II SA/Wa 927/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2023 r. [...] Postanowieniem z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej "Prezes ZUS", utrzymał w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] o odmowie wznowienie postępowania w sprawie przyznania M. M., dalej "skarżąca", renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.), dalej "ustawa o emeryturach i rentach z FUS". Powyższe postanowienie wydane zostało w następujących okolicznościach faktycznych. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 83 ust. ustawy o emeryturach i rentach z FUS odmówił przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżąca nigdy nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu ani ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Od decyzji tej skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W dniu [...] sierpnia 2022 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania w tej sprawie. Skarżąca we wniosku jako podstawę prawną żądania powołała art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Prezes ZUS postanowieniem z [...] października 2022 r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania w sprawie przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Powodem odmowy był fakt, że zdaniem organu nie zaistniały przesłanki ustawowe do wznowienia postępowania. Skarżąca nie zgadzając się z wydanym postanowieniem, wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ podniósł, że na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wymienione warunki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie któregokolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową, która ma na celu prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną. Następnie przytoczył enumeratywnie wyliczone w art. 145 § 1 k.p.a. podstawy wznowienia. Wskazano ponadto, że z uwagi na fakt, że skarżąca nigdy nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej Prezes ZUS, decyzją z [...] kwietnia 2022 r., odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku i następnie decyzją z [...] maja 2022 r. utrzymał w mocy decyzję odmowną. Od decyzji tej nie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wobec czego decyzja ta stała się ostateczna. Organ wyjaśnił ponadto, że uchylenie decyzji ostatecznej z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. uwarunkowane jest łącznym spełnieniem następujących warunków: - ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody są istotne dla sprawy; - okoliczności faktyczne lub dowody są nowe; - okoliczności faktyczne lub dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej; - okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję. Jeżeli którykolwiek z tych warunków nie został spełniony, niemożliwe jest uchylenie decyzji ostatecznej. W ocenie Prezesa ZUS wnioski skarżącej z [...] sierpnia 2022 r. oraz [...] października 2022 r. nie wskazują ustawowych przesłanek do wznowienia postępowania w myśl art. 145 § 1 k.p.a. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 327/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymanie nim w mocy postanowienie z dnia [...] października 2022 r. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 148 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W przypadku jednak złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., termin ten biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Wniesienie przez stronę podania nie powoduje automatycznego wznowienia postępowania. Sąd wskazał również, że na podstawie art. 149 § 1 k.p.a., o wznowieniu postępowania właściwy organ rozstrzyga w drodze postanowienia, które w myśl art. 149 § 2 k.p.a. stanowi dopiero podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Jego wydanie odbywa się w tzw. fazie wstępnej postępowania, która ma charakter formalny. Na tym etapie organ bada kwestie dopuszczalności wznowienia postępowania w kontekście podmiotowym (tj. czy podanie pochodzi od strony), przedmiotowym (tj. czy dotyczy sprawy zakończonej ostateczną decyzją), a nadto ustala, czy podanie o wznowienie postępowania zostało złożone w ustawowym terminie i czy żądanie odnosi się do ustawowych przesłanek wznowienia. Dopiero pozytywna ocena co do spełnienia tych warunków, które muszą być spełnione łącznie, skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano jednolite stanowisko, zgodnie z którym postanowienie o odmowie wznowienia postępowania wydaje się po dokonaniu czysto formalnej oceny podstaw wznowienia (po analizie, czy strona powołała w ogóle okoliczność, która mogłaby stanowić podstawę wznowienia) wtedy, gdy w sposób oczywisty