II SA/Wa 944/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, WSA Joanna Kube, Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2006 r. sprawy ze skargi H. K. przedstawicielki ustawowej małoletniego M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Wnioskiem z dnia [...] października 2005 r. H. K. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie jej małoletniemu dziecku M. K. świadczenia w drodze wyjątku, po zmarłym ojcu R. K. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku H. K. o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] postanowił, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku dla małoletniego M. K. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: ▪ jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ▪ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ▪ nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ▪ nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co uniemożliwia przyznanie świadczenia. Podał, że H. K. posiada środki utrzymania z tytułu zatrudnienia oraz pobieranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie. Wskazany dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego i nie pozwala na uznanie, że spełniona jest przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W skardze na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. H. K. wniosła o jej uchylenie. Podała, że organ błędnie przyjął w zaskarżonej decyzji miesięczny dochód w wysokości [...] zł brutto. W ocenie skarżącej kwota ta stanowi jej przychód. W skardze zarzuciła organowi, że dokonał ustaleń tylko w zakresie spełnienia tej jednej przesłanki, pominął natomiast pozostałe warunki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym m.in. przyczyn nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżąca podniosła również, że z dniem [...] kwietnia 2006 r. zostanie rozwiązana z nią umowa o pracę. Dodatkowo wskazała, że niewypracowanie przez zmarłego ojca dziecka świadczenia ustawowego spowodowane było nieszczęśliwym wypadkiem, w wyniku którego zmarł. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że z nadesłanych przez skarżącą zaświadczeń wynika, iż z tytułu zatrudnienia w P. w G. H. K. uzyskuje miesięcznie wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto. Z zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wynika, że skarżąca pobiera zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Organ podał również, że niezależnie od okoliczności, które sprawiły, że 26 - letni ojciec dziecka legitymował się łącznym okresem ubezpieczenia 2 lata 7 miesięcy i [...] dni wobec wymaganych 4 lat, kwota, jaką skarżąca ma na potrzeby swoje i dziecka znacznie przekracza wysokość najniższej emerytury. Organ stwierdził, że w przypadku utraty pracy skarżąca może ponownie zwrócić się do organu z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić przy tym należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak – co wymaga podkreślenia – że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek, uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Sąd podziela pogląd organu w zakresie niespełnienia przez skarżącą przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, co wyklucza H. K. z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia. Kwota [...] zł brutto przypadająca miesięcznie na jedną osobę w rodzinie nie może być uznana za brak niezbędnych środków utrzymania. Sytuacja skarżącej i jej małoletniego dziecka może być uznana za trudną, a środki, jakimi dysponuje za niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb materialnych i duchowych, jednakże z pewnością – przy uwzględnieniu, że dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od najniższej emerytury – organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, w powołanym przez organ w decyzji wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/2001, zgodnie z którym niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania. H. K. w czasie, gdy wydana i doręczona jej została decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych posiadała pracę, z której uzyskiwała wynagrodzenie wystarczające na pokrycie niezbędnych potrzeb dziecka i swoich. Nadto, uzyskiwała niewielkie świadczenie z pomocy społecznej. Wskazania wymaga przy tym, że osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania na terytorium RP podlega obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.)). Zgodnie z art. 32 ust. 2 powołanej ustawy, za dochód, o którym mowa w ust. 1 i 1a tego przepisu, uważa się uzyskane w ciągu miesiąca przychody w rozumieniu art. 12 oraz zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacane przez płatnika, po odliczeniu kosztów uzyskania w wysokości określonej w art. 22 ust. 2 pkt 1 lub 3 oraz po odliczeniu potrąconych przez płatnika w danym miesiącu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. b). Prawidłowo zatem organ ustalając spełnienie przesłanki niezbędnych środków utrzymania, posłużył się pojęciem dochodu brutto. Podnoszony w skardze argument, że z dniem [...] kwietnia 2006 r. zmianie ulegnie sytuacja zawodowa skarżącej, bowiem rozwiązaniu ulegnie umowa o pracę z P. w G., nie wpływa na prawidłowość ustaleń dokonanych przez organ w zaskarżonej decyzji. Prezes ZUS poddaje bowiem ocenie stan faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji, nie bada natomiast, jak kształtować się będzie sytuacja materialna skarżącej w przyszłości. W przypadku zmiany okoliczności sprawy skarżąca ma prawo, jak wskazał na to organ, ponownie zwrócić się z wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Wobec niespełnienia przez wnioskodawcę warunku braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodziła konieczność analizowania przez Prezesa ZUS pozostałych przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy (v. powołany już wyżej wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/2001). Brak spełnienia bowiem chociaż jednej przesłanki uniemożliwia przyznanie świadczenia. Niezasadny jest zatem zarzut skarżącej w tym zakresie. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.