II SA/Wa 873/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spraw.) Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant Paweł Wyszyński po rozpoznaniu w dniu 28 września 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji wydanych po 1 stycznia 1999 r. postanawia: - odrzucić skargę - Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z wyrokiem z dnia [...] listopada 2010 r. Sądu Okręgowego [...] (sygn. akt [...]), po rozpatrzeniu odwołania ppłk w st. spocz. B. G. od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. o odmowie wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji wydanych po 1 stycznia 1999 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Minister Obrony Narodowej podniósł, iż w dniu 11 grudnia 2008 r. ppłk w st. spocz. B. G. złożył wniosek do Dyrektora WBE w [...], w przedmiocie wysokości przysługującego świadczenia emerytalnego. Dyrektor WBE w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. odmówił zainteresowanemu ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalno-rentowego i wypłaty odsetek, oraz następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. odmówił wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji wydanych po 1 stycznia 1999 r. Zgodnie z zawartym pouczeniem w decyzji, zainteresowany w dniu [...] stycznia 2009 r. złożył odwołanie do Sądu Okręgowego [...] od powyższych decyzji. Wyrokiem z dnia [...] listopada 2010 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy [...] w pkt 1 oddalił odwołanie od decyzji odmawiającej ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalno-rentowego i wypłaty odsetek, w pkt 2 odwołanie od decyzji o odmowie wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji wydanych po 1 stycznia 1999 r. przekazał do rozpoznania Ministrowi Obrony Narodowej, celem rozpoznania. Uzasadnienia wyroku Sąd nie sporządził. Minister Obrony Narodowej związany pkt 2 powołanego wyroku Sądu Okręgowego [...] zobligowany został do rozpatrzenia przedmiotowego odwołania. Jednakże organ nie podzielił poglądu Sądu, aby był właściwy w niniejszej sprawie. W ocenie organu w niniejszej sprawie właściwym do rozpoznania odwołania zainteresowanego jest Sąd powszechny. Przywołując treść art. 31 ust. 1 i 4 oraz art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnych żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) organ wskazał, iż to, że wojskowy organ emerytalny stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (może zmienić, uchylić lub unieważnić decyzje na zasadach określonych w tym Kodeksie) nie zmienia zasady, iż decyzje dotyczące ustalenia prawa do zaopatrzenia emerytalnego oraz ich zmiany z urzędu poprzez ich waloryzację są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji powyższego, niniejsza sprawa jest z zakresu ubezpieczenia społecznego i nie podlega merytorycznemu badaniu przez Ministra Obrony Narodowej, który nie jest organem właściwym w zakresie zaopatrzenia emerytalnego. Minister Obrony Narodowej podniósł, iż zainteresowany w istocie domaga się w trybie postępowania administracyjnego weryfikacji wszystkich decyzji organu emerytalnego w [...] wydanych zainteresowanemu po 1 stycznia 1999 r. oraz ponowne ustalenie wysokości emerytury wojskowej i wypłacenie z tego tytułu kwot wyrównania od 1999 r. świadczenia emerytalnego wraz z odsetkami. Zainteresowany nie wskazał, jakimi konkretnie wadami prawnymi dotknięte są decyzje o waloryzacji emerytury wojskowej, stwierdził tylko, że zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 k.p.a.) i w sprzeczności ze słusznym interesem strony (art. 155 k.p.a.). W ocenie organu, żadna z przesłanek określonych w powyżej wskazanych przepisach k.p.a. nie została ziszczona. Ponadto odwołanie zainteresowanego od decyzji wojskowego organu emerytalnego o odmowie ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalno-rentowego i wypłaty odsetek Sąd oddalił tym samym zaakceptował stanowisko wojskowego organu emerytalnego w przedmiotowej decyzji. Decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lutego 2011 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez B. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, iż zaskarża wskazaną decyzje w całości na podstawie art. 367 k.p.c., zaś na podstawie art. 368 k.p.c. wyrokowi Sądu Okręgowego [...] zarzuca "naruszenie zasad porządku prawnego dotyczącego świadczeń emerytalnych żołnierzy zawodowych w zakresie praw nabytych oraz praw obywatela i Polaka do spraw i obiektywnego i sprawiedliwego procesu", poprzez: 1. naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 5 i 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych (w pierwotnym brzmieniu obowiązującym do dnia 8 listopada 2001 r.) w zw. z art. 2 i 32 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytach i rentach z FUS (w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 marca 2003 r.) przez niezastosowanie wówczas obowiązujących wskazanych przepisów prawnych i oddalenie odwołania dotyczącego zmiany decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego oraz decyzji wydanych w sprawie skarżącego po 1 stycznia 1999 