II SA/Wa 942/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.), Sędziowie WSA Olga Żurawska - Matusiak, Andrzej Kołodziej, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2013 r. sprawy ze skargi A.T. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia kredytu studenckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...]; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat A.K. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], stosując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], mocą której odmówił A.T. częściowego umorzenia kredytu studenckiego, udzielonego mu przez Bank PKO BP S.A. II Oddział w K. na podstawie umowy o kredyt z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...]. W motywach decyzji organ podał, że brak jest podstaw do częściowego umorzenia kredytu studenckiego, jaki zaciągnął A.T. na podstawie § 17 ust. 11 i 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. Nr 87, poz. 560). W ocenie organu, spłata kredytu studenckiego powinna być kwestią priorytetową dla wnioskodawcy, gdyż podpisując umowę o kredyt z bankiem, zobowiązał się do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu na warunkach określonych w umowie. Minister wyjaśnił, że zgodnie z § 17 ust. 12 cyt. wyżej rozporządzenia, decyzję o umorzeniu całości lub części spłaty kredytu studenckiego podejmuje się, jeżeli kredytobiorca udokumentuje trudną sytuację życiową. Pojęcie "trudnej sytuacji życiowej" określa § 17 ust. 3 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym przez trudną sytuację życiową rozumie się udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej, albo trudną sytuację materialną wynikającą z przypadku losowego, powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w szczególności: chorób kredytobiorcy lub członka jego rodziny, konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, szkody spowodowanej przez pożar, powódź lub inną katastrofę. Organ ustalił, że z przekazanych przez wnioskodawcę danych wynika, iż wnioskodawca jest osobą odbywającą staż zawodowy, jest osobą zatrudnioną i nie korzysta ze świadczeń z systemu pomocy społecznej. Nadto, jest on także osobą, która nie ma ograniczeń w możliwości podejmowania zatrudnienia. Jak wskazał organ, decyzję o częściowym umorzeniu spłaty kredytu studenckiego podejmuje się, stosownie do § 17 ust. 12 ww. rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, na podstawie dokumentacji przedłożonej przez wnioskodawcę. Komisja ta na posiedzeniu w dniu [...] października 2010 r. negatywnie zaopiniowała wniosek A.T. Negatywnie też zaopiniowała ten wniosek w dniu [...] marca 2011 r., po złożeniu przez zainteresowanego odwołania. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.T. wniósł o jej uchylenie, zarzucając, że organ mylnie określił datę złożenia przez niego wniosku o częściowe umorzenie kredytu studenckiego, gdyż z takim wnioskiem zwrócił się do organu w dniu [...] lipca 2009 r. Skarżący podniósł, że przedstawiając trudną sytuację życiową, powołał się na stan zdrowia obojga rodziców, a nie jednego z rodziców. Zakwestionował również ustalenia organu w zakresie osobistego zaangażowania w sprawowanie stałej opieki nad członkami rodziny. Wyjaśnił także, w jakim zakresie musiał ze względów zdrowotnych pomóc ojcu i matce. W jego ocenie, organ błędnie przyjął, iż nie prowadził on wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami (matką) w K., gdyż sam fakt przebywania czasowego w W. nie jest dostateczną przesłanką takiego uznania. Skarżący wyjaśnił, że odstępował w W. miejsce do spania matce i wspólnie z nią wracał do K., gdy była taka konieczność. Nie zgodził się nadto ze stanowiskiem organu, iż jest osobą zatrudnioną, bowiem wypracowane przez niego skromne dochody mają jedynie charakter honorarium autorskiego, a nie stałego zatrudnienia. Zarzucił przy tym, że przepisy prawa nie wiążą możliwości wystąpienia o umorzenie kredytu studenckiego z korzystaniem ze świadczeń pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 maja 2012r. o sygn. akt II SA/Wa 1583/11 oddalił skargę A.T. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie częściowego umorzenia kredytu studenckiego, uznając skargę za bezzasadną. Wywiedziona od tego wyroku skarga kasacyjna ustanowionego z urzędu pełnomocnika A.T. została uwzględniona przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 26 marca 2013 r. o sygn. akt I OSK 2362/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że Sąd I instancji pominął fakt, iż Komisja do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, powołana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685 ze zm.), opiniując negatywnie wniosek skarżącego o umorzenie pożyczki, obradowała w składzie niepełnym, bowiem spośród jej dziesięciu członków w posiedzeniach z dnia 10 marca 2011 r. i z dnia 4 października 2010 r. uczestniczyło jedynie sześć osób. NSA podkreślił, że opiniowanie przez Komisję jest istotnym czynnikiem w procedurze rozpatrywania wniosków o umorzenie częściowe lub całkowite pożyczek i kredytów studenckich, a samo zasięgnięcie opinii Komisji, o którym mowa w §17 ust. 12 ww. rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich, stanowi przejaw współdziałania organów, regulowany przepisami art. 106 § 1-5 kpa. Zdaniem NSA, organ kolegialny, co do którego przepisy prawa nie przewidują możliwości podejmowania uchwał w niepełnym składzie i nie określają wymogów ważności takich uchwał (quorum), zobowiązany jest podejmować uchwały w pełnym składzie. Do takich organów zaliczona została ww. Komisja. Uchwały podejmowane z uchybieniem przepisów o składzie takiego organu są dotknięte nieważnością. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2013 r. sprawie o sygnaturze akt II SA/Wa 1583/11 została nadana nowa sygnatura akt II SA/Wa 942/13. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 9 lipca 2013 r. pełnomocnik A.T. podtrzymał zarzuty, twierdzenia i wnioski, jakie strona skarżąca prezentowała w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę ponownie, zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa, dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przyjmuje się, że odstąpić od niej wojewódzki sąd administracyjny może wyłącznie, jeżeli po wydaniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, a przed ponownym rozpoznaniem sprawy przez sąd I instancji, któremu została ona przekazana do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), miała miejsce zasadnicza zmiana oceny stanu faktycznego sprawy, lub zmienił się istotnie stan prawny albo w tym czasie, w innej sprawie, została podjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwała zawierająca odmienną wykładnię prawa, niż dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w jego "wiążącym" wyroku, albo gdy takiej odmiennej wykładni dokonał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2012 r. o sygn. akt II OSK 1023/11, publ. LEX nr 1234032; B. Gruszczyński, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, wyd. 3, s. 566; H. Filipczyk, Granice związania sądu I instancji wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny – uwagi na tle orzecznictwa w sprawach podatkowych, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2012, nr 2, s. 40-41). Żadna z tych okoliczności nie zachodzi w niniejszej sprawie, zatem Sąd pozostaje w pełni związany wykładnią prawa, dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w zapadłym w sprawie wyroku z dnia 26 marca 2013 r. o sygn. akt I OSK 2362/12. Zastosowanie się do niej w niniejszym wyroku przez Sąd służy w szczególności zapewnieniu jednolitości orzecznictwa, a przez to poszanowaniu praworządności i równości wobec prawa (por. A. Skoczylas, Glosa do uchwały NSA z dnia 30 czerwca 2008 r. o sygn. akt I FPS 1/08, "Orzecznictwo Sądów Polskich" 2009, nr 1, poz. 4, s. 24). W wyroku z dnia 26 marca 2013 r. o sygn. akt I OSK 2362/12 Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2012 r. o sygn. akt II SA/Wa 1583/11 i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, wskazał, że Komisja do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, powołana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685 ze zm.), opiniując negatywnie wniosek skarżącego o umorzenie pożyczki, obradowała w składzie niepełnym, bowiem spośród jej dziesięciu członków w posiedzeniach z dnia 10 marca 2011 r. i z dnia 4 października 2010 r. uczestniczyło jedynie sześć osób. Należy zatem przyjąć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że Komisja do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich jest organem współdziałającym z Ministrem, toteż mają tutaj zastosowanie przepisy art. 106 § 1-5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, uchwała tej Komisji, podjęta w jej niepełnym składzie, jest dotknięta wadą nieważności, gdyż rażąco narusza art. 11 ust. 2 ww. ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich w związku z art. 106 § 1 kpa w związku z § 17 ust. 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. Nr 87, poz. 560 ze zm.). Obarczone wadą nieważności stanowisko Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich nie mogło wobec tego stanowić podstawy do podjęcia wiążącej decyzji przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w przedmiocie częściowego umorzenia kredytu studenckiego. Wadliwość procedury opiniowania wniosku o umorzenie kredytu studenckiego przekłada się z kolei na zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego, będące podstawą rozstrzygnięć organu, co już z tego tylko powodu musi prowadzić do uwzględnienia skargi. Dlatego też Sąd wyeliminował z obrotu prawnego obie podjęte w sprawie decyzje. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku. Stosując art. 250 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 2 i 3 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.