brak jest związku przyczynowego między wskazaną podstawą wznowienia a treścią decyzji ostatecznej kończącej postępowanie, a ponadto, gdy przeszkody do wznowienia są łatwo dostrzegalne, a ich stwierdzenie nie wymaga prowadzenia analiz lub uzyskiwania dodatkowych wyjaśnień (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt OSK 1833/19). Sąd zarzucił, że w niniejszej sprawie, pomimo że skarżąca wskazywała we wniosku o wznowienie przedmiotowego postępowania, iż dysponuje nowymi dowodami w postaci między innymi dowodu z treści wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej, z których wynika - jej zdaniem – fakt pozostawania w stosunku zatrudnienia od [...] listopada 1984 r., organ rozpatrzył wniosek o wznowienie postępowania, dokonując oceny merytorycznej podstaw wznowienia w zaskarżonym postanowieniu bez uprzedniego wyjaśnienia kwestii formalnych, a w szczególności kwestii dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 k.p.a., a także bez uprzedniego wznowienia postępowania. Dalej Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca wniosła o wznowienie postępowania, wskazując ustawową przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. W tej sytuacji organ był obowiązany do zbadania, czy skarżąca zachowała określony w art. 148 k.p.a. termin do złożenie podania o wznowienie – czego jednak całkowicie zaniechał. Zamiast tego, odmówił wznowienia postępowania, rozstrzygając, że przesłanka ta się nie ziściła, choć jak wyżej wskazano, tego rodzaju ustaleń nie może czynić w pierwszym etapie postępowania wznowieniowego. W ten sposób organ naruszył przepisy postępowania. We wskazaniach do dalszego postępowania Sąd podał, że ponownie rozpatrując wniosek o wznowienie postępowania, organ będzie obowiązany zastosować się do obowiązujących – przytoczonych wyżej – przepisów k.p.a., dotyczących wznowienia postępowania i w pierwszej kolejności, przed wydaniem postanowienia w przedmiocie wznowienia bądź odmowy wznowienia postępowania, zbada zachowanie terminu do wniesienia podania o wznowienie, a dopiero po ustaleniu, że termin ten rzeczywiście został dochowany, możliwe będzie zbadanie merytoryczne przedmiotowego wniosku. Rozpatrując sprawę ponownie Prezes ZUS postanowieniem z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] , powołując się na art. 149 § 3 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 i art. 148 § 1 k.p.a., odmówił wznowienia postępowania. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jedną z podstaw do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jest wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji i nieznanych organowi, który ją wydał. Ponadto organ zwrócił uwagę, że strona ze skutkiem prawnym może złożyć podanie o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w myśl z art. 148 § 1 k.p.a. Dalej organ wyjaśnił, że mając na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z [...] października 2023 r. wystąpił do skarżącej o wskazanie daty, w której dowiedziała się ona o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W odpowiedzi na pismo skarżąca nie podała daty oraz poinformowała, że legitymacja ubezpieczeniowa znajduję się w aktach rentowych w Oddziale ZUS w O., ponieważ była dołączona do wniosku o rentę w trybie zwykłym. Zdaniem organu skarżąca powinna udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania oraz że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia. Organ podniósł, że z akt sprawy wynika, że Prezes ZUS, decyzją z [...] kwietnia 2022 r., odmówił przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Powodem wydania decyzji odmownej był fakt, że skarżąca nigdy nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej. Decyzją z [...] maja 2022 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję odmowną z [...] kwietnia 2022 r. Od decyzji z [...] maja 2022 r. skarżąca nie złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wobec czego decyzja ta stała się ostateczna. Wnioskiem z [...] sierpnia 2022 r. skarżąca zwróciła się o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z [...] maja 2022 r., którą Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2022 r. odmawiającą przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Organ nadmienił, że dołączone przez skarżącą do wniosku dokumenty znajdują się już w aktach administracyjnych sprawy, albowiem zostały złożone przez nią w toku postępowania toczącego się w 2022 r. W ocenie organu w związku z powyższym, termin miesięczny, o jakim mowa w art. 148 § 1 k.p.a. został przekroczony. Brak jest zatem podstaw do wznowienia postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku zakończonego decyzją ostateczną z [...] maja 2022 r. