II SA/Wa 86/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra - Błaszczykowska, Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Protokolant sekretarz Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2019 r. sprawy ze skargi D. C. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: "Prezesem ZUS") z dnia [...] grudnia 2018 r. o numerze [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z dnia [...] października 2018 r. M. W. wystąpiła o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletniego syna D. C. (zwanego dalej: "Skarżącym"). W uzasadnieniu wskazała, iż syn pobierał rentę rodzinną po zmarłym ojcu do ukończenia 16 roku życia, natomiast aktualnie ukończył 16 lat, lecz dalej się uczy. Podniosła również, iż nie pracuje zawodowo bowiem opiekuje się chorą matką, pobierając z tego tytułu zasiłek z MOPS. W związku z tym, prosi o dalsze wypłacenie tego świadczenia w drodze wyjątku dla Skarżącego. W załączonym do wniosku oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej oświadczyła, iż otrzymuje z opieki społecznej zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł, a także zasiłki rodzinne na dwóch synów po 124 zł. Ponadto wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi również z mężem, który osiąga dochód z tytułu działalności gospodarczej. Do wniosku załączyła także kopię zaświadczenia o wysokości przychodu męża w roku podatkowym 2017, wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. W toku postępowania matka Skarżącego złożyła do akt sprawy dwie decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (zwanego dalej: "MOPS") z dnia [...] października 2018 r. o przyznaniu zasiłków rodzinnych na rzecz dzieci, jak również specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Prezes ZUS odmówił przyznania Skarżącemu prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. W podstawie prawnej decyzji organ przywołał przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: "ustawą o emeryturach i rentach z FUS"), którego treść rozwinął w jej uzasadnieniu, wskazując przy tym, iż wszystkie wymienione w nim przesłanki musza zostać spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS nie można było uznać, by Skarżący nie posiadał niezbędnych środków na utrzymanie, skoro ustalony przez organ łączny dochód jego rodziny wynosi 4.880,37 zł. W związku z tym organ przyjął, iż dochód na jednego członka w rodzinie Skarżącego przekracza wysokość najniższej emerytury (która od dnia 1 marca 2018 r. wynosi 1.029,80 zł), gdyż wynosi 1.220,09 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2018 r. przedstawiciel ustawowy Skarżącego zarzucił organowi niewłaściwe ustalenie dochodu przypadającego na jednego członka jego rodziny. Wskazano przy tym, iż mąż matki Skarżącego prowadzi działalność gospodarczą i osiąga miesięczny dochód w wysokości około 800 zł. Poza tym rodzina utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej, w związku z czym niezrozumiałe jest wyliczenie dokonane przez Prezesa ZUS, skoro na jednego członka rodziny Skarżącego przypada jedynie około 400 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto wskazał, iż dane o dochodach w rodzinie Skarżącego pochodzą z bazy KSI ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przypomnieć należy, iż w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest od łącznego (kumulatywnego) spełnienia przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jedną z tych przesłanek jest brak niezbędnych środków utrzymania. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają jednak definicji powyższego pojęcia. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, metodą wyjaśnienia spornego pojęcia powinno być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby, przy czym chodzi tu jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Przyjąć zatem należy, że kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z dnia z dnia 7 sierpnia 2000 r. o sygn. II SA 815/00; z dnia 27 września 2006 r. o sygn. I OSK 1112/06; z dnia 16 kwietnia 2014 r. o sygn. akt I OSK 121/14; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl). Wydając zaskarżoną decyzję Prezes ZUS uznał, iż łączny dochód rodziny Skarżącego wynosi 4.880,37 zł brutto, zaś dochód na jednego członka w rodzinie wynosi 1.220,09 zł, w związku z czym przekracza wysokość najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2018 r. wynosi 1.029,80 zł brutto. Formułując swoje stanowisko organ nie wskazał jednak, w oparciu o jakie źródło oraz