II SA/Wa 90/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Protokolant Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2004 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...]; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. II SA/Wa 90/04 UZASADNIENIE K. G. ur. [...] czerwca 1978 r. starała się o rentę rodzinną w drodze wyjątku. Zamieszkuje u matki, żadnego majątku nie posiada. Dochód matki wynosi 1.200,00 zł brutto. Podaje, że nie pracuje, studiuje pedagogikę wieczorowo na prywatnej uczelni, do czerwca 2003 roku otrzymywała rentę rodzinną po ojcu. Obecnie opłata za semestr wynosi 1.300 zł. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] XI 2003 r. nr [...][ odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu argumentował, że osoba w wieku 25 lat zdolna do pracy i studiująca wieczorowo nie spełnia przesłanek do dalszego korzystania z renty rodzinnej. Wieczorowy system nauki pozwala na podjęcie zatrudnienia. K. G. złożyła prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podnosiła w niej, że chciałaby jedynie otrzymywać świadczenie na czas nauki w szkole wyższej. Przyznaje, że [...] czerwca 2003 r. ukończyła 25 lat i do tego czasu pobierała rentę rodzinną po ojcu, twierdziła, że na dzień [...] czerwca 2003 r. była studentką V roku - wskazuje na indeks poświadczający wpis na IX semestr rozpoczynający V rok studiów, zaliczenie przedostatniego roku studiów. Powoływała się na art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - uważa że świadczenie powinno być przedłużone o ostatni rok studiów. Dalej wskazywała na orzecznictwo sądów: wyrok Sądu Apelacyjnego w B. [...] i na uchwałę Sądu Najwyższego z 23 lutego 1989 roku III UZP 3/90 - "studenta uznaje się za będącego na ostatnim roku studiów z datą w której zdał wszystkie wymagane na przedostatnim roku studiów egzaminy co daje podstawę do wpisania na ostatni rok studiów" Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2003 roku utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy, twierdząc, że K. G. nie spełnia przesłanek przewidzianych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Poza argumentacją zawartą w uzasadnieniu poprzedniej decyzji, dodał, że 25 rok życia skarżąca ukończyła będąc na przedostatnim, IV roku studiów, gdyż wakacje lipiec - wrzesień zalicza się do roku akademickiego poprzedzającego te wakacje, a nie do roku przypadającego po tych wakacjach. Zatem ukończenie 25 roku życia przypadło na przedostatni, a nie ostatni rok studiów i art. 68 ust. 2 wyżej wspomnianej ustawy nie może mieć tu zastosowania. K. G. w skardze do sądu administracyjnego podniosła naruszenie art. 6-9 i 77 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, błędną interpretację art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazywała, że sposób zaliczania wakacji do roku akademickiego je poprzedzającego wynika z dowolnej interpretacji przepisu przez organ (tu powołuje się na przytoczoną w swoim piśmie z 10 grudnia 2003 r. uchwałę Sądu Najwyższego). Podnosiła, że ostatni wpis skutkujący zdanie na V rok otrzymała już [...] czerwca 2003 r., a więc przed ukończeniem 25 roku życia. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi. Podnosił, że zarzut dotyczący zaliczania wakacji do konkretnego roku akademickiego jest w ocenie pełnomocnika drugorzędny - bowiem skarżąca nie spełnia przesłanek o niezdolności do podjęcia zatrudnienia, studiując na studiach wieczorowych można podjąć pracę. Z tych też względów skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia przewidzianych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na rozprawie pełnomocnik organu przyznał okoliczność niewyjaśnienia okolicznosci czy odwołanie skarżącej dotyczy przyznania renty w drodze wyjątku czy przyznania renty określonej w art. 68 ust. 2 wyżej wspomnianej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Natomiast, zgodnie z treścią art. 68 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dzieci maja prawo do renty rodzinnej w trybie zwykłym, generalnie w dwóch przypadkach. Z uwagi na wiek i naukę - do ukończenia 16 lat albo do ukończenia nauki, przy czym jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej niż do osiągnięcia 25 lat, z tym, że jeśli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów (art. 68 ust. 1 pkt. 1 i 2 i ust. 2). Z uwagi na stan zdrowia - jeżeli bez względu na wiek, stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie do ukończenia 16 lub w przypadku nauki do