II SA/Wa 844/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak, Eugeniusz Wasilewski, , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi M. R. – reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego B. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę; 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. B. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku B. R., przedstawiciela ustawowego małoletniego M. R., o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku małoletniemu M. R. po zmarłym ojcu J. B. postanowił, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2012 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku, po zmarłym J. B. małoletniemu synowi M. R.. W uzasadnieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Prezes ZUS uznał, po stronie ojca małoletniego M. R. nie wystąpiły szczególne okoliczności. W tym zakresie organ wskazał, że w przypadku ojca małoletniego M. R. w ostatnim 10-leciu zamiast wymaganych 5 lat ubezpieczenia (okresów składkowych i nieskładkowych), udowodniono jedynie 1 rok, 9 miesięcy i 7 dni. Ponadto z przedłożonej dokumentacji wynika, iż ojciec dziecka w okresach od [...] listopada 1989 r. do [...] września 1991 r., a także od [...] lutego 1996 r. do [...] stycznia 1998 r. oraz od [...] lipca 1999 r. do [...] czerwca 2009 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Prezes ZUS podkreślił również, że we wskazanych okresach nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem przyczyną braku nabycia uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Za okoliczność taką organ nie uznał również wskazywaną przez B. R. chorobę [...] ojca M. R. i wywołane przez tę chorobę przerwy w ubezpieczeniu. W tej części uzasadnienia decyzji organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wedle którego za szczególną okoliczność nie może być uznany długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji, a zwłaszcza spowodowany [...]. W końcowej części uzasadnienia decyzji organ wyjaśnił również, że podejmowanie w okresach przerw w ubezpieczeniu przez ojca dziecka pracy za granicą stanowiło jego świadomy wybór, a dokonanie takiego wyboru wiązało się z utratą stosownego okresu składkowego. Natomiast podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. W skardze na powyższą ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. R. wniosła o jej uchylenie. Wystąpiła również o uchylenie decyzji poprzedzającej z dnia [...] grudnia 2012 r. Skarżąca nie zgodziła się z oceną organu w zakresie spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności i uznała ją za krzywdzącą przede wszystkim z uwagi na sytuację materialną, w której znalazła się z synem po śmierci ojca dziecka. Podtrzymała stwierdzenie, wyrażane w toku postępowania administracyjnego, że przyczyną długotrwałego braku pracy przed śmiercią męża był [...]. Wskazała, że J. B. ukrywał swoje [...] oraz skutki, które [...] to miało na jego staż ubezpieczeniowy (przerwy w zatrudnieniu). W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że [...], który nie jest leczony nie stanowi okoliczności szczególnej. Brak woli poddania się leczeniu stanowi wybór drogi życiowej, który nie może być uznany za okoliczność szczególną. W załączniku do protokołu (piśmie z dnia 14 stycznia 2014 r.) pełnomocnik skarżącego z urzędu dodatkowo postawiła Prezesowi ZUS zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegającego na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka – byłej konkubiny zmarłego D. L., a także nieprzeprowadzeniu dowodu z dokumentacji medycznej dotyczących m.in. przyczyn zgonu ojca M. R., jego pobytu w [...] oraz jego skierowania do placówki specjalistycznej celem poddania się leczeniu oraz odstąpienia od uzyskania informacji z właściwego urzędu pracy o sytuacji na rynku pracy w miejscu zamieszkania zmarłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić przy tym należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak – co wymaga podkreślenia – że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Jedną z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Akta sprawy nie pozwalają przyjąć, aby zachodziły szczególne okoliczności, o jakich mowa w powołanym wyżej art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z akt tych wynika, że w 10 – leciu przed dniem śmierci ojca dziecka, tj. przed [...] marca 2012 r., został udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący zaledwie 1 rok, 9 miesięcy i 7 dni, przy czym nie zostały wykazane jakiekolwiek szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego ojca dziecka uprawnień do świadczenia ustawowego. W czasie niewykonywania zatrudnienia J. B. nie był uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd Prezesa ZUS, że okoliczności szczególnej nie stanowi [...] J. B.. Stanowisko to jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych, w świetle którego nieleczona choroba [...] nie jest uznawana za okoliczność usprawiedliwiającą przerwy w zatrudnieniu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1544/06). Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 grudnia 2000 r., sygn. akt II SA 1936/00 (Lex nr 51005), wprost stwierdził, że skutków [...] nie można uznać za okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową. Poprzez podjęcie leczenia wymieniony miał możliwość przezwyciężenia skutków zdarzenia, które doprowadziło do tego, że nie wykonywał pracy i nie odprowadzał składek, jednakże nie podjął żadnych działań w tym kierunku. Twierdzenia przedstawiciela ustawowego skarżącego, iż w przypadku zmarłego ojca dziecka [...] należy uznać za okoliczność szczególną z uwagi na stopień jego [...] oraz okoliczność, że matka dziecka nie ma jakiegokolwiek wpływu na stan zdrowia zmarłego, nie zasługują na uwzględnienie. Nie są to bowiem okoliczności, które w jakikolwiek sposób czynią fakt [...] okolicznością szczególną, tożsamą choćby ze stwierdzeniem niezdolności do pracy ojca dziecka. Sąd za niezasadne uznał również zarzuty sformułowane wobec Prezesa ZUS w piśmie pełnomocnika skarżącego. Należy bowiem zauważyć, że Prezes ZUS równoległe prowadził postępowanie z wniosku D. L. i w postępowaniu tym nie zostały ani złożone jakiekolwiek inne dokumenty wskazujące na inny niż ustalony przez organ stan faktyczny, ani też nie zostały wskazane choćby źródła dowodowe pozwalające na ustalenie takiego, odmiennego stanu faktycznego. W rezultacie organ nie miał możliwości uzyskania innych dowodów działając nie tylko na wniosek strony, ale i z urzędu. W świetle powyższego, niezależnie od zrozumienia dla trudnej sytuacji życiowej rodziny, ustalenia organu, co do braku spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności należy uznać za prawidłowe. W myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, stwierdzić należy, iż brak szczególnych okoliczności przesądza o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.