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym podniosła m.in., że istotną dla sprawy nową okolicznością faktyczną lub nowym dowodem istniejącym w dniu wydania decyzji, nieznanym organowi, który wydał decyzję, było odnalezienie zdjęć fragmentów legitymacji ubezpieczeniowej, zawierających adnotacje pracodawców o tym, że skarżąca pozostawała w stosunku pracy i w związku z tym podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a co za tym idzie, że posiada okresy ubezpieczeniowe. Skarżąca podała, że wspomniane zdjęcia odnalazła w tym samym miesiącu, w którym złożyła wniosek o wznowienie postępowania. Zachowała zatem jednomiesięczny termin z art. 148 § 1 k.p.a. Wyjaśniła, że nie potrafi podać daty dziennej tego zdarzenia. Podkreśliła ponadto, że ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności, będący skutkiem pęknięcia tętniaka mózgu, funkcjonuję w życiu codziennym z wielkim trudem i nie można porównywać jej zdolności kognitywnych do zdolności osoby nieobarczonej problemami neurologicznymi oraz psychicznymi. Jej postrzeganie świata jest utrudnione i ograniczone ze względu na uszkodzenie mózgu, a jej problemy dotyczą również absorpcji bieżących zdarzeń oraz odtwarzania zdarzeń przeszłych. Z tego powodu, moment dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania należy analizować, poprzez pryzmat jej subiektywnej zdolności do rozpoznawania zdarzeń. Powołanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] marca 2024 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Prezes ZUS wskazał dalej, że postanowieniem z [...] grudnia 2023 r. odmówiono skarżącej wznowienia postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ponieważ nie została spełniona jedna z przesłanek do wznowienia postępowania, określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. nie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] kwietnia 2022 r. Prezes ZUS, odmówił przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Powodem wydania decyzji odmownej był fakt, że skarżąca nigdy nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej. Następnie decyzją z [...] maja 2022 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję odmowną z [...] kwietnia 2022 r. Od decyzji z [...] maja 2022 r. skarżąca nie złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wobec czego decyzja ta stała się ostateczna. Warunkiem rozpatrzenia wniosku w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jest wznowienie postępowania. Wznowienie postępowania jest możliwe, jeżeli zaistnieją nowe okoliczności i zostaną przedłożone nowe dowody, które nie były znane w chwili podejmowania decyzji ostatecznej. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Organ stwierdził, że dołączone przez skarżącą do wniosku o ponowne rozparzenie sprawy kopie dokumentów znajdują się już w aktach administracyjnych sprawy. Zdaniem organu z uwagi na fakt, że skarżąca nadal nie przedstawiła nowych okoliczności i nowych dowodów istniejących w dacie podjęcia decyzji ostatecznej z [...] maja 2022 r., brak jest podstaw do wznowienia postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie art. 149 § 3 k.p.a. poprzez błędną jego wykładnię prowadzącą do wniosku, że w toku tak zwanego "postępowania wznowieniowego", poprzedzającego wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, dopuszczalne jest badanie istnienia przesłanki wznowienia postępowania, podczas gdy z treści art. 149 § 3 k.p.a. w zw. z art. 149 § 2 k.p.a., wprost wynika, że czynności organu, poprzedzające wznowienie postępowania, sprowadzają się wyłącznie do zbadania formalnej dopuszczalności wznowienia postępowania administracyjnego i nie jest na tym etapie prawnie dopuszczalne badanie kwestii merytorycznych, takich jak spełnienie w stanie faktycznym sprawy przesłanek wznowienia postępowania; 2) naruszenie art. 149 § 3 k.p.a., poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na wydaniu postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, ze względu na niespełnienie przesłanki wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., podczas gdy w sprawie brak jest formalnych przeszkód do wznowienia postępowania, natomiast zagadnienia należące do meritum sprawy, na zasadzie art. 149 § 2 k.p.a., podlegają badaniu w ramach tak zwanego "postępowania wznowionego", prowadzonego po wydaniu i doręczeniu postanowienia o wznowieniu postępowania; 3) naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie się do wiążących wytycznych wynikających z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 327/23, wydanego w sprawie z