II SA/Wa 876/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Joanna Kube, Sędzia WSA - Bronisław Szydło, Protokolant - Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi M. G. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej - uchyla zaskarżone orzeczenie, - zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2005 r., M. G. zwrócił się o skierowanie go do odbywania służby zastępczej i jak podał, wyznawane przez niego zasady moralne nie pozwalają mu na odbywanie służby wojskowej z bronią w ręku. Od dzieciństwa wpajano mu zasady poszanowania życia ludzkiego oraz niesienia pomocy jej potrzebującym. Przemoc nie jest żadną metodą rozwiązywania konfliktów, o czym świadczą przykłady ostatnich konfliktów zbrojnych. Stąd też nie może on brać udziału w zadawaniu cierpień innym ludziom, a służba wojskowa uczy w konsekwencji strzelania do człowieka. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w T. orzeczeniem z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), odmówiła przeznaczenia M. G. do odbywania zastępczej służby wojskowej. Uzasadniając swoją decyzję podała, że poborowy nie ma na tyle ukształtowanych zasad moralnych, aby można było uznać, iż stanowią one nakaz moralny pozostający w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego zasadniczą służbę wojskową. W ocenie organu przedstawione przez poborowego argumenty, takie jak sprzeciw wobec przemocy, poszanowanie życia ludzkiego, czy chęć niesienia pomocy potrzebującym, nie stanowią przesłanek umożliwiających przeznaczenie poborowego do odbywania służby zastępczej. W odwołaniu z dnia 23 maja 2005 r. do Komisji do Spraw Służby Zastępczej, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu i w uzasadnieniu – powołując się na dotychczasowe argumenty oraz nie kwestionując ogólnej roli Sił Zbrojnych – podał, że służyć ojczyźnie można w każdy inny sposób np. niosąc pomoc cierpiącym ludziom. Komisja do spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 ust.1 k.p.a. oraz art. 13 ust. 1 cytowanej już wyżej ustawy o służbie zastępczej, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie z dnia [...] maja, które stało się przedmiotem skargi M. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1398/05 uchylił zaskarżoną decyzję, a w uzasadnieniu podał m.in., że przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy ma zatem – zgodnie z wyrażoną w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadą prawdy obiektywnej – obowiązek podjęcia wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy administracyjnej jeśli w jego ocenie istnieją wątpliwości w zakresie tych ustaleń. W sytuacji, gdy w ocenie organu odwoławczego postępowanie dowodowe przeprowadzone w pierwszej instancji nie daje podstaw do uznania okoliczności faktycznych za udowodnione, a sprawy za dostatecznie wyjaśnioną – organ odwoławczy obowiązany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Organ może wówczas skorzystać z uprawnień przewidzianych w art. 136 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. W przedmiotowej zaś sprawie Komisja do Spraw Służby Zastępczej przed wydaniem orzeczenia wezwała M. G., na podstawie art. 50 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lutego 2004 r. w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307), do osobistego stawienia się w dniu [...] czerwca 2005 r. na posiedzenie Komisji w sprawie rozpatrzenia jego odwołania od orzeczenia Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w T. W wyznaczonym terminie poborowy stawił się na przesłuchanie przed Komisją. Kodeks postępowania administracyjnego wymaga w art. 67 § 1, aby z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej sporządził zwięzły protokół, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Sporządzenie protokołu wymaga m.in. przesłuchania strony (art. 67 § 2 pkt 2 k.p.a.), a stosownie do art. 68 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole (art. 68 § 2). Z przesłuchania M. G., przeprowadzonego na podstawie art. 67 § 1 k.p.a., sporządzono protokół i w przesłuchaniu poborowego – jak wynika z treści protokołu – brali udział trzej członkowie Komisji do Spraw Służby Zastępczej, tj. przewodniczący – M. K. oraz dwaj członkowie Komisji – J. S. oraz A. W., który jednocześnie protokołował przebieg przesłuchania. Na protokole z przesłuchania poborowego podpisy złożyli: poborowy oraz dwaj członkowie Komisji, tj. J. S. i A. W. Protokół nie został natomiast podpisany przez trzeciego członka Komisji, tzn. przewodniczącego M. K. Tego rodzaju wada protokołu, jak brak podpisu jednego z członków Komisji, przed którą czynność przesłuchania została dokonana, powoduje, że dokument ten nie może – jako niespełniający wymagań określonych przepisami prawa – stanowić podstawy ustaleń dotyczących okoliczności sprawy, w której Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeka. Protokół może być bowiem dowodem w postępowaniu tylko wówczas, jeżeli jest zgodny z prawem, a więc jeżeli został sporządzony w sposób określony w art. 68 