, mąż na własną rękę szukał pracy ale bezskutecznie. Jednocześnie przedstawiła okresy pracy męża i zwróciła uwagę na jego młody wiek w chwili śmierci, co przesądza o niemożności uzyskania jakiegokolwiek świadczenia na podstawie ustawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż mąż skarżącej nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczeń. Jednocześnie, z akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby nieuzyskanie tego świadczenia spowodowane było zaistnieniem okoliczności o charakterze szczególnym Przez okoliczności takie rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które pomimo zamiaru i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu, sama trudna sytuacja na rynku pracy nie może zostać uznana za szczególną okoliczność uzasadniającą przyznanie powyższego świadczenia. Podobnie za taką szczególną okoliczność nie może zostać uznany, sam fakt rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy, o ile stanowi jedyną formę aktywności zawodowej, zaś ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby D. M. podejmował inne próby znalezienia pracy. Pozostałe argumenty podnoszone w skardze, a dotyczące sytuacji materialnej skarżącej i choroby córki, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku Wskazać ponadto należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżone decyzje przestrzegał wymogów procedury administracyjnej, do czego był zobowiązany zgodnie z postanowieniami art. 124 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności zastosował zasadę dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmował kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, należycie i wyczerpująco informował stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa), w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.