II SA/Wa 89/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant apl. prok. Kamil Żmudziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2004 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił przyznania W. B. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził możliwości pozytywnego załatwienia sprawy. Podał, że na podstawie przedłożonej dokumentacji lekarskiej skarżąca uznana została, w dniu [...] listopada 2003 r. przez lekarza orzecznika ZUS, za częściowo niezdolną do pracy okresowo do [...] listopada 2005 r., tym samym nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ww. ustawy. Wyklucza to możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Od tej decyzji skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku zakwestionowała orzeczenie wydane przez lekarza orzecznika ZUS i wskazała, że orzeczeniem lekarskim z dnia [...] marca 2004 r. uznana została za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2004 r. Uzasadniając decyzję, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej, podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika. Orzeczenie to jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlega również sytuacja materialna, z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi W. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Podobnie jak w we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca podniosła, iż w zaskarżonej decyzji nie uwzględniono orzeczenia z dnia [...] marca 2004 r., wydanego przez biegłych lekarzy w trakcie trwającego przed Sądem Okręgowym w B. postępowania dotyczącego rozpatrywania jej wniosku o przyznanie świadczenia rentowego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i wskazał, że skarżąca, mając 53 lata, legitymuje się okresem ubezpieczenia w wymiarze 16 lat. Ponadto zaprzestała wszelkiej pracy już w 1987 r. tj. 16 lat przed powstaniem niezdolności do pracy i nie wskazała na żadne wyjaśnienie tej okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać, w drodze wyjątku, świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustawa ta nie gwarantuje zatem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie tych uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych związany jest rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba, że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa), oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych, a ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes ZUS nie wyjaśnił przede wszystkim okoliczności mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia w drodze wyjątku. Wskazać należy, że skarżącą, orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] listopada 2003 r. uznano za osobę częściowo niezdolną do pracy. I to orzeczenie stało się podstawą do odmowy, przez Prezesa ZUS, przyznania skarżącej prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Faktem jest również, że dla Prezesa ZUS, zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej, podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi jedynie orzeczenie lekarza orzecznika. Wymóg ten nie może jednak uzasadniać absolutnie bezkrytycznego traktowania takiego orzeczenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy zgodnie z art. 14 ust. 4 ustawy, nadzór nad wykonywaniem orzeczenia o niezdolności do pracy sprawuje Prezes ZUS. Wskazać należy, że skarżąca, w trakcie trwającego postępowania administracyjnego, we wniosku skierowanym do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, podniosła okoliczność dla niej niezwykle istotną, że orzeczeniem z dnia [...] marca 2004 r. wydanym przez biegłych lekarzy w trakcie trwającego przed Sądem Okręgowym w B. postępowania dotyczącego rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia rentowego, uznana została za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Prezes ZUS odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie odniósł się w żaden sposób do przedstawionej przez skarżącą opinii biegłych, w sytuacji gdy o stanie zdrowia skarżącej świadczyły dwa, tak różne orzeczenia lekarskie. Tak więc Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powyższych stwierdzeń koniecznym jest ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego i ponowna ocena całości materiału dowodowego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.