jej skargi na postanowienie Prezesa ZUS, z których to ocen i wskazań Sądu jednoznacznie wynikało: jakich czynności procesowych powinien dokonać organ w "postępowaniu wznowieniowym", a jakie czynności wykonywane są w "postępowaniu wznowionym", a także to, że ewentualna merytoryczna ocena spełnienia przesłanek wznowienia postępowania może nastąpić dopiero po formalnym jego wznowieniu na mocy stosownego postanowienia organu, czego jednak organ nie wykonał; 4) z ostrożności procesowej, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła również naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez bezpodstawne ustalenie, że w sprawie nie wyszły na jaw istotne, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane Prezesowi ZUS, podczas gdy w sprawie niniejszej istnieją istotne okoliczności faktyczne, które zostały pominięte przez organ w toku postępowania w sprawie z mojego wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, sprowadzające się do faktu, że w przeszłości pozostawała w stosunku pracy i z tego powodu podlegała ubezpieczeniom społecznym, czego organ nie uwzględnił twierdząc, że nie posiada takich danych, a równocześnie skarżąca nie potrafiła wykazać dowodowo tego faktu, co jednak uległo zmianie, ponieważ w zasobach archiwalnych zachowały się dokumenty sporządzone przez byłych pracodawców, które potwierdzają prawdziwość jej twierdzeń; 5) naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., wskutek braku nawet wstępnego zweryfikowania stanu faktycznego sprawy, w kontekście okoliczności podniesionych przeze mnie we wniosku o wznowienie postępowania, ponieważ informacje przekazane w przeszłości do ZUS przez jej pracodawców, potwierdzające fakt podlegania przez osobę zatrudnioną ubezpieczeniom społecznym, powinny znajdować odzwierciedlenie również w odpowiednich rejestrach prowadzonych przez organ emerytalno-rentowy, a nie tylko w zasobach archiwalnych byłych pracodawców; 6) naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez błędne ustalenie, że nie skarżąca spełnia warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku, w sytuacji, w której spełnia wszystkie wymogi ustawowe pozwalające na rozpatrzenie mojego wniosku, w tym również warunek podlegania w przeszłości ubezpieczeniom społecznym, a ponadto - poprzez wadliwe procesowe przeprowadzenie merytorycznej analizy sprawy, pomimo tego, że organ odmówił wznowienia postępowania. Skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także poprzedzającego je postanowienia z [...] grudnia 2023 r.; 2) zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał, że w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2023 r. zostało stwierdzone, iż zgodnie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jedną z podstaw do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jest wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji i nieznanych organowi, który ją wydał. Ponadto strona ze skutkiem prawnym może złożyć podanie o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w myśl z art. 148 § 1 k.p.a. Organ wyjaśnił, że mając na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie pismem z [...] października 2023 r. wystąpiono do skarżącej o wskazanie daty, w której dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W odpowiedzi na pismo nie podała skarżąca daty oraz poinformowała, że legitymacja ubezpieczeniowa znajduję się w aktach rentowych w Oddziale ZUS w O., ponieważ była dołączona do wniosku o rentę w trybie zwykłym. Prezes ZUS stwierdził, że skarżąca powinna udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia. Zdaniem organu prawidłowo wykonał on wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a." Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonym postanowieniem Prezes ZUS utrzymał w mocy wydane przez siebie postanowienie z dnia [...] grudnia 2023 r. odmawiające wznowienia postępowania w sprawie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnić należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym decyzję wydano, było dotknięte przynajmniej jedną z kwalifikowanych wad procesowych (przesłanek wznowienia), wyliczonych wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Stosownie do treści art. 147 k.p.a., wznowienie postępowania może nastąpić z urzędu lub na żądanie strony, przy czym wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145a i 145b następuje tylko na żądanie strony. Zgodnie z art. 148 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W przypadku jednak złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., termin ten biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Wniesienie