II SA/Wa 883/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 września 2025 r. sprawy ze skargi małoletnich K. S., A. S. i K. S. reprezentowanych przez opiekuna ustawowego P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Małoletni K. S., A. S. i K. S. (dalej: Skarżący) reprezentowani przez opiekuna ustawowego P. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sąd) skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) z [...] marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu Skarżących D. S. (dalej: Ojciec). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS podniósł, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż na przestrzeni 33 lat życia Ojca udokumentowano tylko 5 lat, 3 miesiące i 1 dzień łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, natomiast pierwsze udokumentowane objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi Ojca nastąpiło [...] marca 2012 r., tj. po ukończeniu 23 roku życia. Ponadto w latach 2019-2023 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez Ojca zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Następnie Prezes ZUS wskazał, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w przerwach w ubezpieczeniu wobec Ojca nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Konkludując, Prezes ZUS przyznał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W skardze Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając Prezesowi ZUS naruszenie art. 8 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez nienależyte uzasadnienie wydanej decyzji, co w konsekwencji nie pozwala na przyjęcie, że Organ odpowiednio dokładnie zbadał sprawę, oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności wyjaśniających niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1-2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniana według powyższych kryteriów skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialną podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1251; dalej: Ustawa), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Wszystkie wyżej wskazane przesłanki przyznania świadczenia powinny być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Świadczenie w drodze wyjątku, o którym mowa w omawianym przepisie prawa, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną i nie może być oderwane od wysokości składek opłacanych przez ubezpieczonego. Jest to świadczenie, które może być przyznane w przypadku, gdy niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych było skutkiem szczególnych okoliczności. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. W ustawie nie zawarto definicji szczególnych okoliczności. W orzecznictwie - co do zasady - przyjmuje się, że jako okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 Ustawy należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Musi mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby (por. wyroki NSA z 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, z 22 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 1293/17, z 19 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 1282/10, oraz z 24 listopada 2011 r. sygn. I OSK 1159/11). W ocenie Sądu rację ma Prezes ZUS, wskazując, że nie ma podstaw do przyznania Skarżącym renty rodzinnej w drodze wyjątku po Ojcu, ponieważ nie zostały spełnione wszystkie wyżej wymienione warunki do przyznania tego świadczenia. Jak wynika z akt sprawy, udokumentowano 5 lat, 3 miesiące i 1 dzień łącznych okresów składkowych i nieskładkowych Ojca, który zmarł [...] lutego 2023 r. Pierwsze udokumentowane objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi Ojca nastąpiło w [...] marca 2012 r. - po ukończeniu 23 roku życia. Ponadto w latach 2019-2023 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez Ojca zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zdaniem Sądu właściwa jest ocena organu, że z akt nie wynika, aby we wykazanych okresach Ojciec nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności. Z akt sprawy wynika, że orzeczenie o trwałej niezdolności Ojca do pracy wydano dopiero [...] kwietnia 2023 r., a zatem już po śmierci Ojca, przy czym za datę powstania całkowitej niezdolności do pracy przyjęto [...] lutego 2023 r. Wcześniejsze okresy nieskładkowe nie miały zatem miejsca w okresie całkowitej niezdolności do pracy. Prezes ZUS trafnie zauważył, że w sprawie nie wykazano także szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia. Według Sądu zaskarżona decyzja nie jest ani arbitralna ani dowolna. Prezes ZUS właściwie zebrał materiał dowodowy i wydał rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego. Należycie wywiązał się z obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., bowiem ustalił i właściwie ocenił wszystkie niezbędne okoliczności faktyczne, a podjęte rozstrzygnięcie klarownie i wyczerpująco uzasadnił. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł na podstawie 151 p.p.s.a. jak w sentencji. Na zgodny wniosek Stron Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 § 2 p.p.s.a.