przy zastosowaniu jakich metod obliczył łączny dochód rodziny na poziomie 4.880,37 zł brutto. Niezależnie od tego, iż kwestie te winny w sposób jasny wynikać z uzasadnienia decyzji, nie można było doszukać się takich podstaw w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Wskazać należy, iż w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej przedstawiciel ustawowy Skarżącego oświadczył, iż otrzymuje z MOPS zasiłki: opiekuńczy w wysokości 520 zł, rodzinne na dwóch synów po 124 zł, a nadto, że jej mąż osiąga dochód z tytułu działalności gospodarczej, przy czym nie wskazano jaka jest miesięczna wysokość tego dochodu. W aktach sprawy znajduje się natomiast kopia zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o wysokości przychodu A. W. w roku podatkowym 2017. Podnieść zatem należy, iż wskazana w tym dokumencie kwota za rok 2017 – 48.148,44 zł – stanowi przychód podatnika rozliczającego się w formie ryczałtu od przychodów (ryczałt ewidencjonowany). Przychód taki nie może być – w ocenie Sądu – utożsamiany z dochodem brutto, o jaki chodzi na gruncie regulacji dotyczących świadczeń w drodze wyjątku. Dochód podatkowy stanowi bowiem przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. Okoliczność, iż podatnik rozlicza się w formie ryczałtu ewidencjonowanego, gdzie podstawą opodatkowania jest przychód, jaki osiągnął przedsiębiorca bez uwzględniania kosztów, nie oznacza wszak, że kosztów takich w istocie nie ponosi. Zatem za nieprawidłowe uznać należało, jak się można domyślać, dokonanie prostego działania matematycznego polegającego na podzieleniu wskazanego przychodu przez 12 miesięcy, gdyż otrzymany iloraz nie stanowił miesięcznego dochodu brutto A. W. Natomiast bez wątpliwości, dla uznania niespełnienia przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, konieczne jest ustalenie wysokości dochodu przypadającego na jednego członka rodziny ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. W ocenie Sądu, organ nie ustalił omawianej wysokości w sposób prawidłowy, a co najmniej nie dał tego wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym samym nie można było uznać, że Skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania, gdyż na jednego członka jego rodziny przypadała kwota przekraczająca wysokość najniższej renty rodzinnej. Dodać również należy, iż wysokość omawianego dochodu, wbrew stanowisku wyrażonemu w odpowiedzi na skargę, nie wynika także ze znajdujących się w aktach wydruków, które jak to wskazano "pochodzą z bazy KSI ZUS". Jeżeli natomiast organ posiadał z urzędu informacje w zakresie wysokości miesięcznego dochodu A. W., to okoliczność ta winna znajdować potwierdzenie w materiale dowodowym oraz być wskazana w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, a nie dopiero w odpowiedzi na skargę. Niezależnie od powyższego Sąd wskazuje, iż przedstawiciel ustawowy Skarżącego złożył do akt sprawy dwie decyzje MOPS z dnia [...] października 2018 r. o przyznaniu zasiłków z pomocy społecznej z uwagi na to, że miesięczny dochód w przeliczeniu na jedną osobę w jego rodzinie nie przekracza kwot określonych zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.). Stosownie do art. 5 ust. 1 tej ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł (od dnia 1 listopada 2017 r.). Co więcej, w uzasadnieniu do decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego wprost wskazano, iż dochód ten nie przekracza kwoty 764,00 zł, o której mowa art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy, nie sposób zaakceptować sytuacji, gdy w państwie prawa jeden organ oblicza dochód przypadający na członka tej samej rodziny w roku 2018 poniżej kwoty 674,00 zł, a drugi określa ją na poziomie prawie dwukrotnie wyższym (1.220,09 zł). Zdaniem Sądu, już tylko te dane o dochodzie przypadającym na jednego członka rodziny Skarżącego winny zostać uwzględnione z urzędu przez Prezesa ZUS. W konsekwencji Sąd uznał, iż organ naruszył przepisy postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zobowiązany ustalić czy Skarżący jest osobą niemającą niezbędnych środków utrzymania z uwzględnieniem zaprezentowanych wyżej uwag. W razie zaś dalszych wątpliwości co do spełnienia tego kryterium, Prezes ZUS przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia łącznego dochodu brutto rodziny Skarżącego, a następnie ustali wysokość tego dochodu przypadającą na jednego jej członka i porówna ją z kwotą najniższej renty rodzinnej. Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).