przez stronę podania nie powoduje automatycznego wznowienia postępowania. Na podstawie art. 149 § 1 k.p.a., o wznowieniu postępowania właściwy organ rozstrzyga w drodze postanowienia, które w myśl art. 149 § 2 k.p.a. stanowi dopiero podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Jego wydanie odbywa się w tzw. fazie wstępnej postępowania, która ma charakter formalny. Na tym etapie organ bada kwestie dopuszczalności wznowienia postępowania w kontekście podmiotowym (tj. czy podanie pochodzi od strony), przedmiotowym (tj. czy dotyczy sprawy zakończonej ostateczną decyzją), a nadto ustala, czy podanie o wznowienie postępowania zostało złożone w ustawowym terminie i czy żądanie odnosi się do ustawowych przesłanek wznowienia. Dopiero pozytywna ocena co do spełnienia tych warunków, które muszą być spełnione łącznie, skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu. W niniejszej sprawie istotne jest to, że zaskarżone postanowienie wydane zostało na skutek wyroku tutejszego Sądu z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 327/23, którym uchylone zostało postanowienie Prezesa ZUS z dnia z dnia [...] listopada 2022 r. oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] października 2022 r., którym wcześniej odmówiono wznowienia postępowania w sprawie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. W powyższym wyroku Sąd zarzucił organowi, że pomimo, iż skarżąca wskazywała we wniosku o wznowienie o postępowania, że dysponuje nowymi dowodami w postaci między innymi dowodu z treści wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej, z których wynika - jej zdaniem – fakt pozostawania w stosunku zatrudnienia od [...] listopada 1984 r., organ rozpatrzył wniosek o wznowienie postępowania, dokonując oceny merytorycznej podstaw wznowienia w zaskarżonym postanowieniu bez uprzedniego wyjaśnienia kwestii formalnych, a w szczególności kwestii dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 k.p.a., a także bez uprzedniego wznowienia postępowania. Sąd podniósł, że skarżąca wniosła o wznowienie postępowania, wskazując ustawową przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. W ocenie Sądu w tej sytuacji organ był obowiązany do zbadania, czy skarżąca zachowała określony w art. 148 k.p.a. termin do złożenie podania o wznowienie – czego jednak całkowicie zaniechał, a zamiast tego, odmówił wznowienia postępowania, rozstrzygając, że przesłanka ta się nie ziściła. Sąd podniósł zaś wcześniej, że tego rodzaju ustaleń organ nie może czynić w pierwszym etapie postępowania wznowieniowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano bowiem jednolite stanowisko, zgodnie z którym postanowienie o odmowie wznowienia postępowania wydaje się po dokonaniu czysto formalnej oceny podstaw wznowienia (po analizie, czy strona powołała w ogóle okoliczność, która mogłaby stanowić podstawę wznowienia) wtedy, gdy w sposób oczywisty brak jest związku przyczynowego między wskazaną podstawą wznowienia a treścią decyzji ostatecznej kończącej postępowanie, a ponadto, gdy przeszkody do wznowienia są łatwo dostrzegalne, a ich stwierdzenie nie wymaga prowadzenia analiz lub uzyskiwania dodatkowych wyjaśnień. We wskazaniach do dalszego postepowania Sąd wskazał, że organ będzie obowiązany zastosować się do obowiązujących przepisów k.p.a., dotyczących wznowienia postępowania i w pierwszej kolejności, przed wydaniem postanowienia w przedmiocie wznowienia bądź odmowy wznowienia postępowania, zbada zachowanie terminu do wniesienia podania o wznowienie, a dopiero po ustaleniu, że termin ten rzeczywiście został dochowany, możliwe będzie zbadanie merytoryczne przedmiotowego wniosku. W ocenie Sądu Prezes ZUS nieprawidłowo wykonał wskazania do dalszego postępowania zawarte w powyższym wyroku z [...] czerwca 2023 r., a nadto nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku. Po doręczeniu organowi odpisu powyższego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności organ wezwał skarżącą pismem z dnia [...] października 2023 r., a następnie z [...] listopada 2023 r., do wskazania daty, w której dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Skarżąca udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwania w piśmie z [...] listopada 2023 r. W piśmie tym wskazała, że nie posiada legitymacji ubezpieczeniowej, której zdjęcia załączyła do wniosku o wznowienie postępowania, gdyż znajduje się ona w aktach sprawy, którą prowadził ZUS Oddział w O.. Skarżąca podała, że na słabej jakości zdjęcia tej legitymacji natrafiła przypadkowo w zasobach swojego telefonu w sierpniu 2022 r. Podkreślenia przy tym wymaga, że wniosek o