r.; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 464 § 1 k.p.c., przez uznanie właściwości Sądu Okresowego [...] do rozpoznania sprawy dotyczącej odmowy ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalno-rentowego i wypłaty odsetek oraz oddalenie odwołania w trybie art. 477 k.p.c., a w jednolitej przedmiotowo sprawie w trybie nadzoru uznanie braku swej właściwości i w tym zakresie przekazanie odwołania skarżącego do rozpoznania Ministrowi Obrony Narodowej, 3. błędne ustalenia faktyczne, co do niedopuszczalności drogi sądowej (sądów powszechnych) w sprawach odwołań z ubezpieczeń społecznych oraz nieuwzględnienie okresów obowiązywania przepisów art. 5 i 6 wojskowej ustawy emerytalnej i art. 1 ust. 2 ustawy o emerytach i rentach do czasu nowelizacji tych przepisów w 2003 r. - co miało istotny wpływ na treść orzeczenia. Biorąc powyższe pod uwagę skarżący, na podstawie art. 386 1 k.p.c., wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. zobowiązanie WBE w [...] do właściwego przeliczenia emerytury skarżącego wg. waloryzacji uposażeniowej do 2003 r. i wyrównania wypłaty pobieranego świadczenia wraz z odsetkami lub na podstawie art. 386 § 4 i art. 477 k.p.c. uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji lub przez Wojskowe Biuro Emerytalne. W odpowiedzi na skargę minister Obrony Narodowej wniósł o jej odrzucenie wskazując na brak kognicji sądów administracyjnych do rozpatrywania spraw z zakresu ustalania wysokości świadczeń emerytalno-rentowych żołnierzy, także w trybach nadzwyczajnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przed sądami administracyjnymi rozpatrywane są sprawy z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz inne sprawy, do których przepisy p.p.s.a. stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Zakres tych spraw enumeratywnie wymienia art. 3 § 2 i 3 powołanej ustawy, który określa akty prawne poddane kontroli w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Są to decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, akty prawa miejscowego, akty jednostek samorządu terytorialnego, akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego oraz inne sprawy, które na mocy przepisów ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. W przedmiotowej sprawie zaskarżona została decyzja Ministra Obrony Narodowej wydana wskutek rozpatrzenia odwołania od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z [...] grudnia 2008 r. o odmowie wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji wydanych po 1 stycznia 1999 r. Przedmiotowe rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.). Stosownie do postanowień art. 31 ust. 1 powołanej ustawy, prawo do zaopatrzenia emerytalnego i wysokość świadczeń pieniężnych z tytułu tego zaopatrzenia ustala w formie decyzji wojskowy organ emerytalny. Od decyzji, o której mowa w ust. 1, przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu, według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 31 ust. 4). Zgodnie zaś z art. 32 ust. 1 tej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w tej sprawie zostaną przedstawione istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne albo ujawnione nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, a mające wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokość. Decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez wojskowy organ emerytalny zmienione, uchylone lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach k.p.a. – o czym stanowi art. 32 ust. 2 ww. ustawy. Z treści art. 31 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych wyraźnie wynika, że odwołanie od wydanego w powołanym wyżej trybie rozstrzygnięcia przysługuje do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma ustalenie, czy od decyzji w sprawie zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych wydanych w trybach nadzwyczajnych stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, czy też skarga do sądu administracyjnego. Powołana wyżej ustawowa regulacja nie zawiera bowiem uregulowania w tym zakresie. Powyższą kwestię wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 279/07 (publikowany - ONSA i WSA 2008 nr 6, poz. 94). W rozważaniach zawartych w uzasadnieniu postanowienia NSA podniósł, cyt: "To, że wojskowy organ emerytalny stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (może zmienić, uchylić lub unieważnić decyzje na zasadach określonych w tym Kodeksie), nie zmienia zasady, iż decyzje wydawane na podstawie art. 32 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 20 grudnia 1993 r. są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie można z tego przepisu wyprowadzać wniosku, że skoro przepis nie wskazuje wyraźnie, że od decyzji wydanej na podstawie tego przepisu przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu powszechnego, to tym samym przysługuje zainteresowanemu skarga na taką decyzję do sądu administracyjnego. Zasadą jest przecież, że w sprawach nieuregulowanych w powołanej ustawie z dnia 10 grudnia 1993 r. stosuje się przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, a mimo stosowania przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego odwołanie od decyzji wojskowego organu emerytalnego przysługuje do sądu powszechnego (art. 11 i 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r.). Nie ulega wątpliwości, że rozstrzygnięcie o zmianie lub uchyleniu decyzji ostatecznej, od której przysługiwało zainteresowanemu odwołanie do sądu powszechnego, podejmowane jest na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. w formie decyzji, która dotyczy prawa do zaopatrzenia emerytalnego w sprawie z zakresu ubezpieczenia społecznego, co oznacza, że również od tej decyzji przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej, od której nie zostało wniesione odwołanie do sądu powszechnego, to nic innego jak wydanie nowego rozstrzygnięcia w spawie dotyczącej tego samego stosunku prawnego. Również rozstrzygnięcie w przedmiocie unieważnienia decyzji ostatecznej (stwierdzenia jej nieważności), wydane na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r., dotyczy prawa do zaopatrzenia emerytalnego w sprawie z zakresu ubezpieczenia społecznego. Przyczyną unieważnienia decyzji (stwierdzenia jej nieważności) może być miedzy innymi wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), a wówczas przedmiotem oceny jest samo prawo zainteresowanego do zaopatrzenia emerytalnego oraz wysokość świadczeń pieniężnych z tytuł tego zaopatrzenia. Nie jest uprawniona taka wykładnia przepisu art. 32 ust. 2 w związku z art. 31 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r., która prowadziłaby do wniosku, że w sprawach dotyczących tego samego stosunku prawnego byłby właściwy sąd powszechny, ale także sąd administracyjny, w zależności od tego w jakim trybie została wydana decyzja wojskowego organu emerytalnego". Skład orzekający zaprezentowany pogląd w pełni podziela. Prawidłowość zaprezentowanego powyżej stanowiska potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt I UZP 3/10 (publik. – LEX nr 738185), której Sąd postanowił nadać moc zasady prawnej. SN przyjął, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu podjętej uchwały SN stwierdził, iż w regulacjach art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyrażona została właściwa sprawom ubezpieczeniowym zasada "względnej ostateczności" decyzji Zakładu po to, aby zmiany w decyzjach zgodnie i z interesem zainteresowanego mogły następować w trybie "maksymalnie uproszczonym". Na sądowej drodze (dwuinstancyjnej), korzystając z przewidzianych w procedurze cywilnej środków, strony uzyskują możliwość pełnego (co do istoty) wyjaśnienia wszystkich spornych kwestii tak w zakresie faktów jak i prawa. Wyraża się w tym istota przyjętego dla spraw ubezpieczeń społecznych specjalnego – sądowego (przed powszechnym sądem ubezpieczeń społecznych) trybu odwoławczego. Tak pełnej i odpowiadającej zasadom stosunku ubezpieczenia społecznego ochrony nie zapewniłaby – według alternatywnego modelu interpretacji przedmiotowego trybu odwoławczego – właściwość sądu administracyjnego, który w zasadzie nie przeprowadza dowodów i działa wyłącznie kasacyjnie. W powyższej uchwale SN zwrócił także uwagę, że decyzje ostateczne Zakładu podlegają weryfikacji w trybie odwoławczym przed sądem także według kryteriów, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., zostały one w art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłączone z określonego w tym przepisie trybu uchylania, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej przez Zakład, jeżeli zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu. Zasada nieorzekania o nieważności decyzji w zwykłym postępowaniu odwoławczym podlega odpowiedniej modyfikacji w sprawach, w których bezpośrednim przedmiotem, a w konsekwencji również przedmiotem orzeczenia co do istoty sprawy w rozumieniu art. 47714 § 2 k.p.c., jest "unieważnienie decyzji". Konstytucja RP sprawowanie wymiaru sprawiedliwości powierza sądom powszechnym: "we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów" (art. 177). Określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo do sądu odnosi się do sądu właściwego. Właściwość sądów ubezpieczeń społecznych w sprawach z odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnych sprawach ubezpieczeń społecznych odpowiada ustawowo ukształtowanym zasadom trybu odwoławczego w tych sprawach. Wyjątki są ściśle określone. Rozszerzenie, w drodze wykładni rozszerzającej właściwości sądów administracyjnych byłoby niezgodne z Konstytucją RP. Biorąc pod uwagę, iż przepis art. 32 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych jest w istocie tożsamy z art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie może budzić wątpliwości, iż powyższa uchwała przesądza kwestię właściwości rzeczowej sądów powszechnych także w odniesieniu do spraw rozstrzyganych na podstawie powołanego przepisu ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych. Zasadnicze bowiem znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Wobec stwierdzenia braku właściwości sądu administracyjnego w przedmiotowej sprawie zbędne było rozważanie poszczególnych zarzutów zawartych w skardze. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.