ukończenia 25 lat życia (art. 68 ust. 1 pkt.3). K. G. odwołując się od decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2003 r. (pierwszej jego decyzji w tej sprawie) w swoim piśmie podnosiła argumenty dotyczące art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, mimo podtrzymywania na początku pisma żądania przyznania renty rodzinnej na zasadach wyjątku, a więc w oparciu o treść art. 83 ust. 1 wspomnianej ustawy. Także ponowna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. mimo, iż odmawia przyznania świadczenia w drodze wyjątku (art. 83 ust. 1) w uzasadnieniu zawiera argumentację charakterystyczną dla rozważań dotyczących renty rodzinnej przyznawanej w trybie zwykłym, w oparciu o treść art. 68 ust. 2 wspomnianej ustawy. Przepis ten organ powołuje w uzasadnieniu swojej decyzji. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odwołanie skarżącej od pierwszej decyzji organu jest nieprecyzyjne, nie wiadomo czy przedmiotem odwołania jest renta przyznawana w drodze wyjątku, czy w trybie zwykłym , na zasadzie art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - jako żądanie kontynuowania wypłaty renty rodzinnej z uwagi na kontynuowanie nauki po ukończeniu 25 roku życia. Organ przeszedł na tym zagadnieniem do porządku dziennego. Nie wezwał K. G. do sprecyzowania przedmiotu odwołania, zaś sprawę rozpoznał jakby łącząc oba tryby przyznawania renty rodzinnej - tryb w drodze wyjątku (część stanowcza decyzji) z trybem zwykłym (uzasadnienie decyzji). Zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2001 r. w sprawie II S.A. 1578/01 (LEX nr 51001) nie można w trybie dla przyznawania świadczeń w drodze wyjątku rozpoznawać żądania przyznania świadczenia określonego w art. 68 ust. 2 wspomnianej ustawy. Oto teza cytowanego orzeczenia: "Wprawdzie istnieje możliwość przedłużenia okresu pobierania renty rodzinnej przez osobę studiującą po ukończeniu 25 lat życia do czasu ukończenia studiów, po spełnieniu dodatkowych warunków określonych w przepisie art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lecz ten tryb postępowania nie dotyczy sprawy rozpoznawanej w oparciu o art. 83 ust. 1 ustawy.". Reasumując, sama skarżąca musi dokładnie sprecyzować przedmiot swojego żądania. Organ jak i skarżąca wdali się w spór dotyczący sposobu zaliczania wakacji do roku akademickiego (czy zalicza się je do roku poprzedzającego wakacje, czy do następnego). Zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte we wskazanym przez skarżącą orzeczeniu. I tak zgodnie z uchwałą Sadu Najwyższego z dnia 23 lutego 1989 r. w sprawie III UZP 3/89 (publikowanym w: OSP 1990/5/246 oraz w: LEX nr 13587) cyt.: "Studentka, która na przedostatnim roku studiów zdała wszystkie wymagane egzaminy w czerwcu i która ukończyła 25 lat życia przed rozpoczęciem zajęć w nowym roku akademickim, zachowuje prawo do renty rodzinnej do zakończenia ostatniego roku studiów.". Orzeczenie to mimo, że wydane do wówczas obowiązującego art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, wobec uregulowania przedmiotowego zagadnienia w sposób identyczny w art. 68 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest nadal aktualne. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien wezwać K. G. do sprecyzowania swojego żądania. Powinien ustalić co jest przedmiotem jej pisma z dnia 10 grudnia 2003 r., dlaczego starała się o rentę w drodze wyjątku - pismo z 07 lipca 2003 r., czy została poinformowana przy okazji zaprzestania wypłaty renty rodzinnej o możliwości przedłużenia tego świadczenia w trybie zwykłym na zasadzie art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i dlaczego z trybu tego nie skorzystała. Ponownie rozpoznając sprawę należy także rozważyć, jeżeli ma być ona rozpoznawana w trybie zwykłym, czy osoba studiująca wieczorowo może korzystać z renty rodzinnej, czy taki tok studiów umożliwia wykonywanie pracy zarobkowej. Jeżeli natomiast przedmiotem sprawy miało by być świadczenie przyznawane w drodze wyjątku, należy rozważyć czy K. G. spełnia przesłanki przewidziane dla tego rodzaju świadczenia, przewidziane w treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podejmując decyzję administracyjną organ, ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na mim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 par. 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 par. 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 par. 1 ppkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.