wznowienie postępowania skarżąca złożyła w dniu [...] sierpnia 2022 r. W postanowieniu z dnia [...] grudnia 2023 r. organ pominął całkowicie powyższą informację przekazaną przez skarżącą i zarzucił, że skarżąca nie podała daty, w której dowiedziała się o okoliczności będącej podstawą do wznowienia postępowania. Nie jest przy tym jasne, czy pominięcie tego faktu przez organ wynikało z niedostrzeżenie tej informacji, czy też z powodu tego, że skarżąca nie podała dokładnej daty dziennej. W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] grudnia 2023 r. kwestia ta nie została w żaden sposób omówiona. Zdaniem Sądu stwierdzenie organu, że skarżąca nie podała daty, w której dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania jest jednak nieuprawnione. Fakt zaś, że skarżąca nie wskazała daty dziennej nie powinien być przeszkodą do oceny zachowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Skoro bowiem przedmiotowe zdjęcia skarżąca odnalazła w sierpniu 2022 r., a wniosek złożyła [...] sierpnia 2022 r., to zestawienie tych faktów nie winno nastręczać problemów w ocenie zachowania terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. Dalej należy zarzucić organowi, że w zaskarżonym postanowieniu, wydanym po złożonym przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od postanowienia z [...] grudnia 2023 r., nie odniósł się on w żaden sposób do kwestii zachowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Organ nie uczynił tego, mimo że to właśnie nieudowodnienie przez skarżącą zachowania terminu określonego w art. 148 § 2 k.p.a. uznał za powód odmowy wznowienia postępowania. Ponadto organ w postanowieniu tym dokonał oceny wskazywanych przez skarżącą przesłanek wznowienia, uznając, że skarżąca nie przedstawiła nowych okoliczności i nowych dowodów istniejących w dacie podjęcia decyzji ostatecznej z [...] maja 2022 r. i na tej podstawie Prezes ZUS uznał, że brak jest podstaw do wznowienia postepowania. Organ powtórzył zatem błąd, jakiego dopuścił się w uchylonych wyrokiem Sądu z dnia z 15 czerwca 2023 r. postanowieniu z dnia [...] października 2022 r. oraz utrzymującym je w mocy postanowieniu z [...] listopada 2022 r. W wyroku z 15 czerwca 2023 r. Sąd odwołując się do orzecznictwa wskazywał bowiem, że postanowienie o odmowie wznowienia postępowania wydaje się po dokonaniu czysto formalnej oceny podstaw wznowienia. Podniósł też, że organ naruszył przepisy postepowania w ten sposób, że odmówił wznowienia postępowania, rozstrzygając, że podnoszona przez skarżącą przesłanka wznowieniowa nie ziściła się, chociaż tego rodzaju ustaleń nie może czynić w pierwszym etapie postępowania wznowieniowego. Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie opiera się na argumentacji sprzecznej z tą oceną Sądu. Opisane wyżej okoliczności wskazują, że organ nie zastosował się do oceny prawnej zawartej w wyroku tutejszego Sądu z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 327/23, a także nieprawidłowo wykonał wskazania co do dalszego postępowania z tego wyroku. Wskazuje to na naruszenie przez organ art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z [...] marca 2014 r., sygn. akt II GSK 55/13, obowiązek ten może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania organów w przyszłości i wynikają z uzasadnienia wyroku. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom, stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki NSA: z 21 marca 2014 r., I GSK 534/12, LEX nr 1487724; z 15 stycznia 2014 r., II GSK 1762/12, LEX nr 1452730). Dopuszczając się powyższego uchybienia organ naruszył również art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 149 § 3 w zw. z art. 148 § 1 k.p.a. Pomijając bowiem wyjaśnienia skarżącej dotyczące zachowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, nie dokonał wyczerpującej oceny wszystkich istotnych na tym etapie postępowania okoliczności i przedwcześnie odmówił wznowienia postępowania. Ponadto dokonał oceny podnoszonych przez skarżącą przesłanek wznowienia, chociaż tego rodzaju ustaleń nie mógł czynić na tym etapie postępowania wznowieniowego Wobec powyższego konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak również poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] grudnia 2023 r. Ponowne rozpoznanie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem powyższych uwag. Organ przede wszystkim wykona w pełni wskazania do dalszego postępowania zawarte w wyroku tutejszego Sądu z dnia 15 czerwca 2023 r. oraz zastosuje się do oceny prawnej zawartej w tym wyroku. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a, orzekł, jak w sentencji wyroku.