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu Komisja do Spraw Służby Zastępczej tego rodzaju postępowaniem naruszyła, w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przepis art. 68 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stąd też organ drugiej instancji ponownie rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i rozważenia, czy w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i zgodnie z nimi uznał, że poborowy nie wykazał istnienia przesłanek określonych w art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej. W tej sytuacji Komisja do spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...], mając za podstawę art. 13 ust. 1 cytowanej już wyżej ustawy o służbie zastępczej, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie z dnia [...] maja 2005 r. W uzasadnieniu podała, że w związku z wyrokiem, skarżący został powiadomiony o terminie posiedzenia Komisji i nie stawił się na powyższy termin. W związku z tym sprawę rozpoznano zaocznie. Analiza zaś dokumentów pozwoliła na ustalenie, że wniosek poborowego został rozpoznany zgodnie z procedurami i treść protokołu przesłuchania przed Wojewódzką Komisją nie pozwala na przyjęcie argumentacji skarżącego. W dalszej części powołano się na argumenty zawarte już w zaskarżonym orzeczeniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. G. nie zgodził się z zaskarżonym orzeczeniem. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednakże z przyczyn odmiennych, aniżeli podnosi to skarżący. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że wyrok Sądu swym oddziaływaniem obejmuje przyszłe postępowanie administracyjne i powyższe związanie organu ponownie rozpoznającego sprawę dotyczy elementów uzasadnienia wyroku. Innymi słowy mówiąc, organ administracji publicznej jest zobowiązany do podporządkowania się w pełnym zakresie wytycznym zawartym w uzasadnieniu wyroku. Niezastosowanie się zaś do tej powinności przy ponownym wydawaniu decyzji, narusza zasadę związania organu wyrokiem Sądu i oznacza, że podjęta decyzja jest wadliwa, a w konsekwencji powoduje konieczność jej uchylenia. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 16 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1398/05 wyraźnie wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Komisja do Spraw Służby Zastępczej zobowiązana jest m. in. do dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Zgodnie z treścią art. 6 ust. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 ze zm.), do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej. Natomiast według § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lutego 2004 r. w sprawie komisji wojewódzkich do spraw służby zastępczej i komisji do spraw służby zastępczej (Dz. U. Nr 35, poz. 307 ze zm.), o terminie i miejscu posiedzenia komisji wojewódzkiej i komisji ich członkowie oraz poborowi, podlegający wezwaniu, są powiadamiani co najmniej na 7 dni przed wyznaczonym posiedzeniem. Analiza tego ostatniego przepisu wskazuje, że wezwanie poborowego do stawienia się na posiedzenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej nie jest obowiązkowe, w przeciwieństwie do stawiennictwa przed komisją wojewódzką, o czym stanowi art. 16 ust. 1 ustawy, lecz jednocześnie wskazuje, ze wezwanie takie jest obligatoryjne w sytuacji, kiedy jest to niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (wskazany już wyżej art. 6 ust. ustawy o służbie zastępczej) Według art. 140 k.p.a., w sprawach nie uregulowanych w art. 136-139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Zaś według art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Stąd też organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Ponadto organ administracji publicznej może wzywać osoby do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych (art. 50 § 1 k.p.a.). Skoro zatem Sąd wyrokiem z dnia 16 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1398/05 nakazał Komisji do Spraw Służby Zastępczej dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, to – w ocenie Sądu – należało w myśl podanych już wyżej reguł procesowych, wezwać skarżącego na posiedzenie komisji i przyjąć od niego wyjaśnienia w celu rozstrzygnięcia wszystkich wątpliwości. Tym bardziej, że na posiedzenie komisji w dniu [...] czerwca 2005 r. wezwano go pismem z dnia [...] czerwca 2005 r. i zaprotokołowano jego wyjaśnienia, które następnie okazały się niewystarczające, bowiem uchylając orzeczenie z dnia [...] czerwca 2005 r., Sąd wyraźnie wskazał na to uchybienie, tzn. nakazał m.in dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Tymczasem organ zamiast zadośćuczynić powyższym wskazaniom, w dniu [...] lutego 2006 r. zawiadomił jedynie skarżącego o terminie posiedzenia komisji. Reasumując, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ jest zobowiązany ściśle zastosować się do wskazań Sądu. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1a w zw. z art. 153, art. 152 i art. 132 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.