II SA/Wa 834/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, WSA Stanisław Marek Pietras, Protokolant Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2009 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] odmawiającą przyznania J. B. renty rodzinnej w drodze wyjątku. Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: Wnioskiem z dnia 20 października 2008 r. J. B. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) o przyznanie jej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu [...] 1995 r. byłym mężu H. B. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] marca 2009 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił J. B. przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podniósł, że aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku, wszystkie przesłanki wymienione w powyższym przepisie muszą być spełnione łącznie. Wnioskodawczyni natomiast nie osiągnęła wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat, jak też nie posiada orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Zatem może podjąć pracę lub inną działalność objętą ubezpieczeniem społecznym w celu zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją odwołująca się podniosła, iż ubiega się o rentę po zmarłym mężu, z którym pomimo rozwodu pozostawała w nieformalnym związku. W czasie odbywania kary pozbawienia wolności H. B. świadczył pracę zarobkową i opłacał alimenty na dzieci. Po śmierci męża wnioskodawczyni znalazła się w niedostatku i była zmuszona samotnie wychowywać dwójkę dzieci. Obecny stan zdrowia oraz wiek ([...] lat) nie pozwala jej na podjecie pracy zarobkowej. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku odwoławczego, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż wnioskodawczyni nie należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania reny rodzinnej. Za członków rodziny, pozostałych po ubezpieczonym, uważa się bowiem członków rodziny wymienionych w art. 67 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, m.in. wdowę i wdowca, a także – w myśl art. 70 ust. 3 tej ustawy – małżonkę rozwiedzioną, która do dnia śmierci nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej ale miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony, ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Z akt rentowych natomiast wynika, iż wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z dnia [...] czerwca 1984 r. orzeczono rozwiązanie związku małżeńskiego. Wobec tego, wnioskodawczyni nie jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, o którym mowa w art. 83 powołanej ustawy. Ponadto, renta rodzinna w drodze wyjątku nie może zostać przyznana, albowiem odwołująca się nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz nie osiągnęła wieku emerytalnego. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2007 r. J. B. nie została uznana za niezdolną do pracy. Natomiast nadesłane przez nią orzeczenie o stopniu niepełnosprawność z dnia [...] stycznia 2009 r. wydane przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w E. nie służy do celów rentowych. Nie spełnia zatem wymaganego warunku uniemożliwiającego podjecie zatrudnienia, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2009 r. została przez J. B. zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o wydanie korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia, wymieniona podniosła, że rozwiodła się z mężem w 1984 r. tylko z tego względu, iż posiadając status samotnej matki łatwiej jej było wychowywać dzieci. W tym czasie jej mąż odbywał karę pozbawienia wolności. Niemniej jednak, do śmierci byłego męża skarżąca pozostawała z nim w stałym związku. Obecne skarżąca w wieku [...] lat posiada stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności i zważywszy na ograniczony rynek pracy w miejscu zamieszkiwania nie jest w stanie pozyskać zatrudnienia. Pozostając bez środków do życia jest zmuszona ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Jedna z powyższych przesłanek stanowi, iż ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Brak którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy wyklucza zaś możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie spełnia powyższego warunku. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek, który jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Należy stwierdzić, że skarżąca urodzona w dniu [...] nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego 60 lat dla kobiet. Z treści orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2007 r. nie wynika także, aby skarżąca była niezdolna do pracy. Podkreślić należy, że Prezes ZUS jest związany powyższym orzeczeniem, albowiem jest ono ostateczne w toku instancyjnym. Sąd nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i komisji lekarskich ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżąca może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Brak spełnienia przez skarżącą przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza możliwość przyznania jej jakiegokolwiek świadczenia w drodze wyjątku, w tym renty z tytułu niezdolności do pracy, czy renty rodzinnej. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków (przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 711/07). Nie ma więc potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu, w szczególności podnoszonej przez skarżącą trudnej sytuacji materialnej. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.